null Beeld Felicity McCabe
Beeld Felicity McCabe

BOEK★★★½☆

‘Leven als een mens’ is een bizar, uiterst grappig en leerrijk boek waarin Charles Foster al zijn duivels ontbindt

Als een das, otter, vos, hert en gierzwaluw: zo ging Charles Foster leven voor zijn merkwaardige boek ‘Leven als een beest’ uit 2017. In zijn nieuwe, even maffe ‘Leven als een mens’ doet hij dat kunstje over en kruipt hij in de huid van onze voorouders. Zijn punt? ‘Het is lachwekkend om moderne mensen als de norm te zien.’ Foster neemt achtereenvolgens de gedaante aan van een jager-verzamelaar van veertigduizend jaar geleden, van een sedentair geworden boer uit de nieuwe steentijd (zo’n twaalf millennia terug) en van een verlichtingsdenker uit de 18de eeuw.

Zijn grillige boek houdt het midden tussen jongensachtige avonturenroman, reisverslag, autobiografie, moppentrommel, baldadig betoog en wetenschappelijk traktaat. Een beetje zoals Foster zelf: de man is een gediplomeerd dierenarts en Brit, maar ook advocaat, hoogleraar medische ethiek in Oxford, vader van zes kinderen, amateurjazztrompettist én pleitbezorger van een ander soort kennis, die de ‘paniek op het gezicht van gerenommeerde academici’ bestrijdt ‘als je het woord ‘voelen’ zegt’. Om dingen te begrijpen moet je ze aan den lijve ondervinden, schrijft de veearts: ‘Onze voornaamste manier om dingen te weten die er echt toe doen, is via het type kennis dat voortvloeit uit relaties, door rechtstreeks contact, zonder tussenkomst van cognitie of taal.’

Wie zich afvraagt waarom een buikige vijftiger per se door de donkere bossen van Derbyshire wil trekken, in een grot bij de zee verblijft en ‘een maritiem soepzootje’ kookt van zelfgeplukte schaaldieren in zeewater (dat overigens smaakt ‘als een hap uit de bil van een rugbyer, ergens halverwege de tweede helft van de wedstrijd’, mocht u het zich afvragen), heeft hier meteen het antwoord. De mensen die we nu zijn, zijn afgedwaald van wie we waren, betoogt Foster. Weg met de boekenwijsheid dus, maar hop, de wijde wereld in: doen! En voelen! De zwervende jagers-verzamelaars van het paleolithicum leefden veel inniger met hun omgeving samen en daardoor hadden ze er ook meer respect voor.

null Beeld

De ellende begon, aldus Foster, in het neolithicum. De mens trok zich terug op één plaats, bouwde een huis, verbouwde graan en kweekte dieren, die eveneens op één plek bleven. Hij spande een draad of plaatste een hek en bracht zo een grens aan tussen zichzelf en de natuur, het begin van wat Foster omschrijft als onze ‘psychopathische afstandelijkheid’ tegenover onze omgeving. In de 17de eeuw maakte René Descartes de breuk compleet: alleen de mens was nog drager van een bewustzijn, en alles wat niet-mens was, werd gedegradeerd tot zielloze massa. De mens moest heersen over zijn omgeving. Daardoor vervreemdden we van onze band met gras, bomen, dieren, zeeën en sterren – en uiteindelijk van onszelf.

Aan het slot van zijn bizarre, uiterst grappige en leerrijke boek – denk: Saartje Vandendriessche in haar bos, maar met John Cleese en David Attenborough erbij – ontbindt Foster al zijn duivels. Hij gaat tekeer tegen de wetenschappers – ‘materialistische reductionisten van negen tot vijf’ – die verstrikt zijn geraakt in een oneigenlijk verlichtingsdenken. Voor die ‘verlichtingstaliban’ is wetenschap geen methode meer, schrijft Foster, maar een dogma, een ‘religie’, die niets meer te maken heeft met ‘onbevreesd onderzoek’. Echt verlichte denkers, impliceert hij, vallen die dogma’s aan en zetten de boel op stelten. Dat doet Foster zelf in ‘Leven als een mens’ op een sympathiek anarchistische en ongrijpbare, maar soms wat al te chargerende manier. Met zijn avontuurlijke verhalen en verleidelijke formuleringen – pollen zijn ‘het ejaculaat van bloemen’, hooi is ‘de gekristalliseerde zon van vorige zomer’ – stuurt hij je met een kluitje in het riet. Maar dat is net de bedoeling: alleen zo kun je voelend begrijpen wat de jagers-verzamelaars wisten, maar wat wij al lang vergeten zijn: ‘dat alles net zo bezield is als wij’.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234