null Beeld

Leigh Phillips wijst links de weg: 'Voor te veel mensen heeft links vandaag weinig tot niks te bieden'

Een kwakkelende economie met hoge werkloosheid: het zou een springplank moeten zijn voor de opleving van de linkse politiek. Maar intussen zien we de linkse partijen vooral afbrokkelen, terwijl het rechtse populisme steeds meer bijval krijgt. Hoe kan dat?

'Van Naomi Klein tot Greenpeace: ze verlangen terug naar vroeger. Maar vroeger wás het niet beter'

HUMO Uw boek ‘Austerity Ecology & the Collapse-Porn Addicts’ leest bijna als een pamflet, met een ferme uithaal hier en een subtiele trap op de tenen daar. Wat is er volgens u mis met links?

Leigh Phillips «Links is antimodern geworden. Vroeger stond het voor vooruitgang voor de massa, maar nu heeft het zich tegen allerlei moderne verworvenheden gekeerd. Links heeft geen aansprekend verhaal meer voor de arbeidersklasse. En dat heeft voor de huidige malaise gezorgd.»

HUMO Maar links is toch voor vooruitgang en tegen bezuinigingen?

Phillips «Ja, maar ze zijn óók tegen consumptie. Dat is onverenigbaar!»

HUMO Hoe bedoelt u dat?

Phillips «Ik geloof best dat de meeste linkse mensen de bezuinigingen zien als een aanval op de levensstandaard van gewone mensen – op hun gezondheidszorg, hun pensioenen, hun lonen, het onderwijs. Maar er zit een ongemakkelijke ambivalentie in de linkse houding. Grotendeels dezelfde mensen beweren tegelijk ook dat we minder moeten consumeren – omdat de aarde ons consumptieniveau niet aankan, of omdat het moreel onverantwoord is. Dat is curieus. Je kunt toch niet de ene dag protesteren tegen de bezuinigingen – die tot gevolg hebben dat we minder te besteden hebben – en de volgende dag demonstreren tegen de consumptiemaatschappij? Want consuminderen is hetzelfde als bezuinigen.»

HUMO Volgens u is het een tegenstelling?

Phillips «Jazeker, en linkse mensen herkennen dat niet. En ze beseffen niet dat een oproep tot consuminderen – hoe je die ook verwoordt – honderd of vijftig jaar geleden onmiddellijk zou zijn ontmaskerd als een conservatieve, rechtse aanval op de materiële vooruitgang voor de massa.»

HUMO Wie links was, was vóór consumptie?

Phillips «Natuurlijk. Voor Marx was het een centraal thema in zijn werk. Zelfs in ‘Het communistisch manifest’ worden de productieve wonderen van het kapitalisme uitvoerig bezongen. En je had Sylvia Pankhurst (de bekende suffragette uit de eerste helft van de 20ste eeuw, red.), die zei dat socialisme gelijkstond aan ‘overvloed voor allen’. Een socialist blijft altijd méér eisen. Maar vandaag kijken linkse intellectuelen neer op de grote drommen mensen die bij iedere uitverkoop in de rij staan om een flatscreen te kopen. Linkse activisten en commentatoren doen daar neerbuigend over.»

HUMO Nou, zij kopen toch ook weleens iets?

Phillips «Precies. Daarom is het ook zo dubbel. In een interview met het glossy magazine Vogue werd Naomi Klein (journaliste en activiste, bekend van ‘No Logo’, red.) gevraagd wat ze zou missen aan het kapitalisme. Weet je wat ze zei?»

HUMO Nee.

undefined

'Weet je wat de grote activiste Naomi Klein zou missen aan het kapitalisme? De schoenen. Ze heeft thuis ríjen schoenen.'

Phillips «De schoenen. Naomi Klein heeft thuis kennelijk rijen vol schoenen staan. O, en ook een dure sapcentrifuge. En haar kasten puilen uit van de kinderboeken.»

HUMO Dat mag toch?

Phillips «Ja, maar terwijl zij lekker thuiszit met haar schoenen van Manolo Blahnik en haar Breville-juicer van 400 dollar doet ze heel neerbuigend over mensen die goedkope vliegreizen boeken, of een Xbox willen, of gewoon een Happy Meal. Maar waarom zou de arbeidersklasse – die, voor de goede orde, in de meeste sectoren in het Westen geen echte stijging in haar inkomen heeft gezien sinds de jaren 70 – háár pleziertjes opgeven?»

null Beeld

HUMO U bedoelt dat de linkse kritiek wat snobistisch is?

Phillips «Het is puur snobisme. En het versterkt nog eens de fundamentele vergissing van linkse mensen: ze verlangen terug naar vroeger. Van Naomi Klein tot Greenpeace: ze denken dat het vroeger beter was. Maar uit alle objectieve maatstaven blijkt dat het níét zo is: we leven gezonder en langer, we zijn rijker, we hebben meer mogelijkheden, we zijn beter opgeleid en er is minder oorlog en geweld.»

