Loretta Napoleoni: 'Tijd voor dialoog met IS'

In haar nieuwe boek ‘De terugkeer van het Kalifaat’ pleit terreurexperte Loretta Napoleoni ervoor om met IS te praten.

In onze verbijstering over hun wreedheden zien we de strijders van IS enkel zoals zij zelf door ons gezien willen worden, zegt de Italiaanse terrorisme-experte Loretta Napoleoni. Als anachronistische zeloten die de grote religieuze oorlogen die in Europa al eeuwen voorbij zijn opnieuw willen doen losbarsten en daarbij alles en iedereen vernietigen. Als middeleeuwse psychopaten, die de genocidaire krijgsmethodes van hun profeet Mohammed en zijn opvolgers kopiëren, en daarbij ongelovigen en afvalligen kruisigen of onthoofden, en hun vrouwen en kinderen tot slaaf maken.

'De sociale media zijn het mooiste cadeau dat de terroristen wereldwijd zich hadden kunnen wensen'

Loretta Napoleoni vindt dat het tijd is om verder te kijken dan de groezelige Facebookfoto’s en de sadistische video’s waarmee de troepen van kalief Abu Bakr al-Baghdadi ons de stuipen op het lijf jagen. ‘We moeten iets doen aan onze beschamende onwetendheid over IS,’ vindt Napoleoni. Waar willen de salafistische strijders naartoe met hun 21ste-eeuwse versie van het kalifaat, nadat ze het vorig jaar in enkele weken tijd vanaf de Syrische grens uitbreidden tot aan de poorten van Bagdad? Hoe leeft de plaatselijke bevolking onder IS en wie is hun mysterieuze kalief, die tot nu toe maar één keer acte de présence gaf?

De belangrijkste vraag is natuurlijk: hóé komen we meer te weten? De journalisten die er een kijkje wilden gaan nemen, zijn nooit teruggekomen. Amerikaanse en Britse politici, die de wereld al eerder belogen over de – onbestaande – band tussen Saddam Hoessein en Al-Qaeda toen ze Irak binnenvielen, draaien nog steeds dezelfde plaat: ‘IS is een bende terroristen die Al-Qaeda na-apen.’ En de leiders van het Europese continent hebben de handen vol met hun eigen boeman Vladimir Poetin en de puinhoop in Oekraïne, die ze – niet ten onrechte – als een veel grotere bedreiging voor de vrede in Europa beschouwen.

'Het kalifaat van IS is een staat die wérkt: dat ontkennen is zinloos'

Loretta Napoleoni heeft een boek geschreven waarin ze op al die vragen wél een antwoord probeert te vinden. ‘De terugkeer van het kalifaat’ begint met een opmerkelijke stelling: het kalifaat van Al-Baghdadi is niet alleen een functionerende staat, maar IS is ook een moderne organisatie, geleid door pragmatische bestuurders die, zonder dat ze hun nieuwe onderdanen hebben moeten onthoofden, kruisigen en vierendelen, brede steun bij de lokale bevolking hebben gekregen. En Napoleoni zegt ook: we moeten praten met IS.

De econome, die in het verleden boeken heeft geschreven over de financiering van het internationale terrorisme en over Al-Baghdadi’s voorganger Abu Musab al-Zarqawi, is niet zelf gaan kijken in de woestijn van Mesopotamië. Ze schreef het werk aan haar bureau, gebruikmakend van de weinige bronnen die voorhanden zijn. ‘Iemand moet beginnen met het ontmythologiseren van het fenomeen IS,’ steekt ze van wal. ‘Als we willen begrijpen wat IS is en wat ze van ons willen, dan moeten we eerst het zand dat de salafisten ons in de ogen strooien eruit wrijven.’

Loretta Napoleoni «Want op de manier waarop we bezig zijn – bommen gooien vanuit de lucht – zullen we IS nooit kunnen verslaan. Alleen als het Westen bereid is om met grondtroepen het gebied in te trekken en er dertig jaar te blijven, maken we militair een kans. Maar dan moeten we die landen bezetten zoals in de koloniale tijd en zeggen: ‘Dit zijn onze regels en zo gaan jullie het doen. En als jullie niet willen luisteren, dan worden jullie gestraft.’ En als er opstanden uitbreken, moeten we ze onderdrukken. We hebben het in het verleden al gedaan, waarom zouden we dat nu niet meer kunnen? Maar ik denk niet dat dat zal gebeuren, omdat we de publieke opinie nooit warm zullen krijgen voor zo’n avontuur.»

