Lama's voor Libië, of illegale wapens? Het verhaal achter de mysterieuze vluchten vanuit Oostende naar Libië

Op de luchthaven van Oostende vertrekt elke week een cargovlucht naar het woelige Libië. De vluchten gebeuren onder andere met toestellen van het Pakistaanse AHS Air International, dat vorig jaar op de Amerikaanse zwarte lijst belandde wegens verdachte transporten naar Syrië. Waarom vliegt België als enige EU-land naar Libië? En vooral: wat zit er in die vliegtuigen?

Op de Oostendse luchthaven – voluit nog altijd de Internationale Luchthaven Oostende-Brugge – landde op 30 maart een lege Boeing 747-409 van de Moldavische maatschappij Aerotrans Cargo. Het toestel kwam uit Hongkong en had een tussenlanding gemaakt in de Verenigde Arabische Emiraten. De Boeing moest zo snel mogelijk worden volgeladen met containers en een dag later doorvliegen naar de Libische hoofdstad Tripoli. Maar dat was buiten materiaalpech gerekend. Tijdens de landing in Oostende raakte de voorruit van het toestel beschadigd. Op de koop toe nam de herstelling meer tijd in beslag dan gedacht. Gevolg: de containers die op het tarmac klaarstonden om te worden verscheept, moesten terug naar hun afzenders.

'Luchtvaartmaatschappijen en wapenhandel: plots begint het Oostende van 2015 wel heel erg op het Oostende van de jaren 90 te lijken. Toen had de Russische wapenhandelaar Viktor Bout er vrij spel.'

De gehavende Moldavische Boeing is zeker niet de eerste die vanuit ons land naar Libië vliegt, zegt Jacques Denecker van Wiloo, het actiecomité rond de Oostendse luchthaven.

Jacques Denecker «Sinds september 2014 is er elke twee weken een cargovlucht van Oostende naar Tripoli, vorige maand zelfs wekelijks. De meeste vluchten gebeuren met het Pakistaanse AHS Air International, maar ook Aerotrans Cargo, een bedrijf uit Moldavië, is één van de weinige maatschappijen die het aandurft om op Libië te vliegen.

»België is het enige land uit de Europese Unie dat die bestemming nog aandoet. Zelfs Turkse luchtvaartmaatschappijen, die lang op Libië zijn blijven vliegen, hebben zich begin dit jaar teruggetrokken, nadat de luchthaven van Misurata het doelwit was geworden van een reeks militaire luchtaanvallen.»

Sinds de val van kolonel Kadhafi is Libië in een burgeroorlog beland. Hadden de honderden gewapende milities in het land vroeger één gemeenschappelijke vijand, dan bekampen ze nu elkaar. De verkiezingen van 2012, de eerste na de moord op Kadhafi, hebben de verdeeldheid in het land nog bestendigd: Libië heeft nu twee regeringen – de ene, een verzameling van islamitische milities en moslimbroeders die de Dageraad-coalitie wordt genoemd, zetelt in de hoofdstad Tripoli; de andere, die de verkiezingen won en door het Westen erkend wordt, is verdreven naar de havenstad Tobroek.

Van die chaos heeft IS gebruikgemaakt om zich in het land te verankeren – de laatste weken eist de terreurbeweging er de ene bloederige aanslag na de andere op. Bovendien staan cargovluchten naar Libië onder druk sinds november 2014: beide regeringen beschuldigden er elkaar toen van illegaal wapens te importeren.

Denecker «Opvallend, toch: we hebben het hier over vluchten van Oostende naar Tripoli, terwijl de officiële regering in Tobroek zit. Je zou je kunnen afvragen wat er allemaal met wie wordt verhandeld.»


Een halve zoo

Voor de lading die op 30 maart aan boord van de Moldavische Boeing had moeten gaan, was er alvast sprake van enige spoed – in een aantal gevallen was het terugsturen van de cargo zelfs een zaak van leven of dood. Enkele containers zaten immers vol duiven, anderen waren volgestouwd met broedeieren waarvan de kuikens elk moment konden uitkomen.