HUMO Misschien bedoelen ze dat het milieu er vroeger beter aan toe was.

Phillips «Er zijn heus serieuze uitdagingen: van hoe we minder CO2 uitstoten tot hoe we de vissen in onze oceanen houden. Hoe we die problemen gaan oplossen, is niet altijd duidelijk. Wat ik wél weet, is dat het niet zal helpen als we ons terugtrekken. Wat we nodig hebben, is technisch vernuft, innovatie, groei – ofwel: méér moderne beschaving, niet minder. Maar intussen luidt het linkse antwoord dat we allemaal moeten gaan tuinieren in onze eigen volkstuin, lekker in harmonie met de natuur. En wat we zelf niet kunnen verbouwen, kopen we op de boerenmarkt.»

HUMO U doet er wat flauw over.

Phillips «Sorry, zo bedoel ik het niet. Ik ga zelf ook graag naar de markt, dus ik weet hoe fijn dat kan zijn. Het vóélt beter aan, op een emotioneel niveau. Maar linkse denkers beweren te snel dat die boerenmarkten kunnen helpen om grote milieuproblemen als de klimaatverandering op te lossen. Dat is niet alleen gemakzuchtig, het betekent ook dat allerlei andere linkse idealen overboord gegooid worden. Want waar is bijvoorbeeld onze solidariteit met de Afrikaanse boeren die boontjes verbouwen, als we allemaal bonen uit onze eigen tuin halen? Moeten zij het dan maar lekker zelf uitzoeken? De behoefte aan lokale, tastbare oplossingen is vooral een teken van ondoordacht handelen en angst voor grote, internationale structuren.»

HUMO Het is toch bewezen dat we de hele wereldbevolking kunnen voeden met kleinschalige, biologische landbouw?

Phillips «Ja, maar tegen welke prijs? Niemand ontkent dat de opbrengsten van kleinschalige landbouw kleiner zijn dan bij de intensieve variant. Dus heb je veel meer oppervlakte nodig om voedsel te produceren en dat gaat ten koste van bossen of andere natuurgebieden. Het is ook zo dat de CO2-uitstoot per eenheid veel groter is bij kleinschalige landbouw. Dus: ja, het kán wel, maar het heeft wel gevolgen die te gemakkelijk worden genegeerd.

»In het algemeen geldt dat welvaart de snelste manier is om het milieu schoner te maken. Iedereen die weleens in een arm land is geweest, weet hoe slecht daar voor het milieu wordt gezorgd. Pas vanaf een bepaald welvaartsniveau maken we ons zorgen om onze leefomgeving.»

HUMO Linkse denkers zeggen: ‘Onze eindige aarde kan geen oneindige groei aan.’

Phillips «Inderdaad. Ze vergelijken het vaak met bacteriën in een petrischaaltje, of een hamster die maar blijft eten en eten. Het punt is: wij zijn geen bacteriën en ook geen hamsters. Wij zijn uniek. Sommige diersoorten hebben beperkte vaardigheden om gereedschap te gebruiken of iets wat een beetje op cultuur lijkt, maar het valt in het niet bij wat wij doen. Wij bedenken nieuwe technologieën. Wij verzinnen oplossingen die ons in staat stellen om te groeien, om méér te doen met minder. Dát is de geschiedenis van de mens. De grootste motor van vooruitgang is onze technologische innovatie.»

HUMO Moeten we daar dan maar op vertrouwen?

Phillips «Nou ja, het gebeurt niet automatisch. Daarvoor moet innovatie worden gestimuleerd en moet er enige regulering zijn.»

undefined

'Linkse mensen hebben geen harde objectieve maatstaven. Ze volgen hun emotie'

HUMO Innovatie, regulering: nu klinkt u precies als de linkse voorhoede die u zo fel bekritiseert. Wat is het verschil?

Phillips «Die linkse voorhoede heeft een nogal willekeurige opvatting over welke technologieën wel en niet acceptabel zijn. Een fiets vinden ze zeer geschikt voor mensen die in Afrika of China wonen, maar een auto? Liever niet, want dat is zo vervuilend. Een windmolen en een zonnepaneel zijn goed, maar een kernreactor uiteraard niet, ook al kan van dit rijtje alleen de kernreactor betrouwbare energie leveren zonder noemenswaardige CO2-uitstoot. Linkse mensen hebben geen harde, objectieve maatstaven. Ze volgen hun emotie, niet de ratio.»

null Beeld


Geen geduld voor onzin

Het was een ontmoeting met Silvia Ribeiro in Mexico-Stad die Leigh Phillips ertoe aanzette zijn frustraties op papier te zetten. In haar kantoortje hingen posters van subcommandante Marcos, de pijprokende leider van de zapatisten die in de jaren 90 in opstand kwamen tegen het kapitalisme en de Mexicaanse regering. Phillips kreeg meteen een licht gevoel van nostalgie: hij had destijds dezelfde posters aan zijn muren hangen. Met zijn poëtische teksten gold Marcos als een obscure, intellectuele leider in de hoogdagen van het verzet tegen de globalisering.

