Lien Van de Kelder: ‘Het verdriet van onze familie, daar werd in het West-Vlaanderen van de jaren 80 niet over gepraat. Je ging dapper door’Beeld Thomas Sweertvaegher /Humo

De gutmensch inLien Van de Kelder

Lien Van de Kelder: ‘Het is vernederend om te voelen dat wat je doet als artiest waardeloos is’

Er passen veel Lienen in één Van de Kelder (37). Ze is juriste, actrice en zangeres. West-Vlaamse Antwerpenaar ook, en daarnaast gewezen inwoner van Montpellier, Bangkok en Reet. Allemaal sporen van een gulzig aangesneden leven, opper ik terwijl ik haar niet de hand schud. ‘Misschien wel,’ zegt ze. ‘Als ik later terugkijk, wil ik niet de ene ‘wat als’ na de andere moeten rangschikken.’

Maandag was ze nog te zien in een heruitzending van ‘Op weg met Jan’, waarin Jan Van Looveren met Van de Kelder naar El Salvador trok.

LIEN VAN DE KELDER «Tante Cécile, mijn groottante, richtte daar als missiezuster ziekenhuizen voor de armen op, en mijn oom - de broer van mijn mama - zorgde als architect voor de bouw van die klinieken. Hij werd er uiteindelijk vermoord. Roofmoord, klonk het officieel, en zo werd het in onze familie ook altijd verteld: hij ging zijn bouwvakkers cash uitbetalen, en werd overvallen en vermoord.

»Ik heb altijd m'n twijfels gehad over dat verhaal. Mijn oom werd vermoord in 1982, enkele maanden voor mijn geboorte, en dat was een heel roerige tijd in El Salvador. Twee jaar eerder was aartsbisschop Romero vermoord. Mijn groottante moest ook regelmatig terugkeren naar België omdat ze in El Salvador bedreigd werd. Toen ik daar was met Jan Van Looveren, bleek inderdaad dat het geen roofmoord was. Het was in het huis van m'n oom gebeurd, met een pistool met een geluidsdemper. Ik heb in de kamer gestaan waar het gebeurd is, en... Kijk, ik krijg er nu nog kippenvel van. Ik heb er ook de nonnen ontmoet die mijn oom indertijd gekend hebben, en zij lieten doorschemeren dat het een afrekening was, omdat hij aan de kant van de armen stond - en dus diametraal tegenover de toenmalige regering. Enfin, het was bevreemdend om daar het levenswerk en het graf van mijn groottante te zien - datgene wat mijn familie zo trots heeft gemaakt, én datgene wat zo'n groot verdriet heeft veroorzaakt.»

HUMO Hoe was het voor je moeder om haar dochter plots in dat stukje verleden te zien woelen?

VAN DE KELDER «Ze was een beetje bang toen ik vertrok. Ze heeft ook nooit over die periode willen praten. Wat ik begrijp: het was haar broer die vermoord werd, hè, nota bene op het moment dat ze zwanger was van haar eerste kind. Dat was een groot trauma. En in het West-Vlaanderen van de jaren 80 werd daar niet over gepraat, vermoed ik. Je ging dapper door met je leven. Dat er uiteindelijk toch zo'n mooie reportage over gemaakt werd, en dat het haar eigen dochter was die dat verleden in de ogen wilde kijken, heeft haar goed gedaan, geloof ik.»

HUMO Zit er nog iets van de stugge West-Vlaming in jou?

VAN DE KELDER «Goh, ik denk dat er in elke kleine gemeenschap stilte zit. En vooral: dat generatie doorslaggevender is dan locatie. Die onuitgesproken regel dat je je verdriet voor jezelf hield, had volgens mij eerder te maken met een bepaalde tijd dan een bepaalde plaats.

»Ik ben behoorlijk gehecht aan mijn West-Vlaamse roots. Mijn dochter is er geboren - toevallig, omdat we aan zee waren toen ze besloot om vroeger dan gepland te komen - en dat vind ik een fijne gedachte. Ik droom ervan om ooit eens een rol in het West-Vlaams te spelen.»

HUMO Op dit moment ben je vooral bezig met je baan als juriste.

