null Beeld

Leven met terreur: de wijkagent onder vuur

Meer blauw op straat! Te voet, te paard, met de fiets, desnoods op rolschaatsen – als er maar politie-uniformen in het publieke domein verschijnen. De arm der wet, zo vonden politici links en rechts, moest opnieuw zichtbaar worden. Om misdaad te voorkomen, om het onveiligheidsgevoel te bestrijden, om de kloof tussen burger en ordediensten te dichten. Speerpunt in die strategie is de herwaardering van de wijkagent.

'Wij gaan bij terrorismeverdachten thuis, ja. Voor een goed gesprek'

Police de proximité: zo heet dat in de Franse taal die op de plaats van onze eerste afspraak veelvuldig wordt gebruikt. Nabijheidspolitie? De drie wijkagenten die we aan de tand voelden, kennen inderdaad hun pappenheimers. Ze komen bij hen over de vloer, slaan zelden een koffie of thee af. Repressief optreden en verbaliseren laten ze over aan de collega’s van interventie, de mobiele eenheden die met hun combi’s patrouilleren en waar nodig brandjes blussen. Niets voor de wijkagent, de wandelende ambassadeur van zijn korps. Hij doet zijn werk met uitgestoken hand, maar ook met discreet ontplooide antennes. Informatie vergaren is één van zijn vele opdrachten, daar liet minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) geen twijfel over bestaan. De wijkagent vormt zo de eerste lijn in de strijd tegen terreur en radicalisering.


Michelle, Brussel Zuid: ‘Zoek de IS-vlag’

De jihad heeft zich nog niet tegen de politie gekeerd als we de Demosthènesstraat in Anderlecht inslaan. Nog nét niet, want de schokkende macheteaanval op het commissariaat in Charleroi is nabije toekomst. Er is dus geen extra bewaking: we kunnen zo het hoofdkwartier van politiezone Brussel Zuid binnenlopen. Michelle – jong, blond, Limburgs accent – schudt ons de hand. Geen familienaam of herkenbare foto’s wil de afspraak. Het blijven tenslotte speciale tijden, zeker in de hoofdstad. Brussel Zuid – Anderlecht, Vorst en Sint-Gillis – werd minder door de terreur getekend dan de aanpalende politiezone Brussel West, die dankzij Sint-Jans-Molenbeek wereldberoemd is. Niettemin: het is geen toeval dat Salah Abdeslam en zijn kompanen hier een schuiloord vonden.

undefined

null Beeld

undefined

'De Seefhoek, het Kiel, Borgerhout: ieder zijn meug, maar ik heb totaal geen binding met die wijken.' Jeff Verhelst

HUMO De wijkagent van vandaag moet alert zijn voor terrorisme en radicalisering.

Michelle «Inderdaad, we worden steeds vaker ingezet bij terrorismeonderzoeken. Niet als het om hoofdverdachten gaat: als er een risico aan vastzit, neemt de federale politie het sowieso over. Maar we gaan wel degelijk bij verdachten thuis. Voor een goed gesprek, en om te kijken of er geen sporen van radicalisering of terroristische sympathieën zijn. Hangt er een vlag van IS aan de muur? (lacht) Nu, we proberen ook subtielere signalen op te pikken. Daarom gaan we met de familie praten, of we doen een buurtonderzoek. En we laten het niet bij één bezoek, het is de bedoeling dat we de verdachten echt opvolgen.»

HUMO Heb je al iets verdachts ontdekt?

Michelle «Eén keer: uiterlijke kenmerken van radicalisering – klederdracht en voorkomen, dus. Gecombineerd met andere gegevens uit het buurtonderzoek volstond dat om de cel terrorisme te tippen. Daar stopt mijn opdracht, ik weet niet wat er verder gebeurd is.»

HUMO Maar nu terug naar de dagelijkse gang van zaken: jij staat in de wijk Sint-Guidon-Aumale-Veeweyde.