Phillips had Ribeiro opgezocht omdat zij een kleine, maar invloedrijke ngo leidde die wordt beschouwd als de aanstichter van het wereldwijde verzet tegen genetische modificatie, biotechnologie, nanotechnologie en kernenergie. Voor Nature was hij een reportage aan het maken over een reeks aanslagen op onderzoekers op het gebied van nanotechnologie bij universiteiten in en rondom Mexico-Stad. De aanslagen – gevolgd door gelijkaardige aanvallen in Italië en Zwitserland – waren opgeëist door een radicale groep genaamd ITS, die later ook de moord opeiste op een biotechnologie-onderzoeker die in 2011 door het hoofd werd geschoten. ITS beschouwt deze wetenschappers als de pioniers van een industriële beschaving die de aarde kapotmaakt.

HUMO De ETC Group van Ribeiro zegt niets te maken te hebben met de aanslagen.

Phillips «Klopt. Deze mensen keuren het gebruik van geweld af. Ik geloof hen.»

HUMO Waarom was uw ontmoeting met hen dan zo ingrijpend?

Phillips «Omdat deze mensen – met wie ik mij zo identificeer omdat ik aan hun zijde heb gedemonstreerd – de intellectuele basis hebben gelegd voor de aanslagen.»

HUMO Gaat u nu niet te ver?

Phillips «Als wat ETC over nano- en biotechnologie zegt waar zou zijn, dan hebben de terroristen slechts de logische conclusie getrokken dat één en ander gestopt moest worden. De terroristen denken dat hun acties gerechtvaardigd zijn: voortdurend lezen ze op de websites van dit soort ngo’s dat niets minder dan het leven op aarde op het spel zou staan.

»Ik zat daar in dat kantoortje en dacht: hoe kunnen zij het nu zó bij het verkeerde eind hebben dat ze ideeën verspreiden die tot aanslagen op wetenschappers leiden? Sinds dat moment heb ik heel wat minder geduld voor onzin en nonsens.»

HUMO Maar in dit geval gaat het toch om extreme opvattingen, die niet worden gedeeld door de overgrote meerderheid van links?

Phillips «Vergis je niet. Je hoeft niet meer naar een anarchistische boekhandel te gaan om werken van linkse schrijvers te vinden die antihumanistische ideeën verkondigen. Ze zouden het liefst de wereldbevolking gehalveerd zien. Pessimisme, misantropie, angst voor de toekomst: het is al lang doorgesijpeld naar veel bredere lagen van de linkse en groene beweging.»

HUMO Toch lijkt u in uw boek extreme en gematigde ideeën op één hoop te gooien.

Phillips «Omdat ze zeer vergelijkbaar zijn. Ze liggen in elkaars verlengde. In meer of minder uitgesproken bewoordingen wantrouwen ze het moderne leven en alles wat daarbij komt kijken: welvaart, technologie, wetenschap, groei, vooruitgang. Het geweld van die kleine, radicale terreurcel spruit voort uit het idee dat de moderniteit de grootste bedreiging van alle leven op aarde is.»

HUMO Kunt u ons dan geruststellen? Wordt het leven op aarde níét bedreigd?

Phillips «Het leven op aarde is veerkrachtig. Voor sommige levensvormen vormt de mensheid een bedreiging, andere levensvormen zullen juist floreren. De vraag is of die levensvormen en ecosystemen van nut zijn voor ons. Wij moeten geen ecocentrisch wereldbeeld hebben, zoals de groenen dat willen, maar een antropocentrisch wereldbeeld: eentje waarin de mens centraal staat. Anders heb je geen morele norm.

»Maar dat betekent niet dat het milieu niet belangrijk is. Net omdat ik het zo belangrijk vind en serieus neem, ben ik gefrustreerd door de groene, linkse denkers. Hun ideeën – terug naar de natuur, klein is fijn, tegen kernenergie, tegen technologie – zouden de situatie alleen maar erger maken. Het gekke is: zij zeggen voortdurend dat we de aarde moeten redden, maar de aarde heeft onze redding niet nodig. Wíj moeten gered worden: zowel van de klimaatsceptici als van de groenen.»


allemaal indiaan

Als je Leigh Phillips wat langer aan het woord laat, vallen voortdurend termen als ‘klasse’ en ‘productiviteit’. Maar het duurt nooit lang voor hij zich daarvoor verontschuldigt. ‘Sorry voor het jargon,’ zegt hij tweemaal tijdens ons gesprek. Kennelijk kan hij maar moeilijk wegstoppen dat zijn politieke vorming teruggaat tot Marx. In zijn boek verwijst hij graag naar persoonlijke helden als Rosa Luxemburg, Leon Trotsky en de Nederlandse astronoom en marxist Anton Pannekoek, die een onversneden links geluid lieten horen dat al decennialang is verstomd.