VAN DE KELDER «Klopt: samen met een collega heb ik een kantoor in Mechelen dat zich toespitst op auteurs- en merkenrecht.»

‘Er heerst, vooral bij jongeren, een massieve apathie tegenover politiek. Iedereen heeft het opgegeven.’ Beeld Thomas Sweertvaegher Humo 2020

HUMO Daarnaast ben je intussen ook zangeres. Je treedt op met ‘Salut La Copine’, een ode aan het Franse chanson, met Jan de Smet en Wouter Berlaen. Met De Smet zit je ook in ‘Smartschade’, dat zoent met het Nederlandstalige lied.

VAN DE KELDER «Sinds we zijn beginnen te touren in 2015, hebben we er al een paar honderd voorstellingen opzitten. Toch durf ik mezelf nog altijd niet vol zelfvertrouwen een zangeres te noemen. Telkens als ik het podium op mag met klasbakken als Jan De Smet en Mauro (Pawlowski, die ook in ‘Smartschade’ zit, red.), voel ik een klein tracske.»

HUMO Je kunt het toch ook omdraaien: als Jan De Smet en Mauro met jou willen werken, zal je toch niet zo'n belabberde zangeres zijn?

VAN DE KELDER «Het is goed: ik probeer het voortaan zó te bekijken. Maar als we met ons busje op weg zijn naar een concert, zal ik toch altijd op dezelfde plek gaan zitten: op de achterbank - daar waar ik als een bescheiden vogeltje kan luisteren naar de eindeloze stroom verhalen van die twee.»

HUMO Maar wees eens ongeremd onbescheiden: wat deel je met mensen als Jan De Smet en Mauro?

VAN DE KELDER «De goesting. De drive. Het verlangen om iets moois in elkaar te steken, en daarmee op een podium te gaan staan. De liefde voor de adrenaline die op zo'n podium door je aderen sprint. De verwondering en blijdschap als je de ontroering van het publiek ziet, ook. Alles wat nu niet meer mag, ja.»

HUMO Want voor de culturele sector is de lockdown blijven duren. Evenementen mógen, als ze tenminste aan strikte voorwaarden voldoen, maar haast geen enkele overheid of organisatie waagt zich eraan.

VAN DE KELDER «Onlangs stonden we met ‘Salut La Copine’ op Dranouter Zomersessies. Het was tof: ondanks alle maatregelen was ik vooral blij om dat podium weer onder m'n voeten te voelen. De appreciatie van het publiek was tastbaar - maar dus niet letterlijk, hè, want het zat op een keurige afstand. En het pintje achteraf tussen de mensen aan de toog was er ook niet bij.

»We zouden dat weekend nog twee andere concerten spelen, maar die werden een paar dagen voor de geplande datum afgeblazen. Terwijl ze volgens exact hetzelfde coronaproof concept als in Dranouter georganiseerd zouden worden. Ik vind dat onmenselijk zware beslissingen, die bovendien door experten en niet door burgemeesters zouden moeten worden genomen. Iemand als Wouter Berlaen heeft een gezin met jonge kinderen: als die concerten geagendeerd staan, rekent hij op die inkomsten, hè. En enkele dagen voor het zover is, wordt de boel afgeblazen. Zonder dat het eerst aan ons gemeld werd, trouwens. Van één van die twee concerten kwam ik het te weten omdat ik toevallig naar de website van het cultureel centrum in kwestie surfte.

»Van verschillende zalen waar ik tickets had gekocht voor een concert, kreeg ik een mail waarin voorgesteld werd om m'n geld niet terug te eisen. Als ik als concertganger m'n groot hart toon, schrijven ze dan, kunnen zij de artiesten toch nog een béétje steunen. En misschien is dat hier en daar effectief gebeurd, maar ik ken persoonlijk geen énkele artiest die al iets van dat geld heeft gekregen. Nu, de concertzalen bloeden ook, maar de artiest is kwetsbaar en staat helemaal onderaan de ladder. Tom Van Dyck had groot gelijk toen hij er onlangs voor pleitte om het geld weer naar de basis te laten vloeien, naar de creatievelingen zonder wie er helemaal geen voorstelling ís.»