Michelle «Klopt. We zijn daar met elf, wijkinspecteurs en wijkagenten. Dat zijn in feite twee verschillende graden, maar in onze wijk doen inspecteurs en agenten krek hetzelfde werk. Ieder van ons heeft een paar straten onder zijn hoede. Ik doe al een jaar de Dover-, de Scheutveld- en de Wayez- straat, de bekendste winkelstraat van Anderlecht. Geen rijke buurt, maar wel heel divers. Ik heb in mijn drie straten tientallen nationaliteiten: Belgen, Marokkanen, Turken, Italianen, Oost-Europeanen, Afrikanen, Indiërs en Pakistanen.»

HUMO Hoe wordt een jonge vrouw uit Genk wijkinspecteur in Brussel Zuid?

Michelle «Ik ben na een jaar lerarenopleiding naar de politieschool getrokken. Dat was geen wanhoopsdaad: ik heb me altijd tot de politie aangetrokken gevoeld. Niet vanwege de wapens of het uniform, wel om de sociale rol. De politie is er tenslotte om mensen te helpen. Na de politieschool moet je een paar jaar interventie doen. Kiezen is er niet bij, bijna iedereen wordt naar Brussel gestuurd: daar zijn altijd agenten te kort in de mobiele eenheden. Ik heb hier zeven jaar interventie gedaan. Veel meegemaakt en geleerd, maar na mijn zwangerschap begon het ploegensysteem met frequente nachtdiensten zwaar te wegen. Bij de wijkwerking heb je een gezinsvriendelijker uurrooster, met uitsluitend dagdiensten en glijdende uren. De late shift op donderdag en de twee weekenddiensten per maand neem ik er graag bij. Ook het werk is een verademing, je hebt als wijkagent een heel ander contact met de burger.»

HUMO Hoezo?

Michelle «Bij de dienst interventie ben je toch altijd een beetje de boeman. Wanneer moet je met de combi uitrukken? Voor echtelijke ruzies, vechtpartijen, verkeersongevallen, overlast – altijd conflictsituaties waarin je je gezag moet laten gelden. De wijkagent heeft een veel vriendelijker imago. Omdat we vaak goed nieuws brengen. Een inschrijving in het bevolkingsregister, bijvoorbeeld. Voor nieuwkomers is dat een heuglijk moment. Zeker voor steuntrekkers, want pas als wij hun inschrijving in orde hebben, kunnen ze bij het OCMW aankloppen.

»Soms moeten we in opdracht van de politierechter een beslissing tot intrekking van een rijbewijs gaan betekenen. Geen prettige boodschap, maar toch verloopt dat meestal in een gemoedelijke sfeer. Je gaat dat rijbewijs ook niet koudweg in beslag nemen. Je moet dat goed uitleggen, erbij vertellen dat ze hun rijbewijs al over twee weken op het politiekantoor kunnen terugkrijgen.»

HUMO Speelt zo’n gesprek zich op de stoep of bij de voordeur af?

Michelle «Nee, ik ga altijd bij de mensen binnen. Meestal word ik heel vriendelijk ontvangen. Koffie, thee, fris: je krijgt haast altijd wat aangeboden.»

HUMO Verschilt die ontvangst naargelang de herkomst van de gastheer?

Michelle «Nee, ze zijn allemaal even genereus. Alleen het koekje of gebakje bij de koffie of thee kan nogal verschillen (lacht).»

HUMO Tref je soms schrijnende toestanden aan achter de gevels?

Michelle «In mijn wijk wonen mensen vaak heel klein, dat merk je trouwens aan het aantal brievenbussen en deurbellen aan de gevels. Het schrijnendst tot dusver was een Syrische familie met vijf kinderen, pas erkende vluchtelingen die ik moest inschrijven. Ze woonden met een baby in een schamel appartement zonder enig meubilair. Behalve een Maxi-Cosi bezaten ze helemaal niets: ik ben er ’s anderendaags een zak pampers en een doos speelgoed van mijn zoontje gaan afgeven.»