HUMO In uw boek zegt u dat het na de mislukking van de Arabische Lente en de vruchteloze bommencampagne tegen IS nu tijd is voor een derde optie, maar u weidt er verder niet over uit. Welke optie?

Napoleoni «Diplomatie. Maar niet de diplomatie van onze wereldleiders, die tegelijkertijd impulsief reageren op elke provocatie van IS, namelijk met bommen. De catastrofale invasie van Irak twaalf jaar geleden heeft aangetoond dat onze vijanden daardoor alleen maar sterker worden. We hebben nood aan geheime diplomatie via niet-officiële en informele kanalen, zodat we kunnen uitzoeken hoe IS functioneert en wat de jihadisten eigenlijk willen. Want dat weten we nog steeds niet.»

HUMO Toch slaagt u erin om ons een blik te gunnen op het dagelijks leven in het kalifaat. We vernemen dat IS zich inzet voor de heropbouw, de uitbouw van sociale en medische voorzieningen, en zelfs volksfeesten organiseert.

Napoleoni «IS zorgt ervoor dat scholen, ziekenhuizen en rechtbanken functioneren. Er is een economie en er zijn staatsinkomsten. Op economische activiteiten worden taksen geheven en men int ook een personenbelasting, de zakat. De politie van IS controleert in de soeks of de handelaars hun producten niet te hoog prijzen en in hun hoofdstad Raqqa hebben ze zelfs een nieuwe soek gebouwd – net als overal moeten marktkramers daar betalen voor hun plekje op de markt. Het kalifaat is kortom een functionerende staat met een overheid en een begroting.»

HUMO U schrijft dat IS enorme inkomsten genereert. Waar komen die vandaan?

Napoleoni «Hun startkapitaal hebben ze in 2010 gekregen van landen als Saoedi-Arabië, Qatar en Koeweit, die wilden dat Al-Baghdadi het Assad-regime in Damascus omver zou werpen om de invloed van Iran en Hezbollah in Syrië te breken. Zonder dat geld was IS nooit van de grond gekomen. Maar IS deed niet wat zijn broodheren wilden en nu maken de Saoedi’s deel uit van de coalitie die het kalifaat bombardeert. Ondertussen heeft Al-Baghdadi zijn donateurs niet meer nodig. Op het grondgebied dat hij het afgelopen jaar heeft veroverd, bevinden zich grote olievelden en elektriciteitscentrales, die nu de belangrijkste bron van inkomsten zijn. Paradoxaal genoeg levert IS een groot deel van zijn olie en elektriciteit aan Assad in Zuid-Syrië. Zo houden ze elkaar overeind.

»Een andere bron van inkomsten is de stroom van contant geld dat vanuit het buitenland naar IS wordt gesmokkeld. Dat is afkomstig van families van strijders en van sympathisanten die de opbouw van het kalifaat willen steunen en hopen dat de nieuwe staat hen daarvoor op een dag zal belonen.

»Het is praktisch onmogelijk om zo’n gesloten economisch systeem, dat geen gebruik maakt van het internationale banksysteem maar op gesmokkelde cash draait, te ontwrichten.»


Op zijn Europees

HUMO Hoe is IS erin geslaagd om de steun van de lokale bevolking te krijgen?

Napoleoni «Ze hebben snel begrepen dat je geen staat kunt runnen zonder de hulp van lokale groepen, in dit geval de soennitische stammen. Zonder hun steun had IS nooit het kalifaat kunnen uitroepen. We hebben bij de taliban in Afghanistan gezien dat de steun van de bevolking wegvalt als je van je land een grote gevangenis maakt. IS pakt het veel moderner aan: het zoeken naar consensus is een idee dat aan de basis ligt van de huidige Europese natiestaten. In het geval van IS spreken we natuurlijk niet over een democratische consensus, maar ze hebben wel pragmatische afspraken gemaakt met stamhoofden die veel lokale macht hebben. IS heeft tegen hen gezegd: ‘Jullie leven hier, dus we laten de olieproductie en de smokkel aan jullie over. Wij innen enkel een percentage op de inkomsten.’ De jihadisten zijn namelijk vooral geïnteresseerd in gezag en orde: het bestuur, de administratie en de shariarechtspraak. Met de productiemiddelen en de handel bemoeien ze zich niet. Het kalifaat is geen socialistische staat (lacht).»

