Lessen in leven: schrijfster Ariel Levy na haar miskraam en haar scheiding

Ze dacht het allemaal keurig op een rij te hebben, tot de dag dat ze moest vaststellen: mijn leven is ontploft. ‘De afgelopen maanden heb ik mijn zoon, mijn partner en mijn huis verloren,’ meldt de Amerikaanse journaliste Ariel Levy (bijna 43) in haar memoirDe regels gelden niet’. Haar eerlijke en onverbloemde getuigenis heeft internationaal indruk gemaakt. ‘Maar uiteindelijk blijf je sterfelijk, net als ieder dier.’

'Ik dacht dat het een feministisch idee was dat je je eigen leven vorm kunt geven, maar het is het idee van een kleuter'

Van Brooklyn ben ik tot aan het uiteinde van Long Island gereden, met een veerboot overbrug ik de laatste mijl. Shelter Island blijkt een bijzonder groene druppel te zijn in de Atlantische Oceaan, spaarzaam bezaaid met de betere villa’s. Als ik de parking naast Ariel Levy’s huis oprijd, zie ik een man het huis binnenvluchten, hij heeft weinig tot geen kleren aan. Ik heb genoeg gelezen om te vermoeden dat hij John Gasson heet en de mooiere rol heeft in Levy’s zo dramatische verhaal. Zal ik straks checken, na de hartelijke verwelkoming.

Levy is op Shelter Island beland in de vroege jaren 2000, samen met haar partner Lucy. Vuurwerk, zo omschrijft ze hun vroege samenzijn. Zij was zelf 28 en Lucy 41 toen ze voor elkaar kozen. Ze schreef voor New York Magazine, Lucy kwam uit San Francisco en was ontwikkelingsdirecteur van een milieu-ngo. Vrolijk en ambitieus waren ze allebei. Levy leek haar leven stevig in handen te hebben, zo herinnert ze het zich nu – ze is heel relaxed in een brede sofa gaan zitten.

Ariel Levy «Als kind al wist ik dat ik schrijver wilde worden. Dat leek thuis de normaalste zaak van de wereld. Mijn vader was een Joodse intellectueel die altijd een notitieblok zat vol te schrijven. Maar vooral: ik was een enig kind en sociaal niet erg vaardig. Door te lezen en te schrijven voelde ik me niet eenzaam. Het leek me ook een beroep dat goed paste bij het soort vrouw dat ik wilde zijn: iemand met veel vrijheid, een avonturierster. Op mijn 22ste trok ik met een rugzak door Azië.

»Ik ben geboren in 1974. Ik heb de sixties dus niet meegemaakt, maar van die sfeer was bij ons thuis veel blijven hangen – de muziek van die tijd, het ter discussie stellen van gezag. Het leek daar wel, midden in een keurig aangeharkte rijke voorstad van New York, een ambassade van de jaren 60. Mijn moeder benadrukte altijd weer dat je voor je eigen onderhoud moet kunnen zorgen, dat je niet van een man mag afhangen. Ik heb me nooit afgezet tegen hun ideeën, ik kan eigenlijk niets bedenken waarover ik anders denk dan zij.

»Aan de universiteit ging ik met jongens, Lucy was pas mijn tweede vriendin. In mijn werkmilieu was mijn keuze voor een vrouw geen issue, en voor mijn ouders evenmin. Ik ben echt niet met hen op een dag moeten gaan samenzitten: ‘En nu moet ik jullie wat vertellen!’ Voor Lucy lag dat anders. Zij is 100 procent lesbisch, en toen zij uit de kast kwam, hebben haar ouders bijna een jaar geen woord met haar gewisseld. Ze is dan ook opgegroeid in een traditionele doktersfamilie van een andere generatie, haar vader heeft nog in de Tweede Wereldoorlog gevochten. Toen we besloten te trouwen, hadden haar ouders daar grote moeite mee. Mijn moeder trouwens ook, maar dan omdat ze het een burgerlijk en truttig idee vond.»