HUMO Zou je als wijkinspecteur in je eigen wijk kunnen wonen?

Michelle «Dat lijkt me geen goed idee. Op zondag sta je dan bij de bakker aan te schuiven tussen de mensen met wie je maandag als politieagent te maken hebt. Van de elf mensen in ons wijkkantoor woont niemand in onze politiezone, de meesten wonen zelfs buiten Brussel, zoals ik. Mooie stad, daar niet van, maar na mijn dienst heb ik behoefte aan de rust van het platteland.»

HUMO Hoe bouw je een vertrouwensrelatie op met je wijk? Veel op café gaan?

Michelle «Ik heb een paar cafés op mijn ronde, maar ik loop er alleen binnen als het moet. Niet dat er een verbod geldt: er is geen enkele regel die me verbiedt tijdens mijn dienst een café binnen te lopen om wat te drinken.

»Aanwezigheid is mijn strategie. Ik loop iedere voormiddag in de wijk rond en dat loont. Mensen herkennen me: ze zwaaien als ze me zien passeren. Bedoeling is dat ze me als een vertrouwenspersoon beschouwen. Daarom is het ook zo belangrijk dat je lang in dezelfde wijk blijft.»

undefined

null Beeld

undefined

'Collega's in de provincie reageren soms een tikje afgunstig op onze premies. Dat ze dan een overplaatsing aanvragen, hè.' Michelle

HUMO Moet je weleens burenruzies beslechten?

Michelle «Dat gebeurt. Geluidsoverlast, ruzies tussen huurders en eigenaars. De douche is kapot: wie moet dat betalen? Laatst had ik een wanhopige eigenaar op kantoor. De huurder had al maanden niks betaald, en of ik kon helpen hem eruit te zetten? Uiteraard niet, dat is niet mijn bevoegdheid. Maar ik heb die eigenaar wel kunnen doorverwijzen naar de bevoegde instanties. Vaak zijn mensen al blij met een luisterend oor.»

HUMO De politievakbonden klaagden onlangs het karige maandloon van inspecteurs aan. Ben jij tevreden met je salaris?

Michelle «Het basisloon is misschien niet riant, maar er komen nog premies bovenop. Weekend, nachtwerk, voor alles is er een premie. Zeker in de hoofdstad tikt dat aan, want hier heb je ook nog een tweetaligheidspremie en een speciale Brusselpremie. Collega’s in de provincie reageren daar soms een tikje afgunstig op. ‘Waar wacht je op om je overplaatsing aan te vragen?’ zeg ik dan. ‘In Brussel zijn er altijd vacatures.’»


Jeff Verhelst, Antwerpen: ‘Op strafkamp’

Verandering van decor en van sfeer. De aanslag in Charleroi zindert nog na als we de parking van de Oudaan oprijden. Vele sinjoren kennen het torengebouw nog altijd als het hoofdcommissariaat, ook al ligt het hoofdkantoor van ’s lands grootste politiekorps al een paar jaar aan de Noorderlaan. Een begrijpelijke vergissing, want de Oudaan blijft een landmark in de Antwerpse skyline. Voorlopig blijft het de stek van de korpschef en een resem ondersteunende diensten, maar uiterlijk in 2020 doet de politie hier definitief het licht uit. Aan het onthaal zitten twee burgers in politiedienst. Zonder beschermend veiligheidsglas: een bewuste keuze die enkele jaren geleden een kentering inluidde. De politie moest toegankelijk zijn voor de burger, en ook in nieuwe kantoren werd systematisch voor open loketten gekozen. Het is misschien geen toeval dat na de aanslag in Charleroi nergens harder om extra veiligheidsmaatregelen werd geroepen dan in Antwerpen? Met resultaat: naar alle waarschijnlijkheid houden de onthaalmedewerkers een bus pepperspray binnen handbereik. Uitgerekend tijdens ons bezoek wordt in de Brusselse Wetstraat een tweede eis ingewilligd: agenten mogen, mits toestemming van de korpschef en inachtneming van een waslijst aan richtlijnen, hun dienstwapen mee naar huis nemen.