HUMO Hoe krijgen de IS-strijders de bevolking mee in hun radicale interpretatie van de Koran? Wekken de streng islamitische wetten, de middeleeuwse openbare terechtstellingen, de agressieve bekeringsijver en het tweederangsburgerschap van vrouwen geen ergernis?

Napoleoni «Zolang IS de openbare orde kan handhaven en de anarchie buitenhoudt, zal niemand tegen hen in opstand komen. Het uitroepen van het kalifaat, waarbij de grens tussen Syrië en Irak letterlijk met een bulldozer werd platgewalst, is een gebeurtenis die je niet mag onderschatten. Iedereen daar weet hoe glorieus het kalifaat van de profeet Mohammed en zijn opvolgers is geweest. Deel mogen uitmaken van een 21ste-eeuwse reïncarnatie daarvan, is voor veel moslims een zeer krachtige emotie.»

HUMO Het kalifaat van de opvolgers van Mohammed werd gekenmerkt door een hoge beschaving. Het was het islamitische Gouden Tijdperk, waarin kunst en wetenschap tot ongekende bloei kwamen. Wat heeft dat te maken met de barbaarsheid en wreedheid in de zandbak van IS? Of gooiden ze in het oude kalifaat ook homo’s van hoge torens?

Napoleoni «Denkt u dat die mensen daar weten dat het oorspronkelijke kalifaat een tolerante samenleving was met een zeer hoog beschavingsniveau? Nee, dat weten ze niet. Wat hen betreft, was het een periode van moslimoverheersing waarin de sharia strikt werd toegepast; een periode waar ze trots op moeten zijn. En wat de homo’s betreft: vóór de komst van IS was men in de Iraakse stammenregio’s ook niet bepaald vriendelijk voor de homoseksuele medemens. Als ze al niet uit schaamte door hun eigen familie werden vermoord, zorgden de lokale overheden daar wel voor, net als in Saoedi-Arabië en in Iran overigens. IS heeft wat dat betreft niet veel moeten veranderen. En de wreedheden die IS op beeld vastlegt, zijn vooral bedoeld voor het westerse publiek.»

'Processen zoals dat tegen Sharia4Belgium doen de aanhang alleen maar groeien. Je moet jongeren híér meer kansen op een beter leven geven'

HUMO U vergelijkt de propagandamethodes van IS met die van de Rode Brigades in Italië en het IRA in het Verenigd Koninkrijk.

Napoleoni «Met die vergelijking wilde ik duidelijk maken dat IS helemaal mee is met zijn tijd. Ze hebben een belangrijke les geleerd van de reclamewereld: als je effect wil hebben, moet je ervoor zorgen dat je voortdurend in het nieuws bent. Net als de Rode Brigades en het IRA doen ze dat met bomaanslagen, executies en ontvoeringen. Maar het grote verschil met de terreurgroepen uit de jaren 70 is dat die enkel in het nieuws kwamen met de aanslagen zelf, terwijl het grootste deel van hun propaganda door de staat werd tegengehouden. Nu hou je niets meer tegen. Alles staat onmiddellijk op het internet. Met hun executievideo’s kan IS ongestoord angst zaaien in de hele wereld. Als je ziet hoe die beelden gemaakt en gemonteerd zijn, dan begrijp je dat de jihadisten heel goed weten welk psychologisch effect ze willen sorteren. De sociale media zijn het mooiste cadeau dat terroristen wereldwijd zich ooit hadden kunnen wensen. Nu controleren zíj de informatiestroom, niet de staat. Zij bepalen wat we wel en niet te zien krijgen. En daardoor weten we gewoon niet meer wat waar is en wat niet.»

HUMO Kunt u daar een voorbeeld van geven?