Volgens Olivier Godart van Strike Aviation worden er geregeld levende dieren van Oostende naar Libië gevlogen. Strike Aviation is een internationaal bedrijf dat wereldwijd cargovluchten organiseert en onder meer vanuit Oostende opereert.

'Het is armoe troef in Oostende. En dan is élk vliegtuig welkom' Jacques Denecker, actiecomité Wiloo

Olivier Godart «De voorbije maanden hebben we een halve zoo verscheept: duiven, geiten, paarden, schapen, eenden, kanarapietjes. En lama’s.»

Lama’s voor Libië? Zeker, zegt de zaakvoerder van een Belgische kwekerij voor gewone en minder gewone huisdieren.

Kweker «Wij sturen vooral melkgeiten en kippen naar Libië, soms antilopen, maar ook lama’s, ja. Sinds Kadhafi er weg is, zijn de importvoorwaarden in Libië enorm versoepeld. Pas op: alles gebeurt volgens de IATA-normen van de internationale luchtvaart. Onze klanten zijn vooral handelaars die de dieren op hun beurt verder verkopen in Noord-Afrika.»

Godart «Ik wil toch benadrukken dat de meeste goederen die wij naar Libië vliegen, voor de heropbouw van het land bestemd zijn: medicijnen, textiel, machines. Onlangs hebben wij op één vlucht 80 ton farma ingescheept. De ladingen komen uit België, Nederland, Frankrijk, Duitsland – zelfs uit Spanje.»

De vluchten zelf gebeuren op initiatief van het Libische General Aviation. Dat zoekt een uitbater voor de vlucht – in dit geval Strike Aviation – én gaat op zoek naar een vliegtuig.

Godart «Het gaat om een zogeheten wet lease: omdat General Aviation niet over voldoende vliegtuigen beschikt, leaset het bedrijf een toestel, inclusief bemanning, van een andere luchtvaartmaatschappij.»

Waarom een beroep wordt gedaan op een Moldavische en een Pakistaanse maatschappij is niet duidelijk – allicht vormt de prijs een bepalende factor. Jacques Denecker van Wiloo wijst erop dat AHS Air International met twee Boeings van 27 en 34 jaar oud vliegt: die toestellen maken zo veel lawaai dat ze ’s nachts niet meer mogen opstijgen in Oostende.

Denecker «Het is armoe troef in Oostende. Het kost de overheid 12 miljoen euro per jaar om de luchthaven open te houden. En dat voor amper 0,9 vrachtvluchten en 2,5 passagiersvluchten per dag. In Oostende werkt 150 man overheidspersoneel, ondanks die bijzonder magere trafiek. Dan is natuurlijk elk vliegtuig welkom.»

Maar méér nog dan de toestellen van AHS rammelt de reputatie van hun eigenaar. Jaideep Mirchandani, baas van onder meer Rayyan Air, dat zich vorig jaar omdoopte tot AHS Air International, staat sinds september vorig jaar op de entity list van de Verenigde Staten. Dat is een lijst van personen en bedrijven waarvoor zware handelsrestricties gelden in de VS, omdat ze een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid.

Volgens de Amerikaanse overheid heeft Mirchandani handel gedreven met het regime van Assad en heeft hij geprobeerd een vliegtuig van de VS naar Syrië te transporteren. ‘Meer bepaald,’ zo vermeldt het Federal Register, ‘hebben Jaideep Mirchandani en zijn familieleden vluchten naar Syrië georganiseerd waarbij de vracht bestond uit Russische roebels.’ Er is ook sprake van ‘transacties met personen die betrokken zijn bij wapenhandel’.


Illicit cargo

Luchtvaartmaatschappijen en wapenhandel: plots begint het Oostende van 2015 wel heel erg op het Oostende van de jaren 90 te lijken. Toen had de Russische wapenhandelaar Viktor Bout er vrij spel. Hij liet lege toestellen naar Centraal-Europa vliegen, waar ze volgeladen werden met wapens en doorvlogen naar oorlogsgebieden. Bout werd in 2008 gearresteerd in Thailand en zit sindsdien een gevangenisstraf van 25 jaar uit in de VS.

