Leven met verlies: Tiny Mast, na de verdwijning van Kim en Ken

Het lichaam van Julie Van Espen werd teruggevonden in het Albertkanaal in de buurt van het Asiadok. Op 4 januari 1994 verdwenen Kim (10) en Ken (8) Heyrman in Antwerpen. Het lichaam van Kim werd ruim een maand later teruggevonden in het Asiadok in de haven, Ken blijft tot op vandaag spoorloos. Een van de meest mysterieuze moord- en verdwijningszaken van ons land blijft al 25 jaar onopgelost. 11 jaar na de verdwijning sprak Humo-journaliste Annemie Bulté met de moeder Tiny Mast.

(Verschenen in Humo in 2005)

'Laat je niets wijsmaken: tijd heelt helemaal niks'

'Ik ben bang dat de dag komt dat ik mijn ogen voor altijd zal sluiten, en dat ik het niet geweten heb: waar Ken is of wie het gedaan heeft. Daar ben ik heel bang voor.'

Vijf weken na de verdwijning van haar kinderen kreeg Tiny Mast een telefoontje van de politie. Een schipper had een meisjeslichaam uit een Antwerps havendok opgevist, vermoord met een mes. Kim, elf jaar, was terecht. Van Ken, haar broertje van acht, was nog steeds geen spoor. Het was 11 februari 1994. Vandaag, 4 januari 2005, is het precies elf jaar geleden dat Kim en Ken thuis vertrokken om te gaan voetballen met een vriendje. Ze keerden nooit terug. Voor Tiny Mast zijn het zware jaren geweest. ‘Er zijn dagen dat ik mijn bed niet uit kan omdat het verdriet en het gemis te groot is.’

Ze woont intussen al een tijdje niet meer in Antwerpen, de stad waar ze het in het verleden zo vaak aan de stok had met de politiespeurders van het dossier Kim en Ken. Met haar gezin is ze verhuisd naar een boerderijtje in het Limburgse Kermt, waar we haar samen met haar advocaat Jan Fermon ontmoeten. De relatie met de Antwerpse speurders is een stuk beter sinds de komst van een nieuwe onderzoeksrechter en sinds ze - na een jarenlange strijd - eindelijk inzage kreeg in het gerechtelijk dossier.

Tiny Mast (39) is intussen opnieuw moeder geworden van Julian, een vrolijk, flink uit de kluiten gewassen kereltje van twee. Haar zoontje Axel, veertien maanden oud toen Kim en Ken verdwenen, is inmiddels twaalf en heeft na een moeilijke kindertijd zijn eerste maanden op de middelbare school achter de rug. Voor het eerst gaat ook hij iets zeggen op 4 januari aan het Asiadok, op de herdenkingsplechtigheid van zijn vermoorde zus en zijn verdwenen broer. 'Maar ik weet nog niet wat,' lacht Axel nerveus, en hij stormt de trap op naar zijn kamer.

TINY MAST «Hij heeft er zelf om gevraagd. Bizar, hè? Toen we over de herdenking aan het praten waren, mengde hij zich plots in het gesprek: ‘Ik wil ook wel eens iets zeggen hoor!'

»Axel was vroeger een erg verlegen kind, hij legde moeilijk contact en op school klaagden ze over gedragsproblemen. Hij pestte andere kinderen en werd zelf gepest. Het ene moment kon hij niet stilzitten, het andere moment was hij apathisch. We wisten wel dat hij anders was dan andere kinderen, maar de oorzaak was voor ons ook een mysterie.

»Begin dit jaar hebben kinderpsychiaters vastgesteld dat door het zware trauma dat Axel heeft opgelopen, een deel van zijn hersenen zich niet op de normale manier ontplooid heeft. Ik kon het zelf eerst niet geloven, maar het is via een hersenscan vastgesteld. Traumatische ervaringen sturen je hersens, vooral op heel jonge leeftijd, en ze hebben blijkbaar ook een invloed op het gedragspatroon van je kind.»

