null Beeld

Liberté, égalité, fraternité anno 2016: Nuit Debout: 'Mijn diepste wens is een revolutie zoals die van 1968'

Waait de opwindende odeur van revolutie je weer tegemoet in de straten van Parijs? Sinds 31 maart komen actievoerders van Nuit Debout elke avond naar de Place de la République om er te protesteren én te discussiëren. Meestal zijn ze met enkele honderden, occasioneel met enkele duizenden.

Volgens de tijdrekening van Nuit Debout is het dinsdag 57 maart. De activisten zijn vanaf 31 maart, het begin van de beweging, gewoon verder blijven tellen. Om 14 uur wordt op de Place de la République met tentzeilen wat beschutting geïmproviseerd, want het druppelt in Brussel, en dus regent het in Parijs. Enkele tientallen actievoerders verdelen zich over de verschillende commissies. Zo heten de minivergaderingen over de thema’s du jour – van economie en ecologie over feminisme tot de relaties van Frankrijk met Afrika. In één van de commissies worden de manifestaties van deze week voorbereid: donderdag is er een grote betoging tegen de nieuwe arbeidswet (ze zal uitlopen in rellen met de politie, maar dat weet ik nu nog niet), en zondag moet het een vurige 1 mei worden. Vraag het woord in zo’n commissie, en je krijgt de microfoon. Dat resulteert in veel en alle richtingen uitschietend parole. Eén man behoudt gelukkig het overzicht over wat hoofd- en wat bijzaak is: ‘Mevrouw, u bent zo mooi,’ juicht hij tegen een jongedame die net een strijdplan heeft ontvouwd.

Verder op het plein valt mijn oog op een oldskool telefoontoestel in statig zwart. Het is van de Lobby Citoyen, een actiegroep die doortastend ijvert tegen de nieuwe arbeidswet, die onder meer het ontslagrecht versoepelt en de 35-urenweek opblaast. ‘We hebben de telefoonnummers van de 177 afgevaardigden in de Assemblée Nationale (de Kamer van Volksvertegenwoordigers van Frankrijk, red.) online gezet,’ vertelt Caroline De Haas (35). ‘Elke burger kan bellen naar de afgevaardigde van zijn kiesdistrict, en vragen om tégen de nieuwe wet te stemmen. We noemen onszelf heel bewust een lobbygroep: als dat bestaat voor pesticiden en sigaretten, waarom dan niet voor de rechten van het volk?’

De Haas is een bekende Franse feministe – ze roerde zich onder meer sterk ten tijde van de affaire-DSK – en onbewust één van de grondleggers van Nuit Debout. Op 19 februari lanceerde ze een petitie tegen de nieuwe wet, en die werd een onverhoopt succes: in een week tijd tekenden meer dan een half miljoen Fransen. Intussen staat de teller op meer dan 1.300.000 boze handtekeningen. Na de petitie volgde het rumoer op de sociale media, daarna waren er de syndicale protesten, en vervolgens Nuit Debout.

undefined

null Beeld

undefined

'Toen de filosoof Alain Finkielkraut (foto) poolshoogte kwam nemen op de Place de la République, werd hij uitgescholden voor fascist.'

Caroline De Haas «Toch wil ik mezelf niet opwerpen als een spreekbuis van de beweging. Nuit Debout kiest er expliciet voor om géén leiders te hebben. De beweging staat erg op haar onafhankelijkheid, en sommigen hier vinden dat ik tot het establishment behoor omdat ik al eens in de media kom.»

Toch wordt haar militante suggestie om de Franse volksvertegenwoordigers op telefoontjes te trakteren hier druk opgevolgd. Zouden de parlementariërs dat gezellig vinden, om de haverklap een burger aan de lijn?

De Haas «Er zijn er die ons in ons gezicht uitlachen. Verder heb je afgevaardigden die zeggen dat ze hartstochtelijk tégen zijn, maar uit solidariteit met François Hollande toch voor zullen stemmen. (Cynisch) Zeer democratisch, hè. En dan heb je mensen als Bruno Le Roux, de fractievoorzitter van de PS in de Assemblée Nationale, die doen alsof hun neus bloedt, en openlijk zeggen dat ze het een prima wet vinden. We hopen vooral te kunnen wegen op de socialistische afgevaardigden. Daar zitten er behoorlijk wat bij die de wet niet vinden stroken met hun waarden en overtuigingen. Maar ze worden door de regering onder druk gezet om toch voor te stemmen.»


De rode boodschap

’s Avonds – op de Place de la République discussiëren, dromen en drinken nu zo’n duizend actievoerders – trek ik naar het plein voor het Théâtre de l’Odéon, aan de linkeroever van de Seine. Sinds zondagavond is de bovenverdieping van het theater bezet door activisten die het oneens zijn met het plan van de Franse regering om de regels voor les intermittents te verstrengen – de artiesten en technici die van tijdelijke projecten leven in het theater of de film. Op het plein staan zo’n 150 sympathisanten, voor de deuren van het theatergebouw leunen politieagenten in gevechtsuitrusting stoïcijns op hun schilden. Op het balkon staan de bezetters, megafoon in de hand – hun toon zwalpt van laconiek naar verontwaardigd naar triomfantelijk. ‘Le spectacle est annulé,’ roepen ze – door de bezetting kan de voorstelling van vanavond niet gespeeld worden. In ruil krijgen we een ander spektakel: een rode tas wordt aan een touw naar beneden gelaten. Er zijn immers boodschappen gedaan voor de bezetters boven, maar de politie verbiedt de sympathisanten beneden om het gebouw binnen te gaan. De tas wordt gevuld, het touw wordt opgehaald, en vervolgens... knapt het, en donderen de boodschappen weer naar beneden: in het Théâtre de l’Odéon speelt vanavond een komedie.

undefined

null Beeld

Armelle, een Parijse comédienne van 22, is één van de artiesten die zich onheus behandeld voelt.