Jeff Verhelst denkt er niet aan. ‘Ik heb me nog nooit bedreigd gevoeld,’ zegt de 47-jarige wijkinspecteur. ‘Niet in mijn wijk, en ook niet na het werk. Ik woon op Linkeroever, een oase van rust en ideaal gelegen.’ Verhelst is al 23 jaar bij de politie en zijn carrière kende een bochtig parcours. Als lid van het lokale rechercheteam raakte hij in 2008 betrokken in de Forcom-zaak, een corruptieschandaal met zwart geld en valse facturen rond een door de politie gesteunde zaalvoetbalclub.

Jeff Verhelst «Ik ben als enige verdachte over de hele lijn vrijgesproken. Helaas heb ik daar zes jaar op moeten wachten. Zoiets weegt op je carrière. Bij het begin van de zaak hebben ze me naar de dienst interventie overgeplaatst – op strafkamp, zeg maar. Het spreekt vanzelf dat ik na mijn vrijspraak onmiddellijk naar een andere post ben beginnen uit te kijken. Zo ben ik drie jaar geleden in de studentenbuurt rond de Ossenmarkt en de Paardenmarkt beland.

»Die opdracht heb ik intussen aan een collega overgedragen, ik ben nu de kwartieragent van de Groenplaats en de Grote Markt. Een vooruitgang, want in de studentenbuurt is het moeilijk om een netwerk op te bouwen: de helft van de bewoners zijn kotstudenten van wie de meesten niet eens in Antwerpen ingeschreven zijn. In het weekend is het doods, je komt er alleen wat verdwaalde toeristen tegen. Nee, dan liever het centrum, waar altijd wat te beleven valt. Veel horeca, maar ook een erg verscheiden bevolking. Diversiteit, maar zonder de problemen die ze in bepaalde concentratiebuurten kennen. De Seefhoek, het Kiel, Borgerhout: ieder zijn meug, maar ik heb totaal geen binding met die wijken.»

undefined

'Wij worden overal even genereus ontvangen – alleen het koekje bij de koffie of thee kan nogal verschillen'

HUMO Kwartieragent, alweer een nieuwe term. Waar sta jij in de pikorde?

Verhelst «Mijn officiële titel is inspecteur, maar in Antwerpen spreken ze nog altijd van de kwartieragent. ‘Een kwartier’ is een wijk die je in vijftien minuten te voet kunt doorkruisen.»

HUMO Waarmee vult de kwartieragent van de Groenplaats zijn dagen?

Verhelst «Van alles. Opdrachten van de politierechtbank, bijvoorbeeld. Als een minnelijke schikking voor een verkeersovertreding onbetaald blijft, gaat de kwartieragent langs om de wanbetaler aan te porren. Met de eigenlijke verkeersovertredingen laten we ons in principe niet in, maar als we iemand verkeerd zien parkeren, spreken we hem er wel op aan. En voor de rest? Veel tijd kruipt in het inschrijven van nieuwe bewoners en het uitvoeren van woonstcontroles.»

HUMO Waarom is dat zo belangrijk?

Verhelst «Het kadert in de strijd tegen domiciliefraude: schuldenaars die een goedkoop adres zonder meubels huren, terwijl ze elders in een villa met zwembad wonen. Als de deurwaarder dan passeert, valt er in de wettige woonplaats niks op te schrijven. Ook in de bijstandsfraude is dat trucje bekend. Een man woont samen, maar om een hogere uitkering te krijgen, probeert hij zich als alleenstaande in te schrijven. Daarom gaan we onverwacht aanbellen om binnen te kijken of het appartement echt wordt bewoond.»

HUMO Wat als de bewoner niet thuis is?

Verhelst «Volgens de wet moeten we minstens zes keer langsgaan vooraleer we een negatief advies kunnen geven. Soms komen mensen naar het kantoor om een afspraak te maken, ‘omdat ze vaak uithuizig zijn’. Dat kan natuurlijk, maar als het om een goedkoop appartement gaat, zijn we op onze hoede. We zijn niet naïef.»