HUMO Axel was toch maar veertien maanden oud toen Kim en Ken verdwenen?

MAST «In het begin dacht ik ook: daar kan hij zich toch niets van herinneren? Hij was toch te klein? We zijn toen bij kinderpsychiater Peter Adriaenssens te rade gegaan, en die was heel duidelijk: een kind kan zich op die leeftijd wel degelijk dingen herinneren. Geen beelden of feiten, maar wel gevoelens: geborgenheid en veiligheid, maar ook angst en verdriet... En die gevoelens kunnen wel degelijk trauma's veroorzaken.

»Maar vertel dat maar eens aan de mensen, hé. 'Mijn kind was veertien maanden oud toen het gebeurde, maar hij heeft er toch een zwaar trauma aan overgehouden.' De mensen deden dat af als aandachttrekkerij.»

HUMO Wanneer zijn die gedragsproblemen begonnen?

MAST «Eigenlijk zijn die er altijd geweest. Jij hebt Axel toch nog als peuter gezien, toen je me tien jaar geleden in Antwerpen interviewde? Axel zat toen de hele middag in de zetel roerloos voor zich uit te staren. Als je Julian straks ziet binnenkomen, merk je direct het verschil. Dat is een totaal ander kind: altijd lachen, altijd komen babbelen en spelen. Voor je het weet heeft hij alles afgebroken (lacht).

»Na de verdwijning kampte Axel met slaapproblemen. Als kleuter werd hij gediagnosticeerd als hyperkinetisch, en moest hij daar ook medicijnen voor slikken. In de kleuterklas is hij een tijdje naar het Bijzonder Onderwijs gegaan, waar ze hem zo goed hebben begeleid dat hij na een tijdje weer naar de gewone school kon. Maar toen we hem hier in Limburg naar een katholieke lagere school stuurden, wilde de directie hem al gauw buitenzetten. Ze vonden het abnormaal dat hij over zijn vermoorde zus en zijn verdwenen broer sprak, want 'hoe kan een kind in godsnaam zulke gruwelijke dingen vertellen?' Axel was geen gemakkelijke jongen, maar is het niet normaal dat het zo’n kind heel veel energie en inspanning kost om gewoon te leven? Buitenstaanders toonden daar heel weinig begrip voor.»

HUMO Nu gaat het beter?

MAST «Nu wel, ja. Gelukkig heeft hij later leraars gehad die hem wél goed opvingen. Hij is helemaal opengebloeid. Hij neemt al twee jaar geen antidepressiva meer, heeft vriendjes, gaat met de fiets naar een school met 1.200 leerlingen...»


Limburgs accent

De twaalfjarige Axel is er intussen bij komen zitten.

MAST «Veeg je mond eens af en trek je pullover goed!»

HUMO Herinner je je nog iets van die periode toen Kim en Ken pas verdwenen waren, Axel?

AXEL «Nee. Alleen herinneringen. Foto's, video's, speelgoedjes, knuffels.»

MAST «En gevoelens. Daar heb je het soms moeilijk mee, hé?»

AXEL «Ja. Omdat ik hen mis.»

MAST «Je werd er soms heel erg ziek van, hé?»

AXEL «Jij het meest!»

MAST «Ja, ik het meest. Maar soms was je echt depressief.»

AXEL «Toen bij meester Eddy was ik altijd depressief! En bij meester Filip... Die waren altijd ambetant.»

MAST «Die begrepen het allemaal niet zo goed.»

AXEL «Nee. Ik begreep hen ook niet (lacht)

MAST «In het zesde studiejaar had hij een heel goeie leraar, die er zelfs in geslaagd is hem mee te nemen op bosklas. Axel wilde eerst niet. Hij moet altijd mensen rond zich hebben die hij kan vertrouwen, maar die meester begreep hem heel goed. Ook in de school waar hij nu zit, wordt hij heel goed opgevangen, zonder dat het opvalt. De leraars daar geven hem wat aandacht en begrijpen hem ook beter.»