Maar volgens de Belgische overheid is er niets mis met de vluchten naar Libië en is het predicaat ‘maffialuchthaven’ al lang niet meer van toepassing op Oostende.

Francis Adyns (woordvoerder douane) «De vluchten naar Libië vanuit Oostende genieten de bijzondere aandacht van de Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen, gezien het land van bestemming. Alle goederen die aan boord gaan en van boord komen worden minutieus gecontroleerd. Tot op heden werden geen onregelmatigheden vastgesteld.»

Ook Buitenlandse Zaken is formeel: niets aan de hand.

'Dat AHS Air International in de VS op een zwarte lijst staat, en in verband wordt gebracht met wapenhandel, lijkt de Belgische overheid niet te verontrusten.'

Hendrik Van de Velde (woordvoerder) «Op 27 november heeft de luchtvaartinspectie een SAFA-controle uitgevoerd op vlucht AHS1011 (een SAFA-controle checkt de vergunningen van de piloten, de boorddocumenten, de veiligheidsuitrusting in de cockpit en de cabine, de algemene staat van het vliegtuig en de cargoveiligheid, red.). Tegelijkertijd heeft de douane een inspectie uitgevoerd op de goederen. Er werden geen elementen gevonden die laten vermoeden dat er illicit cargo aan boord was.»

Overigens: handel met Libië is perfect mogelijk, aldus nog Van de Velde. België schendt geen enkele internationale afspraak door vluchten te laten plaatsvinden tussen Oostende en Tripoli. ‘Er geldt alleen een embargo voor wapens en voor materieel dat zou kunnen dienen voor interne repressie.’

Dat AHS Air International in de VS op een zwarte lijst staat, en in verband wordt gebracht met wapenhandel, lijkt de Belgische overheid niet te verontrusten. ‘In Europa staat de luchtvaartmaatschappij níét op de zwarte lijst,’ zo luidt de reactie bij de federale overheidsdienst Mobiliteit, bevoegd voor het luchtverkeer.

Niets aan de hand? Níét volgens de Verenigde Naties. Twee maanden geleden, op 23 februari, publiceerde het expertenpanel dat de sancties van de VN tegen Libië opvolgt, haar rapport. In september 2014, aldus de auteurs, werden ze getipt over mogelijke wapenhandel vanuit Oostende. De reputatie van AHS én die van Oostende kennende, was dat verdacht, zegt een bron in het dossier.

Bron «Het ging om Global Aviation, een maatschappij die het wapenembargo al eerder geschonden heeft.

»Het expertenpanel van de VN heeft de tip nagetrokken, maar geen bewijzen gevonden. De cargohandelaar heeft wél een lijst met de verhandelde goederen ter beschikking gesteld, maar het panel wilde ook de leveranciers kennen. Op die vraag hebben ze geen reactie gekregen. De experten hebben ook uitleg gevraagd aan de Verenigde Arabische Emiraten – dat land fungeert als draaischijf in de vluchten tussen Oostende en Libië – maar aan die kant is het nóg stiller gebleven.»

Vorige week doken in Libië opnieuw aanwijzingen op over wapenleveringen aan de Dageraad-coalitie vanuit Oostende. De tips komen uit het kamp van de tegenstanders – de regering in Tobroek – maar deze keer zijn ze concreter: het zou gaan over wapens die afkomstig zijn uit Servië en Montenegro.

Ondertussen blijft de toestand in Tripoli precair. Op 3 april werd volgens de krant Libya Herald een raket afgevuurd op de luchthaven. Het projectiel kwam terecht op een shuttlebus, de bestuurder overleed. Twee andere personeelsleden van de luchthaven, die ook op de bus zaten, raakten gewond. Volgens de Libya Herald, die een bron van de Dageraad-coalitie citeert, had de raket een vliegtuig moeten dat pas was geland. En, dat vliegtuig kwam uit... België. De vraag blijft dus meer dan ooit: wat zat er in dat vliegtuig?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234