Napoleoni «Neem de kalief, Al-Baghdadi. Wat weten we over hem? Bijna niets. Hoe regeert hij? Is hij wel degene die aan de touwtjes trekt? Klopt het dat hij een doctoraat in de theologie heeft? We hebben geen idee. Hij heeft maar één keer in het openbaar gesproken: in de Grote Moskee van Mosoel. Voor de rest is de man een mysterie.

»IS creëert met opzet zulke mythes. Dat hebben ze van de Amerikanen en de Britten geleerd. Die hebben van de onbetekenende Jordaanse jihadist Abu Musab al-Zarqawi een strategisch genie en een meesterterrorist van mondiaal belang gemaakt, louter om een onbestaande link tussen Saddam Hoessein en Al-Qaeda aan te tonen en zo een reden te hebben om Irak binnen te vallen. IS heeft nu precies hetzelfde gedaan: ze hebben de niet-verifieerbare mythe van het kalifaat gecreëerd, met Al-Baghdadi als kalief. Zelfs het ontstaan van het kalifaat is een mysterie. Vorig jaar staken ze de grens over met Irak en in een paar weken tijd drongen ze het door de VS bewapende Iraakse leger terug tot Fallujah, op 70 kilometer van de hoofdstad Bagdad. Even later riepen ze op hun territorium, dat plots zo groot was als Groot-Brittannië, het kalifaat uit. Ze leken wel uit het niets te zijn verschenen! Maar daar geloof ik dus niets van. Volgens mij zaten ze al geruime tijd in Irak en controleerden ze eerder al het noorden van het land.

»Het enige mysterie voor mij is waarom het Westen, met al zijn hoogtechnologische drones, satellieten en spionagevliegtuigen, dat niet heeft zien aankomen. Of wisten de Amerikanen het wél, maar hielden ze die informatie achter omdat het te gênant voor hen was?»


Het nieuwe nazisme

HUMO Strooit IS ook de Syriëstrijders uit westerse landen zand in de ogen?

Napoleoni «Dat denk ik niet. Het signaal aan alle moslims wereldwijd is: ‘Wij zijn het kalifaat en de ongelovigen vallen ons aan. Wij zijn de good guys, wij zijn de anti-imperialisten. Kom bij ons.’ Zelfs die gruwelvideo’s kunnen een sterke aantrekkingskracht op moslimjongeren in het Westen hebben. Velen voelen zich niet thuis in de landen waar ze leven. Ze vinden dat ze slecht behandeld worden en geen eerlijke kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Eerlijk gezegd begrijp ik dat. Er zitten niet voor niets al meer dan 20.000 buitenlandse strijders in het kalifaat. En ook hoogopgeleiden met een goede baan hebben hun redenen: zij zien een unieke kans om hun ervaring en capaciteiten in te zetten bij het opbouwen van een nieuw land, de ideale staat voor soennitische moslims, onder goddelijk mandaat.»

HUMO Hebt u gehoord van het grote terrorismeproces in Antwerpen tegen Sharia4Belgium? Wat zal het effect van de veroordeling van Syriëstrijders in Europa zijn?

Napoleoni «Ik denk dat zulke processen de situatie alleen maar verergeren en de aanhang voor IS zullen doen groeien. Ik weet dat het een cliché is, en een werk van lange adem, maar de enige manier om die jongeren hier te houden is om ze zo snel mogelijk in de samenleving te integreren. Ze moeten hier een beter leven krijgen dan ze nu hebben, met meer kansen.

»Wat de strijders daar betreft: de meesten zullen blijven zolang de oorlog duurt. Maar ooit zullen de wapens zwijgen en dan gaan die jongens zich rot vervelen. Ze zijn daar immers naartoe gegaan voor het avontuur, de opwinding van het stichten van een nieuwe staat. Wanneer die staat eenmaal geconsolideerd is, zal de buitenlandse jihadist zich moeten settelen, een gezin stichten. Dan krijgt hij door IS een jonge vrouw aangeboden die niks van seks afweet en geen affiniteit heeft met zijn vroegere leven. En wat rest hem dan? Hij zal veel kinderen voortbrengen en de kost verdienen met een kraampje op de hoek van zijn straat. Hij zal zich uiteindelijk voor de kop schieten van verveling.»