AXEL «Behalve meester François, die versta ik niet (giechelt).»

MAST «Och gij!... Hij heeft soms wat moeite met het Limburgs accent.»


Kras in de carrosserie

HUMO Hoe gaat het eigenlijk met jou Tiny?

MAST «Niet geweldig. De afgelopen maanden was ik een wrak. Ik ben de eerste weken van het schooljaar echt ziek geweest, gewoon omdat Axel... Hij haalde zijn zus in! Hij is twaalf jaar geworden... Kim is nooit naar de middelbare school gegaan.

»Ik neem elke dag een berg medicijnen om op de been te blijven, maar ik heb vaak last van psychosomatische klachten: overgeven, angstaanvallen, niet meer kunnen schrijven, concentratieproblemen, geen kracht meer... Er zijn dagen dat ik mijn bed niet uit kan omdat het verdriet en het gemis te groot is. Tijd heelt alle wonden, zeggen ze. Laat je niets wijsmaken. Tijd heelt helemaal niks.

»Ik ben invalide verklaard. Ieder jaar moet ik daarvoor naar de arbeidsgeneesheer op controle. Ieder jaar moet ik daar gaan uitleggen waarom ik niet meer kan functioneren in de maatschappij. Waarom er dagen zijn dat ik niet kán. Dat ik gewoon niet kan...

»Ik bewonder de ouders die zijn blijven werken, Gino Russo bijvoorbeeld, de vader van Mélissa. Maar Carine Russo kon het ook niet meer. En Jean-Denis Lejeune, de vader van Julie, kon zijn ouwe job – autotechnicus - ook niet meer uitoefenen en heeft zijn toevlucht bij Child Focus gezocht. Hij zei: 'Ik kan niet meer in een garage werken waar een man zich staat op te winden over een kras in zijn carrosserie.'»


De juweeltjes

Twee weken na de ontdekking van Kim in de Antwerpse haven werd op dezelfde plek aan het Asia-dok een trui van Ken gevonden. Enkele weken later zaten de voetbalhandschoenen van het jongetje plots in de brievenbus van zijn moeder. Sindsdien heeft het politieonderzoek niets meer opgeleverd: geen spoor van Ken, noch van de moordenaar van Kim.

HUMO Hoe gaat het nu met het onderzoek?

MAST «We weten nog altijd niets meer, maar we zijn tevreden over de manier waarop het nu verloopt. Er is een paar jaar geleden een andere onderzoeksrechter aangesteld, Frank Camberlain, en voor het eerst zit er iemand in dat bureau van wie ik zeg: dat is een mens, met die kan je een serieuze klap doen - niet zoals de vorige onderzoeksrechter Katleen Byttebier, die vanachter haar bureautje op je neerkeek.»

HUMO Was de relatie met Byttebier zo slecht?

MAST «Ik heb die vrouw niet eens zo vaak gezien. Eén keer herinner ik me nog goed: toen ik in haar bureau de juweeltjes van Kim kwam halen. Byttebier overhandigt me die, en zegt er droogjes bij: 'U moet me wel beloven dat u ze niet weggooit.' Ik ben hysterisch geworden. 'Wie denkt gij wel dat gij zijt?!' Ik ben opgestaan en buitengegaan (lachje). Dat geeft een idee van onze relatie.»

JAN FERMON (advocaat) «We hebben nu inzage in het volledige dossier, maar dat heeft jááááren geduurd. De eerste jaren mochten we het niet inkijken, daarna alleen maar een klein, onbelangrijk deel – onder meer een merkwaardige farde met het werk van waarzeggers en sterrenwichelaars. Wat we niét te zien kregen - en wat ons natuurlijk het meest interesseerde - waren de onderzoeken naar de verdachten. We vonden dat Tiny daar zelf een grote bijdrage toe kon leveren, omdat zij de kinderen het best kende. Als verdachten iets zegden over hun relatie met Kim en Ken, bijvoorbeeld dat ze de kinderen nooit gekend hadden, wie kon er dan beter dan Tiny uitmaken of dat waar was of niet?