Ze maakt grote gebaren bij de meeste van haar zinnen, ook als ze zegt: ‘Die trouwpartij was één van de gelukkigste dagen van mijn leven.’

Levy «Er was in die dagen veel te doen om het homohuwelijk, wettelijk kon het nog niet. Dat motiveerde ons wel, maar vooral: we waren strontverliefd, we wílden absoluut getrouwd zijn. En het was een volmaakte dag. We waren niet zo jong meer, maar we voelden ons wel ontzettend jong en optimistisch. Het lijkt een eeuwigheid geleden.»

Ook professioneel ging het Levy voor de wind. Uit één van haar reportages groeide een boek dat internationaal werd opgepikt, ook bij ons: ‘Female chauvinist pigs. De opkomst van de bimbocultuur’. Ze wees op een culturele trend: de omarming in brede kring van een pornografische kijk op vrouwen, ook door vrouwen zelf – het ideaal van de paaldanseres.

Levy «Ik heb dat boek meer dan twaalf jaar geleden geschreven, het interesseert me vandaag niet meer. Het klopt nog allemaal, hoor, de reductie van de vrouwelijke seksualiteit tot een heel beperkt script, maar ik kan het niet meer opbrengen om dat te analyseren. Wat toen nog een vrij marginale trend was, is inmiddels duizend keer sterker geworden, het is nu zowat de essentie van de Amerikaanse cultuur. De poging om zoiets tegen te houden moet je wel opgeven.

»Misschien mag ik er trots op zijn dat ik met dat boek de doorbraak van Donald Trump heb aangekondigd. Die man is tenslotte geworden wie hij is door tijdens zijn schoonheidswedstrijden vrouwen te taxeren aan de hand van criteria die ertoe doen in een pornofilm. Herinner je je hoe hij in die termen ook over zijn eigen dochter sprak? Ik kan nog altijd niet geloven dat dat is gebeurd, dat een cartoonfiguur die zo openlijk vrouwenhaat uitdraagt, president van Amerika is geworden. Hij is onze Berlusconi, de man die ooit als kritiek op Angela Merkel formuleerde dat ze onneukbaar was. Trump en Berlusconi lijken overigens enorm op elkaar: het soort zaken dat ze doen, hun vreemde haar, hun slechte smaak, met die vergulde nouveaux riches-troep om hen heen, hun hanige manier van praten over vrouwen – ‘Ik ben de beste!’ Het verschil is dat Trump veel meer macht heeft. Ook daarom is mijn vorige boek me minder gaan interesseren: we hebben vandaag wel grotere problemen. We hebben een president die een paar weken geleden overwoog om een kernoorlog te beginnen.

»Het wordt nu wel erg donker buiten, mag ik even de was binnenhalen?»


Verslaafd aan seks

Terug in haar sofa komt Levy op dreef als het gaat over haar overstap naar de redactie van The New Yorker, de Olympus van de Amerikaanse journalistiek.

Levy «Dat je collega wordt van zoveel mensen die je bewondert… Beter dan Janet Malcolm kun je als schrijver nooit worden, en ik kom nu bij haar thuis. Nergens anders ook krijg je nog zoveel vrijheid. Binnenkort, om maar iets te zeggen, vertrek ik met de dochter van Roald Dahl naar Sierra Leone, ze is daar actief in de gezondheidszorg.»

‘Het was gewoon onfatsoenlijk, zo succesvol als ik me voelde,’ zo kondigt Levy in ‘De regels gelden niet’ haar val uit het paradijs aan, want zoveel geluk kon niet blijven duren. Haar vrouw Lucy verdronk in alcoholisme en zelf ging ze heftig vreemd. Ze genoot volop van de kick dat seks je naar een nieuwe wereld kan katapulteren – ze beschrijft mooi de bekoring van het vreemdgaan.