‘Ik zeg het met veel schroom, want onder­tussen woedde corona en stierven er mensen, maar: voor ons gezin was de lockdown meestal een aangename tijd.’Beeld Thomas Sweertvaegher

HUMO Ten tijde van de lockdown zette de overheid een vangnet op voor allerhande sectoren.

VAN DE KELDER «Maar voor de cultuursector was er in eerste instantie bitter weinig. Ondertussen is er voor de werknemers een systeem van werkloosheid opgezet, nog tot december, maar voor de freelancers is het heel erg nu. Het is ontzettend vernederend om te voelen dat je quantité négligeable bent. Iemand zei me dat de cultuursector in België groter is dan de automobielsector, maar we zijn versnipperd en missen organisatie.

»Ik voel een diepe tristesse in het hele culturele veld. Onze sector is er bij uitstek eentje van mensen die vechten voor hun droom, die veel opgeven en een hoop risico's nemen voor hun passie. En op het moment dat ze verdrinken, krijgen die mensen de boodschap dat wat ze doen waardeloos is.»

HUMO Je zou kunnen argumenteren dat het geen gegeven recht is om met je passie je brood te verdienen. Voor de meerderheid van de mensen is dat alvast niet zo.

VAN DE KELDER «Dat zeg ik niet. Ik heb het over artiesten die werk hebben, maar die plots op droog brood worden gezet. We vragen geen privileges, maar een sociaal systeem, aangepast aan ons beroep. Onderwijzers moeten in juli en augustus toch ook niet twee maanden doppen?

»Het loopt in deze sector vol met mensen die schoonheid kunnen brengen, die mensen troost kunnen bieden. Dat is toch net mooi? Wie heeft er tijdens de lockdown niet net méér reeksen bekeken, méér boeken, méér nieuwe muziek ontdekt? Tijdens crisissen houden die dingen mensen op de been. Dan zou je toch verwachten dat er iets van empathie is op het moment dat onze sector wordt getroffen?»

HUMO Het is voor politici niet zo moeilijk om de culturele sector te negeren: er is geen lobby. Vanuit de voetbalwereld werd er bijvoorbeeld wél druk getelefoneerd, en met succes.

VAN DE KELDER «Onze sector is zich dankzij corona beter aan het organiseren. We zijn klaar voor een debat met de overheid, de rangen sluiten zich meer dan ooit. Ik hoop dat de politiek deze opportuniteit ziet en de uitgestoken hand grijpt. Een jaar of tien geleden heb ik samen met een paar anderen De Acteursgilde opgericht, en de muzikanten verenigen zich nu in GALM. Ik hoor dat die de laatste maanden meer nieuwe leden zien.»

HUMO Kan jij, met je expertise in auteursrecht, iets betekenen?

VAN DE KELDER «Deze crisis zet het belang van auteursrecht opnieuw in de verf. In de audiovisuele sector zijn er nog veel scheeftrekkingen. Op televisie regent het nu herhalingen van oude reeksen, aangezien de productie van nieuwe fictie grotendeels stil ligt. Voor de makers van die series is er een billijke regeling, maar voor de acteurs niet: die moeten het stellen met een habbekrats, terwijl ze werkloos thuiszitten. Pijnlijk.»

Beeld Thomas Sweertvaegher

BANGKOK BLUES

HUMO Net voor de lockdown heb je vier maanden in Bangkok gewoond, waar je man - regisseur Hans Herbots - ‘The Serpent’ draaide, een reeks in een coproductie van Netflix en de BBC.

VAN DE KELDER «Er kwam veel praktisch geregel aan te pas, maar het kón, en dus hebben we vrij snel beslist om met het hele gezin tijdelijk naar daar te verhuizen. Het was een risico, zeker, want onze kinderen moesten in Bangkok naar school - Victor moest naar de derde kleuterklas, en Jeanne naar het eerste leerjaar. Ze gingen er naar een klein schooltje, waar ze les kregen in het Engels en het Frans, maar dat lukte wonderwel. We vergeten dat als volwassenen soms, maar kinderen zijn heel zelfredzaam en creatief, en ze passen zich snel aan.»