»Ook na de wet-Franchimont heeft onderzoeksrechter Byttebier nog een hele tijd belet dat Tiny dat deel van het dossier in te kijken. Pas toen de onderzoeksrechter Camberlain werd aangesteld, hebben we voor het eerst volledige inzage gekregen. Pas toen werd Tiny als een volwaardige gesprekspartner beschouwd. We hebben meteen een hele reeks bijkomende onderzoeksdaden aangevraagd en de onderzoeksrechter heeft alles toegezegd, op een kleinigheid na. Daar zijn de speurders nu volop mee bezig.»

MAST «Nu wordt er écht gezocht, hebben we de indruk. Het probleem is natuurlijk wel dat we intussen elf jaar later zijn. Veel sporen zijn weggeveegd, getuigen en verdachten zijn misschien gestorven. Er is verschrikkelijk veel tijd verloren.»


Marokkaan met kerstboom

HUMO Hadden de eerste speurders dan zo’n slecht werk afgeleverd?

MAST «Toen we het dossier de eerste keer zijn gaan inkijken in Antwerpen, viel ik bijna van mijn stoel: dat was kleuterniveau. Als ze tegen mij zeggen dat de flikken in Antwerpen maar tot vijf kunnen tellen, wel ja, dan was dat bij deze bewezen.»

HUMO Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

MAST «Een voorbeeldje. Een vrouw merkt op 4 januari een auto op in de buurt waar de kinderen zijn verdwenen. Ze kent de nummerplaat nog en geeft een beschrijving van de wagen, zeg maar een blauwe Mercedes. De politie zoekt en vindt de nummerplaat én de auto bij een man die naast een blauwe Mercedes ook nog een tractor blijkt te hebben. Probleem: de nummerplaat is niet van de blauwe Mercedes, maar van de tractor. Voilà, onderzoek gesloten want de schroeven waarmee de nummerplaat aan de tractor zijn bevestigd, zijn verroest. En dat is dat. Die nummerplaat kan volgens die speurders dus nooit aan die blauwe Mercedes gehangen hebben.

»En zo zit het vol! Iedereen weet dat er in het haar van Kim een takje van een conifeer is teruggevonden. Op een bepaald ogenblik gaan ze een Marokkaan ondervragen, en vragen ze hem doodleuk of hij thuis een kerstboom heeft staan. Een kerstboom en een conifeer, daar is wel een groot verschil tussen, hé? En die Marokkaan was ook nog een moslim. Ik was zó kwaad als ik zulke dingen las! Dat was geen onderzoek, dat was een kinderkladwerkje!

»Er zit ook een heel proces-verbaal in om te melden dat ik een van die flikken uitgemaakt had voor dikkop. Vier bladzijden worden daaraan versmost. Tja, als ze er ook nog eens hadden bijgeschreven wat zij allemaal over mij gezegd hebben, dan was hun dossier nog eens zo dik. Voor hen was ik een hoer, een drugsverslaafde, een alcoholiste, een marginale... We zijn er ook achter gekomen dat mijn telefoon nog jaren is afgeluisterd. Ik weet niet waar ze zich al die tijd mee hebben beziggehouden, maar in ieder geval niet met het moordonderzoek.»


Viezerik onder de douche

Al van bij het begin van het onderzoek spaarde Tiny Mast haar kritiek op het gerecht niet, en de relatie met de speurders was dan ook erg tumultueus. Dat er toch een gevoelige snaar bij het Antwerpse parket werd geraakt, blijkt onder meer uit onderstaand perscommuniqué van Belga in de nasleep van de Witte Mars.