'Plots lag er voor me een mensje op de grond, met alles erop en eraan. De navelstreng heb ik met één korte ruk uit mijn lijf getrokken'

Levy «Ik hoor het je graag zeggen. Het is zowat het enige in mijn leven dat ik niet zou herhalen als het te herbeginnen was, maar ik heb wel geprobeerd op te roepen waarom ik toen vond dat ik het moest doen. Als je ouder wordt, lijkt het minder een zaak van leven en dood dat je op elk moment de gewenste seksuele ervaring achterna kunt lopen. Maar ik was nog een prille dertiger. Ik had toen nog geen idee hoe beschadigend het voor een intieme relatie kan zijn om geheimen te hebben, en er nog een tweede leven op na te houden waartoe je partner geen toegang krijgt. Ik dacht ook dat het niks abnormaals was: mijn moeder had, tot ze van mijn vader scheidde, vrij openlijk een minnaar.

»Toen ik wegens Lucy’s probleem informatie over alcoholisme opzocht, werd me duidelijk dat ook ik verslaafd was, maar dan aan lust. In onze hoofden was precies hetzelfde aan de gang, alleen richtten we ons op een ander object. Dezelfde leugens en drogredeneringen. ‘Ik ga ermee stoppen, alleen nog deze ene keer. Wat kan daartegen zijn? En niemand hoeft het te weten.’ Hetzelfde besef dat je fout bezig bent, maar niet in staat bent om ermee te stoppen. En dezelfde obsessieve gerichtheid op dat ene. Seks die je leven omgooit, is een drug die je je niet zomaar kunt ontzeggen zodra je weet waar hij te halen valt.»

In dit geval was de seks te halen bij een ex van Levy die inmiddels ook een ex van zichzelf was, want getransformeerd van vrouw tot man. Omdat het me geen standaardsituatie lijkt, vraag ik of het een vreemde ervaring was.

Levy «Fysiek was mijn vriend nog een vrouw, dus veel verschil maakte het niet. In het algemeen vind ik trouwens dat seks met vrouwen niet erg verschilt van seks met mannen, al denken mensen die niets snappen van biseksualiteit van wel.»

Het stel Lucy en Ariel ging een tijd uit elkaar, maar herpakte zich met plechtige beloften: nooit meer vreemdgaan, nooit meer drinken. En tijdens een Grieks uitje in 2011 viel zelfs de grote beslissing: Een Kind.

Levy «In de jaren voordien hadden we het daar nauwelijks over gehad. Ik dacht dat ik nog alle tijd van de wereld had. Eén ding was wel duidelijk: als er een kind zou komen, zou ik het dragen. Lucy had geen zin om zwanger te worden – het paste niet bij haar, zij was de man in huis. En nu tikte de klok voor mij, want ik was 37. Maar Lucy was er evengoed erg bij betrokken, want ons kind zou haar familienaam dragen. We waren allebei toe aan het stadium van een gezinnetje, het kon onze relatie redden. Ik zeg niet dat een kind een huwelijk kan redden, maar ik had gemerkt dat veel vrienden enorm veranderd waren toen er een kind kwam en hun bestaan niet meer helemaal om hen draaide. De tegenargumenten kende ik ook al te goed: dat je vrijwillig de hoofdrol in je eigen leven opgeeft, dat je twintig jaar lang aan de ketting gaat en aan huiswerk en muziekschool moet denken. Maar ik was er meer dan klaar voor: het was tijd voor huiswerk en muziekschool, voor een dienstbare rol.

»Ik had het geluk dat ik een rijke donor vond, hij wou zelfs betalen voor het onderwijs. Je had me moeten zien toen ik in een vuil Starbucks-toilet constateerde dat ik zwanger was. Hoe opgewonden, hoe gelukkig ik was. Dat in jouw lichaam een nieuw lichaam groeit, blijft een wonder. Ik dacht er de hele tijd aan. Het werpt je terug op je lijf, het herinnert je eraan dat je een dier bent. Gek genoeg ging ik me ook aangetrokken voelen tot de donor. Het was geen romantische kwestie, hoor, maar pure chemie, heel primair: ‘Deze man behoort nu tot mijn stam!’ Ik wou in zijn buurt zijn, we deden samen dingen. Hij voelde zich ook betrokken, hij was bezorgd om de baby die op komst was. Voor Lucy was dat niet zo makkelijk. Ze ging weer drinken en trok zich terug. En hoe meer ze zich terugtrok, hoe meer ik met die andere wilde optrekken.»