Als we suggereren dat Phillips’ geloof in technologie weinig links klinkt, komt hij aanzetten met Friedrich Engels, de trouwe kameraad van Marx, die kennelijk een zeer uitgesproken tegenstander was van Thomas Malthus, de invloedrijke predikant die rond 1800 waarschuwde voor de gevolgen van bevolkingsgroei. ‘Engels wees erop,’ zegt Phillips, ‘dat er nog altijd zoiets bestond als wetenschap – en die zou minstens zo snel groeien als de bevolking.’

undefined

null Beeld

'Donald Trump is populair bij mensen met lage inkomens. Hij laat hen geloven dat ze het écht beter zullen krijgen.'

HUMO Hoe, denkt u, kan links weer populair worden?

Phillips «Om te beginnen moeten we erkennen dat het een absoluut vreselijke politieke slogan is om te roepen: ‘Hé, luister iedereen, stem op mij, ik beloof u minder!’ Geloof me, it’s not a winner. Doordat links geen positief verhaal biedt, is er nu een nieuwe categorie van politici die een grote groep mensen in de samenleving aan zich weet te binden.»

HUMO Aan wie denkt u dan?

Phillips «Donald Trump

HUMO U bedoelt dat Trump stemmen haalt bij mensen die anders links zouden hebben gestemd?

Phillips «Deels, ja. Trump is populair onder mensen met lage inkomens. Zij voelen zich al jaren vervreemd van de politiek. En nu worden ze aangesproken door een politicus die hen laat geloven dat zij het écht beter zullen krijgen en dat er iemand aan de macht kan komen die het voor hén zal opnemen. Trump is iemand die hen laat dromen van een golf van voorspoed zoals die er in de jaren 50 en 60 plots was.»

HUMO Linkse politici laten mensen niet meer dromen?

Phillips «Precies. Zij hebben het niet meer over materiële vooruitgang. Ze zeggen nog net dat ze tegen bezuinigingen zijn, maar je hoort aan alles dat ze daar ambivalent tegenover staan. Ik geloof dat links terug moet naar zijn hemelbestormende wortels. Terug naar de wens om als de goden te zijn. Terug naar het idee dat wetenschap en technologie ons materiële en morele vooruitgang zullen brengen. Voor te veel mensen heeft links vandaag weinig tot niets te bieden.

»In het noorden van Canada, waar maar heel weinig mensen wonen, zie je extreme armoede. Inheemse indianenstammen leven daar, afgesloten van het elektriciteitsnet, zo ongeveer als afgelegen stammen in Afrika. Wat doen linkse politici en commentatoren? Zij romantiseren dat leven. Ze vinden dat we hen ‘in hun waarde’ moeten laten, dat we hun ‘tradities’ moeten respecteren, dat we hen vooral niet moeten vermoeien met een westerse leefstijl die hen toch niet gelukkiger zal maken. Ik ben het daar niet mee eens. Sterker, ik vind die opvatting weerzinwekkend, zeker voor mensen die zichzelf links noemen. Ik vind dat deze arme mensen – álle arme mensen – recht hebben op fatsoenlijke ontwikkeling, zodat zij ook kunnen genieten van een modern leven.»

HUMO Hoe is uw boek ontvangen door linkse lezers?

Phillips (onwennig gegrinnik) «Laat ik zeggen dat ik blij ben dat er óók lezers waren die me bedankten en zeiden dat ik de woorden had gevonden voor een sluimerend gevoel dat ze allang hadden.»

HUMO Máár?

Phillips «Maar er waren vooral veel boze, verbitterde reacties, moet ik zeggen. Ze vonden mijn betoog te kort door de bocht, of te sarcastisch, en ze verdenken me ervan dat ik me voor het karretje van Monsanto, Silicon Valley, de mijnindustrie, etcetera heb laten spannen. Die persoonlijke aanvallen vind ik soms wat lastig.»

HUMO U hebt uw boek geschreven als een manifest, met scherpe formuleringen. Dat roept nu eenmaal reacties op.

Phillips «Klopt. Ik vraag ook niet om uw medelijden. Politiek is geen theekransje. Wie de arena van het publieke debat opzoekt en zich sterk uitdrukt, mag heftige reacties verwachten. Dat accepteer ik... Ach, weet u, misschien heeft links wel zo’n confrontatie nodig.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234