Het parket van Antwerpen heeft woensdag een mededeling verspreid over twee jaar onderzoek naar de verdwijning van Kim en Ken. Het werd niet met zoveel woorden gezegd maar de mededeling was overduidelijk het gevolg van de golf van kritiek die de jongste weken over het gerechtelijk apparaat in het algemeen en over het gebrekkige speuren naar vermiste kinderen in het bijzonder, spoelde. Daarbij prijkte ondermeer de naam van de onderzoeksrechter die het dossier Kim en Ken overerfde in koeien van letters wekenlang op een spandoek aan de trappen van het Antwerpse justitiepaleis: 'Bijttebier. Hoe zit dat hier?' (...)

De mededeling geeft een chronologisch overzicht van alle onderzoeksdaden die in de loop van bijna twee jaar zijn gebeurd. (...) Daaruit blijkt ondermeer dat er de voorbije 22 maanden 462 verhoren werden afgenomen, 639 processen-verbaal werden opgesteld, er 50 inbeslagnemingen waren, 16 huiszoekingen met mandaat, 14 gecoördineerde zoekacties, 48 deskundigenverslagen en 21 onderzoeken naar sporen.’ (Persagentschap Belga, 20 november 1996)

HUMO In ieder geval hebben de speurders niet stilgezeten.

FERMON «Nee, die speurders hebben véél materiaal bij elkaar gebracht, hele kaften vol. Het probleem is dat het dossier tjokvol zit met gegevens, maar dat niks is uitgediept. Er is bijvoorbeeld een vrouw die in de buurt woonde, naar de politie belt en vertelt dat haar buurman nooit zijn gordijnen dichtdoet als hij een douche neemt. 'Dat is een viezerik, dus die zal wel iets te maken hebben met...' Bon, de politie gaat die man dan ondervragen, genre: 'Hebt u Kim en Ken vermoord?' Nee? Dank u, de volgende!' Dat is de indruk die we hebben van het eerste deel van het dossier.»


Een leeg graf

MAST «Nog zoiets: er komt een tipgever aan de rechter verklaren dat hij op 4 januari rond middernacht aan het Asiadok twee verdachte heerschappen heeft zien rondhangen. Er worden twee Marokkanen opgepakt; blijkt dat ze daar een inbraak hadden gepleegd. Ze worden tot in de kleinste details gescreend, en uiteindelijk blijkt dat ze er niks mee te maken hadden. Spoor afgesloten. Maar wat die tipgever daar zélf aan het Asiadok deed om twaalf uur 's nachts, dát zijn ze dan weer vergeten te vragen.

»Ik werd er gewoon zot van. En dan zitten er stukken in waar tot in de details beschreven wordt wat één van de verdachten, een crimineel, allemaal gedaan heeft met zijn slachtoffers: hoe, wat, waar... Afschuwelijke dingen: moorden, misbruik van kinderen. En helemaal op het einde van het proces-verbaal komen ze tot de conclusie dat al die informatie eigenlijk overbodig is want dat die man op 4 januari 1994 in de gevangenis zat. Dát hoeft er voor mij dan weer niét in te zitten hé.»

FERMON «Dat is gewoon vulling. Over die man weten ze natuurlijk alles. Geen probleem om daar een proces-verbaal van vijf bladzijden over te maken.»

MAST «Ik heb me zo vaak afgevraagd waarom ik geen inzage kreeg in dat dossier... Wel, dát is de reden: omdat ze zo hebben zitten knoeien.»

FERMON «De eerste blunder was dat ze pas een onderzoeksrechter hebben aangesteld op het moment dat ze Kim teruggevonden hebben, vijf weken na de verdwijning. Tot dan toe had de politie alleen rekening gehouden met de hypothese dat de kinderen waren weggelopen, of dat ze naar een misdaad binnen het gezin moesten zoeken. Terwijl iedereen toch weet dat snel reageren in verdwijningszaken heel belangrijk is.»