HUMO Dat kwam vervolgens ook in België van pas, tijdens de lockdown.

VAN DE KELDER «Ik zeg het met veel schroom, want ondertussen woedde corona en stierven er mensen, maar: voor ons gezin was het meestal een aangename tijd. We waren veel samen, en Stine en Cato (de dochters van Herbots uit een eerdere relatie, red.) kwamen ook weer van hun kot naar het nest teruggevlogen. We hebben die tijd heel bewust meegemaakt - bewust van de chance die we met elkaar hebben. Als er toch iets positiefs voortkomt uit corona, mag het voor mij dat zijn: dat mensen wat vertragen, en weer neerdalen in hun gezin.

»In Bangkok had ik al gevoeld hoe belangrijk sociale relaties voor me zijn. Ik miste die nabijheid, ver weg van iedereen, in een andere tijdzone. En vervolgens kwam die lockdown. Familie, vrienden, collega's: in dat hele web werden veel draadjes noodgedwongen doorgeknipt. Het is een probleem dat zelfs losstaat van corona. Als jonge ouder heb je altijd wel een lijstje van twintig of dertig mensen in je hoofd met wie je 'dringend nog eens moet afspreken'. We werken, we krijgen kinderen, en we plooien ons wat terug - terwijl dat sociaal contact zo voedzaam is.»

HUMO Maar: andere relaties kunnen net hechter worden. Die met je ouders, bijvoorbeeld.

VAN DE KELDER «Het is waar: ik heb nu een hechtere band met mijn ouders dan toen ik nog geen moeder was. Het typische verhaal, hè: je moeder of vader plots herkennen in de ouder die je zelf bent. Bovendien was mijn leven voor ik kinderen had veel drukker en roekelozer. Ik studeerde, acteerde tegelijk in ‘Thuis’, woonde een poosje in Montpellier voor een Erasmusproject... Er was geen tijd om een intense band met mijn ouders te hebben. Op jonge leeftijd was ik ook al heel zelfstandig, waardoor ik snel het nest uit was.»

ROZIG EN PLUIZIG

HUMO Jong uitvliegen, een vast contract bij de VRT opzeggen omdat je in Montpellier kon gaan studeren, een paar maanden naar Bangkok verkassen met je jonge kinderen: het ontbreekt je niet aan durf.

VAN DE KELDER «Dat is een constante in mijn leven, ja: tref ik op mijn pad iets dat lijkt op een kans, dan grijp ik die. Als ik later terugkijk, wil ik niet de ene ‘wat als’ na de andere moeten rangschikken. Als je bang in het leven staat, maak je minder mee. Ik probeer altijd te bedenken wat het sléchtste is dat me zou kunnen overkomen - als het echt zou tegenvallen, hoe zou dat er dan uitzien? En meestal is het antwoord: onaangenaam, maar niet onoverkomelijk.»

HUMO Wat heeft je, los van corona, de afgelopen tijd het meest geraakt?

VAN DE KELDER «'De meeste mensen deugen', het boek van Rutger Bregman waarin hij voor vitaliteit, optimisme en vertrouwen pleit. Iedereen moet het lezen - en zéker onze politici. We gaan er zo makkelijk van uit dat in een mens vooral hardheid en egoïsme schuilt, dat we ondanks ons vernuft, onze zorgzaamheid en onze liefde toch vooral het liefst de ander de kop willen inslaan. Bregman weerlegt dat allemaal met veel flair.»

‘Er heerst, vooral bij jongeren, een massieve apathie tegenover politiek. Iedereen heeft het opgegeven.’Beeld Thomas Sweertvaegher

HUMO Waarom moeten ‘zéker onze politici’ het lezen?

VAN DE KELDER «Omdat politiek eigenlijk niet meer bestáát in België. Wat ervoor doorgaat is in wezen een relict uit de twintigste eeuw - de particratie. Je kunt toch moeilijk volhouden dat het heel democratisch is om de burger om de vier jaar naar het stemhokje te roepen, en de particratie vervolgens elke mogelijkheid tot het vormen van een regering te laten saboteren? Er is nood aan meer burgerinitiatief, vind ik. Laat mensen samenkomen, laat ze over concrete doelen voor de samenleving praten en beslissen, en laat politici daar vervolgens mee aan de slag gaan. Want vergis je niet: iedereen heeft het opgegeven. Er heerst - vooral bij jongeren - een massieve apathie tegenover de wijze waarop de politiek momenteel georganiseerd is.»