Armelle «Ik kan niet inschatten wat de precieze impact van dit protest zal zijn. Ik beschouw het als een eerste kreet: ‘Hallo, regering, we zijn hier!’ Ik geloof ook niet in een revolutie. Zo’n drastische omslag – kijk naar het grote voorbeeld: de Franse Revolutie – brengt wel een wissel van de macht teweeg, maar vervolgens herhalen dezelfde mechanismen zich. Een grote evolutie, dát zou goed zijn.»

Want boos is ze. Op François Hollande en alle andere leden van ‘het narcistische clubje carrièristen dat zich onze politici noemt’.

Armelle «Ik ben een comédienne, maar ik wil niet voor komedianten stemmen. Eerlijk: ik geloof niet meer in de parlementaire democratie. Tegelijk heb ik geen idee van wat een goed alternatief zou kunnen zijn. Dat is ook het grote probleem van Nuit Debout: de actievoerders kunnen perfect uitleggen wat er allemaal misloopt in onze samenleving, maar ze hebben geen groots toekomstplan. Níémand heeft dat.»

Dat heb ik ook al gemerkt op de Place de la République: de woede is oprecht en de analyses zijn vaak pertinent, maar de verbeelding zit in een recessie. Toch is Nuit Debout winst, benadrukt Armelle.

Armelle «Samenkomen en discussiëren over de thema’s die onze levens bepalen: dat is heel gezond menselijk gedrag. Eigenlijk zou Nuit Debout niet iets bijzonders mogen zijn. Ik zou willen dat het perfect normaal is dat mensen op straat met elkaar debatteren. Dat het altijd en overal kan gebeuren.»


Zaadje, twijgje, boompje

Maar is iedereen welkom om mee te discussiëren? Twee weken geleden kwam filosoof Alain Finkielkraut poolshoogte nemen op de Place de la République. Hij werd uitgescholden voor fascist en kreeg een fluim in het gezicht. Marcel Pina (57), een Senegalese Fransman die nog geen dag van Nuit Debout gemist heeft, doet vandaag – woensdag 58 maart – zijn uiterste best om het incident te downsizen.

Marcel Pina «Finkielkraut stelt de zaken bewust verkeerd voor. Ik was erbij die dag: één uur lang heeft hij probleemloos mee kunnen debatteren. Toen kwam er een kritische interventie van een jonge vrouw, en is hij opgestapt.»

Net als iedereen hier is Pina diep ontgoocheld in de politieke kaste. Hij mist de ware staatsman, zegt hij.

Pina «De man die de toekomst ziet, zoals Charles de Gaulle indertijd. Nu zitten we opgescheept met luitjes die alleen maar de volgende verkiezingen zien. De socialisten hebben verdorie ál hun verkiezingsbeloften verraden.»

Pina – opgeleid als biochemicus – probeerde het ooit zelf in de politiek. Trots bladert hij door de knipselmap die hij onder de arm houdt.

Pina «Hier, de lijst waar ik op stond voor de regionale verkiezingen van maart 2001 in Lille. Union Citoyenne heette de partij, en ik was ook de campagneleider. Kijk maar eens: er stonden evenveel mannen als vrouwen op, en alle economische én sociale lagen uit de samenleving waren vertegenwoordigd. Revolutionair, en het is sindsdien nooit meer gebeurd.»

Nu is Pina een ‘onafhankelijke ecologist’.

Pina «In 2012 was ik één van de experts die Hollande mocht adviseren over groene thema’s. Maar de man luisterde niet.

»Ik gelóóf in Nuit Debout. Om een mooie boom te hebben, volstaat het om één zaadje te planten. Er groeit een twijgje, je geeft het water, en uiteindelijk zie je een mooie boom. We zijn in de fase van het zaadje. En ja, het is ook mogelijk dat het nooit kiemt – dat moeten we afwachten.»

Komt hier sowieso niet om herinneringen op te diepen aan het roerige revolutiejaar 1968: Achille. Hij is pas 17, en zit in het laatste jaar van de middelbare school.

Achille «Toch kom ik elke avond naar de Place de la République. Omdat ik hier pas begrepen heb wat democratie is. Ik dacht dat het land zich in zichzelf gekeerd had na de aanslagen. Maar hier ontmoet ik mensen die wél nog ernstig willen debatteren over mensenrechten, migratie en integratie. Frankrijk is veel meer dan het Front National alleen: dat heb ik hier geleerd.»

Toch sombert Achille wanneer ik pols naar de draagwijdte van Nuit Debout.

Achille «Ik heb de beweging zien groeien, maar ik heb niet de indruk dat er wérkelijk iets verandert. Rondom dit plein blijft de wereld gewoon in haar gekke tempo draaien. Ik hoop op een revolutie zoals die van 1968, het is zelfs mijn diepste wens – maar ik denk niet dat het voor deze keer zal zijn.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234