MAST «Ik weet nog dat ik verschrikkelijk op mijn dak heb gekregen van de politie omdat ik de pers had ingelicht over de verdwijning van mijn kinderen!

»Het meest pijnlijke in al die jaren vond ik het feit dat we Kim niet meer hebben mogen zien. De onderzoeksrechter gaf daar geen toestemming voor, omdat het 'te gruwelijk' was. Het was beter dat ik haar niet meer zag, ze was toch niet meer te herkennen... Maar het gevolg was dat ik nooit afscheid van mijn dochter heb kunnen nemen. Eigenlijk liep ik haar nog altijd op straat te zoeken. Ik kon er niks aan doen, telkens als ik een meisje zag dat op haar leek, draaide ik me om.

»Pas vier jaar later heb ik, na lang procederen, eindelijk de foto's van het lichaam van Kim mogen zien. Toen drong het pas tot me door dat ik niet meer naar haar hoefde te zoeken. En dan denk ik: jongens, wat hebben jullie ons afgenomen? Er was geen enkele reden waarom iemand mij dat afscheid van mijn dochter kon ontzeggen. Natuurlijk was het afschuwelijk om te zien, maar het is en blijft je kind. Ik heb daar vier jaar spookbeelden van gehad. En daar hebben zij mij doorgejaagd, hè. Dat waren afschuwelijke jaren. Je gaat naar een graf waarvan je niet weet of je dochter er wel in ligt.»


De erfenis

HUMO Onlangs maakte Rudi Heyrman, de vader van Kim en Ken, zich in het Laatste Nieuws boos omdat jij beslist had de concessie van Kim in het columbarium niet meer te verlengen. Voor hem was dat de enige plek waar hij om zijn dochter kon rouwen.

MAST «Ja, de concessie verstrijkt eind februari, en de as van Kim zal worden verstrooid. Ik was erg boos om dat krantenartikel. Rudi Heyrman (die Kim adopteerde toen ze drie maanden oud was, red.) heeft jarenlang niks van zich laten horen, en plots wil hij zulke privé-zaken gaan beslechten in de media. Dat een krant daaraan meewerkt: wij vonden dat echt voyeurisme. Wat weet hij trouwens af van wat Kim zou gewild hebben? Toen ze verdween, had hij haar al een hele tijd niet meer gezien. Maar verder wil ik daar niet op ingaan, dat zijn dingen die ik niet in de pers wil uitvechten.»

HUMO Jullie hebben 4 januari, de verjaardag van de verdwijning van Kim en Ken, uitgeroepen tot de 'Dag van het Vermoorde en Vermiste Kind.' Ik dacht dat die op 25 mei viel?

MAST «We hebben afgesproken met Gino en Carine Russo, de ouders van Mélissa, zélf een datum te kiezen. Wij vinden dat wij als ouders meer recht van spreken hebben dan de politici, die eigenlijk zonder veel nadenken beslist hadden dat het 25 mei zou worden - een datum die overgewaaid is uit Amerika. Ik hoop dat iedereen op 4 januari even denkt aan de kinderen die vermoord en vermist zijn, en er even bij stilstaat dat in onze luxemaatschappij blijkbaar zomaar kinderen kunnen verdwijnen.»

HUMO Hoop je eigenlijk nog dat je Ken ooit nog terugvindt?

MAST «Dat blijf ik hopen, ja.

»Ik ben wel bang dat de dag komt dat ik mijn ogen voor altijd zal sluiten en dat ik het niet geweten heb: waar Ken is of wie het gedaan heeft. Daar ben ik heel bang voor.

»Het klinkt misschien gek, maar ik voel me er verantwoordelijk voor dat die zaak wordt opgelost. Zeker tegenover Axel en Julian. Ik wil niet dat mijn kinderen met die erfenis blijven zitten. De dag dat ik mijn ogen voor altijd sluit, wil ik dat we weten wat er met Kim en Ken is gebeurd.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234