HUMO Geloof je dat mensen het collectief belang voor ogen kunnen houden?

VAN DE KELDER «Ja - ook dat wordt door Bregman heel bevlogen uitgelegd in z'n boek. Hij stelt onder meer dat de ander kénnen je helpt om minder egoïstisch te zijn. Ik heb dat vroeger als advocaat aan den lijve ondervonden, in de periode dat ik veel asieldossiers behandelde. Ik zat naast vluchtelingen terwijl ze door de Dienst Vreemdelingenzaken uren aan een stuk op de rooster werden gelegd. Toen voelde ik hoe het hélpt om naar andere mensen te kijken en te luisteren voor je een oordeel over hen velt. Dat zegt Bregman in ‘De meeste mensen deugen’ ook: het zijn net de mensen die nooit in contact komen met andere culturen, de mensen die nooit gereisd hebben, die de meeste angst hebben. Enfin, het heeft me de ogen geopend. De wereld is groter - en ook: minder lelijk - dan de commentaarsecties van de krantensites.»

HUMO Je bent zelf de voogd geweest van een Syrisch meisje dat hier asiel vond.

VAN DE KELDER «Ja. Voor alle duidelijkheid: dat is niet zoiets als pleegouderschap. Het betekende dat ik juridisch verantwoordelijk was voor haar, en haar moest leren om een sociaal netwerk op te bouwen. Ze is 18 geworden, en dus is het voogdijschap voorbij - ondertussen heb ik twee jonge Surinaamse kindjes onder m'n hoede.

»(Denkt na) Toen er een groot gebrek aan voogden was voor minderjarige vluchtelingen, mocht ik in ‘Van Gils & gasten’ komen uitleggen wat zo'n voogdijschap precies inhoudt. De volgende dag kreeg ik het bericht dat het tekort wég was - zoveel mensen hadden zich aangemeld na die getuigenis. Dat is wat ik met mijn leven wil: proberen om iets goeds te doen, en daar impact mee hebben. Het gevoel hebben dat ik de wereld béter maak. Die echte zingeving mis ik soms in mijn werk. Ik ben nu bijna twintig jaar aan de slag, en de moeilijke periodes hadden haast allemaal met die ene vraag te maken: welke impact heb ik eigenlijk?»

HUMO Lukt het je goed om tevreden te zijn met jezelf?

VAN DE KELDER (droog) «Neen.»

HUMO Waarom niet?

VAN DE KELDER «Ik vind het moeilijk om elke dag te zijn wie ik zou willen zijn. Zo vaak denk ik: dit had ik niet mogen zeggen, en dat had ik niet mogen doen. Ik vind het moeilijk om gesprekken over moeilijke thema's te voeren. Ik ben soms gezond jaloers op mensen die dat goed kunnen, praten, en niet meteen emotioneel worden. Nu goed: uit het boek van Bregman heb ik geleerd dat mensen kunnen veranderen.»

HUMO ‘Salut La Copine’ heet ‘een eerbetoon aan het meisje en de vrouw in al haar facetten’ te zijn. Je bent 37 nu: ben je dan vooral een vrouw?

VAN DE KELDER «O, er is nog veel meisje over, hoor (lacht). Je bent heus niet verplicht om dat achter te laten. Weet je, van nature huppel ik niet door het leven. Niet alles is altijd zacht, rozig en pluizig. Ik probeer om de somberheid die af en toe bij het leven hoort haar bestaansrecht te geven. Daarom ben ik blij dat het meisje nog regelmatig voor de vrouw springt. Verwondering, gulzige goesting en af en toe de slappe lach: dát zijn mijn bondgenoten.»

Wat zijn uw bedenkingen over de situatie in de cultuur/ en evenementensector? Laat het ons weten:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234