Leven zonder confetti: successchrijver en kluizenaar Paolo Cognetti

Tien jaar geleden brak Paolo Cognetti (40) radicaal met zijn oude bestaan. Zijn roman ‘De acht bergen’ werd een internationale bestseller en de absolute numero uno in Humo’s eindejaarslijstjes.

'Je moet de mensen over wie je schrijft liefhebben'

Er schuilt een universele kracht in het grotendeels autobiografische boek over een langdurige vriendschap tussen de Milanese stadsjongen Pietro, die vanaf zijn 11de elke zomer met zijn ouders in het Alpendorpje Grana verblijft, en de even oude koeienherder Bruno, een eenvoudige bergbewoner. Ondanks hun verschillende achtergrond ontwikkelen de twee een diepe, levenslange band.

Het boek heeft nog een ander groot thema: de moeizame relatie tussen Pietro en zijn vader, een gekwelde ziel die zich nauwelijks met de opvoeding bemoeit. Na een breuk tussen hen beiden en de dood van de vader wil Pietro alsnog te weten komen wie die mysterieuze man eigenlijk was.

Cognetti wilde al vanaf zijn 18de schrijver worden. Omdat er in Milaan geen schrijversopleiding bestond, doorliep hij de filmacademie, in de hoop daar te leren hoe je een verhaal vertelt. Daarna maakte hij tien jaar lang documentaires, vooral over Amerikaanse schrijvers. Tussendoor schreef hij enkele verhalenbundels. In 2012 verscheen zijn eerste roman, in 2015 in het Nederlands uitgebracht als ‘Sofia draagt altijd zwart’. Daarna volgde een dagboek over zijn vlucht naar de bergen, ‘Il ragazzo selvatico’ (‘De wilde jongen’). Dat relaas heeft dezelfde hoofdpersonen als ‘De acht bergen’, en de Nederlandse vertaling is in de maak.

- Tien jaar geleden vluchtte u de bergen in om uw oude leven abrupt vaarwel te zeggen. Waarom?

Paolo Cognetti «Mijn leven verkeerde op allerlei terreinen in een crisis. Ik woonde in Milaan en New York, waar ik bijna niets verdiende met mijn documentaires. Door de economische recessie kreeg ik nauwelijks de kans om films te maken waar ik iets in zag. Toen kwam daar nog een emotionele crisis bij door de dood van mijn vader. Op dat moment dacht ik terug aan die berg uit mijn kindertijd, waar ik zo dol op was geweest. Ik had er elke zomer met mijn ouders doorgebracht.

»Na mijn 20ste had ik die plek achter me gelaten. Maar tijdens die crisis kreeg ik het verlangen om in dat afgelegen gebergte opnieuw te beginnen. Ik ben toen in Estoul gaan wonen, vlak bij die oude berg. Daar woon ik nu al tien jaar, in de lente en de zomer. Zodra de sneeuw begint te vallen, wordt het me te ruig. Daarom zit ik de andere helft van het jaar in Milaan.»

- Wat trok u zo aan in de bergen?

Cognetti «Het leek me een eenvoudiger omgeving, waar geld minder belangrijk was dan in de stad. Ik was geïnspireerd door de Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau, die in ‘Walden’ vertelt hoe hij zich uit de maatschappij terugtrok. Hij kon het bijna zonder geld rooien en was vrij om te leven zoals hij wilde. Daarom ging ik de bergen in. Ik werkte twee of drie dagen per week in een bergrestaurant, net voldoende om de rest van de tijd te kunnen schrijven en wandelen.»

- Was het niet eenzaam daarboven?

Cognetti «Aanvankelijk was ik juist op zoek naar eenzaamheid en stilte. Maar al snel kwam ik erachter dat het isolement niet te lang moest duren. Het voelde onmenselijk aan. Ik zocht daarom bergbewoners op. Die zijn heel anders dan stadsmensen. Zwijgzamer, wilder, meer gewend om met hun handen te werken. Het zijn bovendien kenners van de bergen met hun specifieke geheimen, woorden, dieren en bomen. Ik vond het geweldig om naar mijn nieuwe vrienden te luisteren en zo de bergen te leren kennen.

»Onder hen was ook de Bruno uit mijn boeken. Hij woont er nog steeds. In ‘Il ragazzo selvatico’, een autobiografie, schets ik Bruno zoals hij echt is. Maar de Bruno uit ‘De acht bergen’ heb ik gebaseerd op drie verschillende personen. Dat laatste boek is een roman – geen pure fictie, maar een soort gedroomd leven met het echte leven als basis. Zoals je ook in een droom van alles meemaakt met je moeder, je vader en je vrienden. Voor mij begint een roman vanuit het verlangen om de mensen in mijn omgeving beter te begrijpen, vooral mijn ouders. Alles wat je in je kindertijd zag en nog niet kon duiden, de raadsels uit het leven van je ouders uit de tijd voor jij er was, het mysterie van je jeugd.»

- Was uw vader net zo’n stugge man als Pietro’s vader in de roman? Iemand die nauwelijks met zijn zoon praatte?

Cognetti «Mijn ouders waren van het platteland van Veneto verhuisd naar Milaan, net als in de roman. Dat moest voor het werk van mijn vader. Hij heeft zijn hele leven een kantoorbaan gehad bij een grote Milanese fabriek. Ook hij had een hekel aan de stadse herrie. Hij was iets minder opgefokt dan de vader van Pietro, maar hij had wel uitbarstingen. Er was iets wat hem kwelde, misschien een geheim verlangen. Af en toe liet hij doorschemeren dat ik mijn droom moest volgen om schrijver te worden.