HUMO Het wemelt van de cafés in je buurt. Loop je daar weleens binnen?

Verhelst «Uiteraard, horecabazen vormen een belangrijk deel van mijn publiek. Maar ik betaal mijn drankje zelf: de tijd dat de agent zich liet trakteren op zijn ronde, is lang voorbij. Lunchen doe ik vaak in de Plataan, een centrum in de Blindestraat waar gewezen daklozen verblijven tot ze weer zelfstandig kunnen wonen. In het begin werd ik er wat wantrouwig bekeken, niet het minst omdat in de Plataan ook ex-gedetineerden verblijven. Maar intussen voel ik me er perfect op mijn gemak. Ik moet er ook geregeld zijn om nieuwe residenten in te schrijven. Dan ben je natuurlijk welkom, want die inschrijving is de eerste stap naar een nieuw leven.»

undefined

null Beeld

undefined

'Radicaliserende moslims in Bever? Dat zou snel opvallen want de sociale controle is erg groot.' Ronny Vandercammen


Ronny Vandercammen, Pajottenland: ‘De veiligste gemeente’

Terreurdreiging? Gestoorde geesten die met machetes zwaaien? In Bever, de kleinste gemeente van Vlaanderen, lijkt het allemaal veraf. Glooiende weilanden, koeien die uit badkuipen drinken: in deze faciliteitengemeente in het Pajottenland is het vooral uitkijken voor tractoren. Terroristen zouden het hier trouwens lastig hebben, want Bever heeft een eigen afweersysteem tegen externe dreigingen. Straatnamen zijn er niet, de gemeente bestaat uit enkele gehuchten van telkens een paar tientallen huizen die werden genummerd. Ooit hadden ze hier wel straatnamen, maar die werden afgeschaft tijdens de Grote Oorlog om het de mof lastig te maken bij het opeisen van boerenzonen. Een eeuw later zijn het de brandweer, ambulances en beginnende postbodes die knikkende knieën krijgen als ze naar Bever worden gestuurd. Wijkinspecteur Ronny Vandercammen (55) heeft er evenwel geen last van. Als geboren en getogen Bevenaar weet hij blindelings iedere kassei liggen. Minstens even belangrijk: hij kent 90 procent van de zowat 2000 inwoners bij naam en stamboom.

Ronny Vandercammen «Ik ben op 1 januari 2000 als veldwachter benoemd, nadat ik al tien jaar als politiebediende had gewerkt. Ik ben dus nog begonnen bij de landelijke politie, maar die werd tijdens de politiehervorming van 2001 opgedoekt. Officieel ben ik sindsdien inspecteur bij de lokale politie. Toch spreken ze in Bever nog altijd van de champetter.»

undefined

'Natuurlijk loop ik weleens een café binnen. Maar de tijd dat de agent zich liet trakteren op zijn ronde, is lang voorbij'

HUMO Champetter of inspecteur: je bent de enige wetsdienaar in een zeer landelijke gemeente. Krijg je je dagen gevuld?

Vandercammen «Geen probleem, behalve mijn wijk doe ik ook nog permanenties voor interventie in de zone. Natuurlijk kun je dit niet vergelijken met een wijk in Brussel, maar dat betekent niet dat het gemakkelijker is. Omdat ik er alleen voor sta, komt er meer bij kijken. Wielerwedstijden, wandeltochten, evenementen met paarden of oldtimers... Voor alles vragen ze mijn advies. Ik krijg ook veel opdrachten van het parket. Getuigen verhoren, pv’s opstellen: dat doen Brusselse wijkagenten niet. Op een keer moest ik een man inschrijven die pas naar Bever was verhuisd. Wat bleek toen ik hem door de Algemene Nationale Gegevensbank draaide? Meneer had nog een gevangenisstraf uitstaan. Aanhouden, luidde het bevel van het parket. Ik heb hem dan bij mij uitgenodigd voor zijn inschrijving, en er een collega van het hoofdkantoor bij gehaald. Zodra hij binnen was, hebben we de deur op slot gedaan. Hij heeft zich niet verzet. Die man woont hier nog altijd. Rancune? Ik denk het niet: hij beseft dat ik gewoon mijn werk heb gedaan.»