'Het was allemaal zo surrealistisch: ik was voor het eerst in Mongolië, ik baarde voor de eerste keer in mijn leven een kind, en toen dook die knappe kerel op.'


Miskraam in Mongolië

In de negentiende week van haar zwangerschap vloog Levy naar Mongolië voor een reportage over de situatie van de vrouwen daar.

Levy «Dat idee circuleerde al een tijdje bij The New Yorker. ‘Heb je zin om het te doen?’ ‘Ja!’ Ik vroeg een dokter om advies en hij zag geen probleem. Niemand heeft het me in mijn gezicht gezegd, maar ik weet dat mensen denken: ‘Wat een idee, ze heeft het gezocht!’ Terwijl het gewoon niet waar is. Er is niks verkeerd aan vliegen als je zwanger bent. Ik herinner me dat de zwangere CNN-journaliste Christiane Amanpour op haar 41ste naar Sarajevo vloog om de oorlog te verslaan. Ja, heel ver in je zwangerschap doe je het niet meer omdat er altijd de mogelijkheid is van een miskraam, en dan is een vliegtuig een gevaarlijke plek.

»De tweede dag in Mongolië had ik hevige buikpijn. Ik maakte me niet meteen heel ongerust, want als je zwanger bent, heb je altijd wel één of ander fysiek ongemak. Maar plots ging het ongelofelijk snel helemaal fout. Ik wist nauwelijks dat er iets aan het gebeuren was tot het voorbij was. Er was een stroom bloed, en plots lag er voor me een mensje op de grond, met alles erop en eraan. De navelstreng heb ik met één korte ruk uit mijn lijf getrokken.»

Ambulance, ziekenhuis, het afscheid van haar zoontje: ze beschrijft het in haar boek. Ik vraag of het moeilijk is de details nu telkens weer te moeten herhalen.

Levy «Ik denk niet meer zoveel aan wat er toen is gebeurd, het is ook vijf jaar geleden. Dat ik er nu voortdurend over moet praten, is mijn eigen schuld. Niemand heeft me verplicht dit boek te schrijven. Maar ik denk weleens dat ik beter een kookboek had geschreven (lachje).»

Wat haar overkomen is, heet placenta-loslating, vertelde een Zuid-Afrikaanse arts in het ziekenhuis in Ulaanbaatar. Ze noemt hem in haar boek ‘de knapste man ter wereld’, daar had ze toch nog oog voor in haar verwarring.

Levy «Het was allemaal zo surrealistisch, ik was in een film beland. Ik ben voor de eerste keer van mijn leven in Mongolië, ik heb voor de eerste keer van mijn leven een kind gebaard, en dan duikt die knappe kerel op… What the fuck is going on?»

Ze heeft een kat met een gevoel voor timing, want ze springt op de salontafel net wanneer het over de rouw achteraf gaat, een periode waarin Levy troost vond bij haar poes.

Levy « Het was een schok voor me hoevéél pijn het deed. Een miskraam klinkt als een medisch ongeluk, maar een kind verliezen voelt toch anders aan dan een voet verliezen.

»De meeste dingen in het leven zijn verwarrend, maar rouw is glashelder, dat vond ik uiteindelijk nog het goede eraan. Je kunt je er alleen aan overgeven: je neemt de tijd en je lijdt, zo hard als je kunt. Als ik er nu over praat voor een publiek, komen er dikwijls vrouwen huilend naar me toe. Als ze in tranen over hun eigen ervaringen vertellen, denk ik: goed dat ik het heb opgeschreven, het biedt anderen troost in een periode waarin hun rouw hen isoleert. Ik kan ze iets vertellen wat ze vaak zelf nog niet weten: dat er een dag komt dat ze weer verder kunnen met hun leven. Mijn gevoel vandaag is: wat had ik nu graag een zoon van 5 gehad, maar het is niet zo. Ik leef mijn leven en vind daar vreugde in.