»Ons moeizame contact had ook een historische oorzaak. Hij was van een ijzersterke generatie die de oorlog had overleefd en daarna hard had gewerkt om het land weer op te bouwen. Hij geloofde in de scheppende kracht van werk. Mijn generatie is zwakker, delicater, gevoeliger. Wij zijn niet meer zo zeker over onze rol in de wereld. Dat botste.»

- Na de breuk met uw vader en zijn dood voelde u behoefte aan toenadering. Hoe ging dat?

Cognetti «Ik heb altijd grote bewondering gehad voor rebellen die met een grote knal vertrekken. Pietro doet het rustiger, hij sluipt er stilletjes tussenuit, heel timide. Als zijn vader sterft, wil Pietro hem alsnog leren kennen. Hij wil begrijpen wie zijn vader was en waarom hij zo van de bergen hield. Pietro gaat dan vooral in zijn geheugen graven, maar hij heeft ook concrete sporen: het huis dat zijn vader hem naliet, teksten die zijn vader in schriftjes op bergtoppen heeft achtergelaten, een kaart met alle gelopen wandelpaden.

»Ik geloof niet dat Pietro zijn vader aan het eind van de roman echt heeft leren kennen. Hij besluit uiteindelijk om zich maar een deel van zijn vader te blijven herinneren: de goede, degene die zo gek was op de bergen. De afgewende en gesloten vader probeert hij te vergeven en te vergeten.»

- Als tegenhanger voor de pijnlijke vader-zoonrelatie is er die prachtige, intense vriendschap tussen Pietro en Bruno. Wat betekent die voor u?

Cognetti «Vriendschap tussen mannen is grotendeels verdwenen uit de literatuur. Romans van nu gaan vaak over familie en liefde, maar vriendschap is zeldzaam. Ik zag de vriendschap als een toevluchtsoord waar je begrepen wordt en rust bij iemand vindt. Ik was erg onder de indruk van de film ‘Brokeback Mountain’, gebaseerd op een kort verhaal van de Amerikaanse schrijfster Annie Proulx, over een liefde tussen twee mannen die niet wordt begrepen door hun omgeving en daarom verborgen moet blijven. De mannen kunnen zich alleen vrij, begrepen en bemind voelen in elkaars nabijheid, in de bergen, telkens maar voor een paar dagen.

»Ik vond dat prachtig en wilde iets vergelijkbaars schrijven. Tussen Pietro en Bruno is er geen homoseksuele liefde, maar ze beleven hun relatie wel op dezelfde manier. Op een paar momenten in de roman raken Pietro en Bruno elkaar zelfs aan, hoogst ongebruikelijk in de machowereld van het gebergte. Misschien heeft Pietro een geheim, ik weet het niet.»

- Heeft uw filmachtergrond invloed op uw schrijven, bijvoorbeeld als u zo’n ambigue relatie presenteert?

Cognetti «In de filmwereld heb ik geleerd om alleen te beschrijven wat je kunt zien. Die regel komt ook terug in de Amerikaanse literatuur, die heel cinematografisch is: de auteurs schrijven vaak alleen het zichtbare op. Veel dingen blijven daardoor verborgen. Zo behouden de personages iets mysterieus. Verder heb ik tijdens het maken van documentaires de kunst ontwikkeld om naar anderen te luisteren. Dat is ook in de literatuur essentieel, anders worden boeken te narcistisch. En nog iets belangrijks: liefde. Je moet de mensen over wie je een documentaire maakt of over wie je schrijft liefhebben, anders gaat het niet.»

- Ook de bergen hebt u duidelijk lief. Of is het één grote metafoor?

Cognetti «Veel lezers zien mijn berglandschappen inderdaad als een metafoor, maar daar heb ik moeite mee. Voor mij zijn de bergen reëel, een concrete omgeving met eigen voorwerpen, een taal, mensen en een geschiedenis. Toen ik vanuit de stad in de bergen aankwam, ontdekte ik er veel wonderlijke nieuwe dingen. De omgang met dieren, de sterke invloed van de seizoenen, de vegetatie: ik moest alles leren. Dat geluk, die liefde, spreekt uit dit boek.»

- U woont nu tien jaar in de bergen. Wilt u er voor altijd blijven?

Cognetti «Tien jaar geleden, op mijn 30ste verjaardag, zat ik in de bioscoop. Helemaal alleen, omdat ik erg bedroefd was. Ik zag ‘Into the Wild’, waarin een jongeman alles achter zich laat en in de wildernis van Alaska gaat wonen. Het verhaal getuigt van een enorme levenslust. Ik voelde grote verwantschap met de hoofdpersoon. Die film heeft mijn leven veranderd. Toen ik de bioscoop uitliep, nam ik mezelf voor om de bergen in te gaan.

»Eerst was ik van plan om daar voor altijd te gaan wonen, maar dat zou niet goed zijn. Dan zou ik de bergen als een soort gevangenis gaan beschouwen. Het moet juist een vrijwillige keuze blijven. Nu ben ik er tevreden. Maar als dat gevoel verdwijnt, ga ik terug naar de stad.»

©Trouw

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234