HUMO Je hebt toegang tot gevoelige informatie. Wordt daar nooit naar gehengeld in een dorp waar iedereen iedereen kent?

Vandercammen «Ze proberen het wel. Hun dochter heeft een nieuw lief, en of ik niet kan natrekken welk vlees ze in de kuip hebben. En die kandidaat-huurder, kan ik niet even controleren of die te vertrouwen is? Daar ga ik nooit op in: de wet op de privacy laat dat niet toe.»

HUMO Is de champetter de man die burenruzies met een vloek of een kwinkslag in de kiem smoort?

Vandercammen «Dat proberen we. Vaak is de aanleiding voor een burenruzie banaal. Een tak die over een hek hangt, een loslopende hond: je kunt het zo gek niet bedenken. Ik probeer vooral preventief te werken. Zou je die haag niet eens scheren? Kun je die hond niet beter binnenhouden? Op die manier kun je veel conflicten voorkomen. En als dat niet volstaat, wijs ik op de gevolgen. Als je die haag niet zelf scheert, kunnen de buren naar de vrederechter trekken en dan kan die een aannemer inschakelen om de klus op jouw kosten te klaren. Maar zover moet ik zelden gaan, ik heb gezag. Het helpt natuurlijk dat ik iedereen persoonlijk ken. Ik ben hier niet alleen geboren en getogen, ik heb hier in de voetbalclub en de jeugdbeweging gezeten en ben hier getrouwd. Vergroeid met Bever, dat kun je wel zeggen.»

HUMO Je woont hier ook. Hoe hou je werk en privé gescheiden?

Vandercammen «Of ik nu op café ga of naar het voetbal: ik word altijd aangesproken over politiezaken. Dat hoort erbij.»

HUMO Om Jan Jambon gerust te stellen: al radicaliserende moslims gespot in Bever?

Vandercammen (lacht) «Er wonen hier wel moslims. Maar radicalisering? Nee. Het zou trouwens snel opvallen want de sociale controle is erg groot.»

HUMO Kampt Bever ook met criminaliteit?

Vandercammen «In de jaren 80 was Bever officieel de veiligste gemeente van heel België. Mijn ouders deden hun achterdeur nooit op slot, zo ging dat toen overal. Helaas, de aanleg van de A8 heeft veel veranderd. Met de oprit vlakbij hebben Noord-Franse dievenbendes ook Bever ontdekt. En een paar jaar geleden hebben we een cannabisplantage opgerold, in een hangar van een boerderij die door een Nederlandse vrouw werd gehuurd. Ze is na de eerste oogst met de noorderzon vertrokken, iets wat de buren snel in de gaten hadden. Ik zei het al: de mensen zijn hier erg alert. Zo heb ik ook het raadsel van de negen keien opgelost.»

HUMO Vertel!

Vandercammen «Een vrouw had een bizarre ontdekking gedaan: een rij van negen keien in de berm bij het kruispunt van de straat met de doodlopende grindweg waar ze woonde. Misschien wel een signaal van rondtrekkende dievenbendes, dacht ze. Ik heb het bij het parket nagetrokken. Negatief, ze hadden nooit eerder van zoiets gehoord. Omdat ik het zelf zo vreemd vond, ben ik het op café gaan natrekken. Een man aan de toog schoot meteen in een bulderlach. Bleek dat hij in het weekend tijdens de wielerwedstrijd als seingever bij dat kruispunt had gestaan. Omdat hij zijn notaboekje was vergeten, had hij bij iedere doortocht een steen gelegd. De wedstrijd liep over tien ronden, dus na de negende steen is hij naar het café getrokken om een pint te gaan pakken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234