»Nog voor ik in de ambulance terechtkwam, heb ik een foto van mijn zoontje gemaakt. In het begin keek ik er constant naar, vandaag nog zelden. Dat is aanvaarding, denk ik. Je houdt ermee op je af te vragen wat voor iemand hij vandaag zou zijn. Hij bestaat niet.»

De miskraam was een ongeluk dat niet alleen kwam.

Levy «Het was echt een klotetijd. Het leek haast een grap, dacht ik achteraf weleens, hoeveel ellende zich toen op elkaar hoopte. Want ik was nog maar net thuis, toen de breuk met Lucy een feit was.

»Toen ze me op de luchthaven kwam ophalen, had ik wel iets in de gaten: ze gedroeg zich als een zombie, haar ogen waren leeg. Maar ik was zo obsessief met mijn verloren kind bezig, dat ik niet besefte hoe erg ze eraan toe was. Ze had inmiddels een bedrijfje in zonnepanelen, en haar werknemers belden me dat ze weer hopeloos aan de drank was.

»Amper drie weken na mijn thuiskomst was Lucy al opgenomen in een ontwenningskliniek. Aan een herstel van onze relatie viel deze keer niet meer te denken, het ontbrak me aan de energie om er ook nog het probleem van een ander bij te nemen. Ik moest weg uit het huis waar we zovele jaren hadden gewoond.

»Dan is er nog een lijdensweg gevolgd die ik maar uit het boek heb weggelaten: een hele reeks ivf-beurten. Men had me gezegd dat ik nog een kind kon krijgen, al was de kans op een miskraam nu groter. Ik vond het verschrikkelijk. Ivf is in de VS walgelijk duur, maar zelfs als ik rijk was, zou ik er niet meer mee zijn doorgegaan na de vijfde keer.»


Geen happy end

‘Ik kreeg een e-mail van dokter John Gasson, klinisch directeur, SOS International Clinic, Ulaanbaatar.’ Zo begint het derde en lichtste deel van Levy’s memoir. Ik heb net thee gekregen van dokter John Gasson, want ik zat juist met mijn vermoeden van daarnet dat hij nu hier woont. Uit e-mailverkeer kan verkering volgen.

Levy «In ons dagelijkse leven komt zelden nog aan bod wat er in Mongolië is gebeurd. Maar voor wat er tussen ons is gegroeid, moet het wel van belang geweest zijn dat John toen dáár was, op het ogenblik dat ik mijn kind verloor. Het is hoe dan ook een vreemde geschiedenis. Als mensen ons vragen: ‘Hoe hebben jullie elkaar ontmoet?’, dan hebben we een korte versie: ‘We werkten allebei in Mongolië.’ Soms vertellen we het hele verhaal. ‘Wow, da’s wel een vreemde manier om elkaar te ontmoeten!’»

Binnenkort trouwen ze. En dit huis op Shelter Island heeft ze met de opbrengst van haar boek kunnen kopen. Dokter John komt wel even in het boek piepen, maar het happy end ontbreekt. Ik stel de evidente vraag: waarom?

Levy «Omdat een happy end in dit geval een slecht einde zou zijn. ‘En toen werd ik verliefd op deze kerel…’ Dan zou ik er een romantisch verhaal van maken dat men in de Amerikaanse cultuur wel zou lusten, maar dat mijn eigen ervaringen zou verraden. Alsof alles wat eraan is voorafgegaan, wel tot die uitkomst moest leiden…. Terwijl het helemaal niet klopt dat het begin van mijn relatie met John het einde betekende van mijn rouw om de baby en mijn verdriet om het teloorgaan van mijn huwelijk met Lucy. Ik heb nog heel lang in heel droeve sferen verkeerd.

'De porno­grafische kijk op vrouwen is nu zowat de essentie van de Amerikaanse cultuur.'

»Ook op een andere manier zou zo’n liefdesverhaal misleidend geweest zijn: het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voor we een gezamenlijk leven georganiseerd kregen. Toen we elkaar ontmoetten, was ik 38 en John 55. Hij woonde in Zuid-Afrika en werkte in Mongolië, ik woonde in New York. Hij bracht twee tieners groot en ik had nog geen kind, maar ik wilde er één. Maak de oefening maar eens om die twee personen bijeen te brengen: dat valt niet mee. Er moest veel tijd verstrijken. Mijn stiefzonen James en Simon zijn inmiddels jonge twintigers, ze hebben nu een eigen leven aan de universiteit. En John runt niet langer een ziekenhuis in Mongolië, dat maakt het ook overzichtelijker. Maar het is hondsmoeilijk geweest om de puzzelstukken in elkaar te doen passen.

»Het hoofdstuk met John valt buiten het bereik van dit boek, vind ik. Ik was er beter niet over begonnen, het boek moet voor zichzelf spreken. Maar ik ben niet erg goed in geheimen. Je hebt het misschien gemerkt: als je me een vraag stelt, geef ik een antwoord.»

Ik stel nog een vraag: wat heeft ze nu uit haar eigen verhaal geleerd?

Levy «Dat je je leven niet kunt controleren. Het kan erop lijken dat ik een open deur intrap, maar toch had ik die ervaringen nodig om dat te weten te komen. Zeker als schrijfster ben je gewend dat je de regie in handen hebt. Voor mij is ‘De regels gelden niet’ een boek over volwassen worden en tot het besef komen dat je niet altijd alles krijgt. Ik dacht dat het een feministisch idee was dat je je eigen leven vorm kunt geven, maar het is het idee van een kleuter. Je kunt je eigen keuzes zo zorgvuldig bepalen als je wilt, toch weet je niet welke kant het zal uitgaan. Dat ik het moederschap op een haar na heb gemist, maakt voor mijn leven een hemelsbreed verschil.»

Wie er de recensies van ‘De regels gelden niet’ op naslaat, zal merken dat de titel op heel verschillende manieren wordt geïnterpreteerd. Voor de ene recensent is Levy een vrouw die de regels naar haar hand zet, voor de andere heeft ze achterhaald dat de regels van de natuur wel degelijk nog altijd gelden.

Levy «Beide stellingen zijn waar. De titel is niet eenduidig, daarom vind ik ’m goed. Er zijn geen regels, behalve wanneer er regels zijn.

'Ik had als dertiger nog geen idee hoe beschadigend het voor een intieme relatie kan zijn om geheimen te hebben en er een tweede leven op na te houden'

»De obstakels die voor mijn moeder en haar moeder golden, gelden niet voor mij: zij konden er nauwelijks onderuit te trouwen en kinderen te krijgen, je moest al een heel grote non-conformist zijn om dat te weerstaan. Zelf werd ik niet zo opgevoed, ik kon doen wat ik wou. En in het algemeen is er veel veranderd in positieve zin: mensen van dezelfde sekse kunnen trouwen, een zwarte kan president worden. Daar dacht ik aan toen ik die titel koos. Maar er zijn ook regels die onverminderd gelden, om te beginnen onze sterfelijkheid, ook die van de jongsten onder ons. We leven in een tijd dat je kunt herdefiniëren wat het is om een vrouw te zijn of wat een huwelijk betekent, maar uiteindelijk blijf je sterfelijk, net als ieder dier.»

De veerboot wenkt. Ik wijs haar tot slot nog een zin in haar boek aan waarbij ik een vraagteken heb gezet: ‘En eerlijk: die tien of twintig minuten dat ik iemands moeder was, dat was zwarte kunst. Ik zou ze nergens anders voor willen ruilen. Voor geen plek op de wereld.’

Levy «Zo voel ik het nog altijd. En vraag me alsjeblieft niet om het uit te leggen, het is iets transcendents, per definitie dus iets wat je niet onder woorden kunt brengen. Het valt buiten je vertrouwde ervaringen. En het is opwindend te weten dat zoiets bestaat.»

Ariel Levy, ‘De regels gelden niet’, Atlas Contact

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234