HUMO U pleit in uw boek voor een erkenning van IS als staat. Obama die de hand van Al-Baghdadi schudt, een VN-zetel voor het kalifaat: ziet u het al gebeuren? En denkt u dat de jihadisten daar ooit toe bereid zullen zijn?

Napoleoni «Dat moeten we afwachten. Wie weet waartoe informele diplomatie zou kunnen leiden? Misschien is IS wel een deel van de oplossing, een katalysator om de grenzen van het Midden-Oosten, die van koloniale oorsprong zijn en nu zoveel conflicten uitlokken, opnieuw te trekken. Niet dat het Westen dat moet doen – we hebben al een keer gefaald – maar de betrokken landen in de regio zouden zich daarvoor kunnen inzetten. Maar het is evengoed mogelijk dat er met het kalifaat uiteindelijk niet te praten valt en dat IS het nieuwe nazisme is: dan moeten we het vernietigen.»

HUMO U bent één van de weinigen die IS als een staat beschouwt. De internationale gemeenschap blijft het eensgezind een terreurorganisatie noemen.

Napoleoni «Het zijn geen brave jongens, hè. IS is van oorsprong een terroristische organisatie, maar ze zijn een eigen staat aan het opbouwen, en die staat functioneert. Dat ontkennen is zinloos.»

HUMO Is terrorisme sinds 11 september niet een compleet uitgehold begrip geworden? Waarom noemen we Tsjetsjenen die een metrostel in Moskou opblazen rebellen, terwijl IS-militanten die hetzelfde doen in een ander land terroristen zijn?

Napoleoni «Het Westen vindt Poetin niet leuk, en daarom spreken we over rebellen. Als Poetin onze vriend was geweest, dan hadden we die Tsjetsjenen ook terroristen genoemd. De tactieken van IS, de Tsjetsjenen, de PKK, de ETA, noem maar op, zijn allemaal terroristisch van aard. Maar wat is de definitie van terrorisme? Er is er geen meer. Het hangt ervan af aan welke kant je staat. Terroristen zijn mensen die geweld gebruiken tegen ‘ons’. We noemen IS een terreurorganisatie omdat ze onze journalisten onthoofden.»

HUMO Op een gegeven moment maakt u in uw boek een voorzichtige vergelijking tussen Israël en het kalifaat.

Napoleoni «Ik vergelijk die twee landen niet inhoudelijk, maar wel de boodschap die ze naar hun gelovigen uitzenden. Zoals de zionisten een eigentijdse versie van het oude Israël hebben opgebouwd, als tehuis voor alle joden ter wereld, zo wil Islamitische Staat een islamitisch thuisland zijn op het territorium van het oude kalifaat, waar alle soennieten zich thuis kunnen voelen en volgens de regels van de Koran leven.»

HUMO Zijn de twee staten ook te vergelijken qua ontstaansgeschiedenis? De stichting van Israël was geen democratische aangelegenheid, maar een bloedige affaire met bomaanslagen, etnische zuiveringen en de vernietiging van volledige dorpen.

Napoleoni «Uitgevoerd door terroristische organisaties! De bomaanslag in 1946 op het King David Hotel in Jeruzalem, toen het hoofdkwartier van de Britten, waarbij meer dan negentig doden vielen, was een terroristische aanslag van de Etzel-milities onder leiding van de latere premier Menachem Begin. De manier waarop beide staten zijn ontstaan, is zeker vergelijkbaar.»

'Bush en Blair zijn de grote oorlogsmisdadigers: door hen is de hele regio in brand gevlogen'


Verloren zaak

HUMO Een rode draad door uw boek is onze onwetendheid over het functioneren van IS. Hoe bent u zelf aan die informatie gekomen?

Napoleoni «Ik ben niet in IS-gebied geweest en ik ben het eerlijk gezegd ook niet van plan (lacht). Voor de passages over het dagelijks leven heb ik me gebaseerd op de documentaire van het Amerikaanse nieuwsagentschap Vice News, dat als enige buitenlandse medium midden vorig jaar het gebied is ingetrokken. De Arabisch sprekende maker (de Palestijn Medyan Dairieh, red.) is daar drie weken embedded geweest bij de autoriteiten van IS en heeft onder meer het leven in Raqqa, de hoofdstad van het kalifaat, kunnen documenteren. Ik heb hem in november in New York ontmoet en toen hij terugging naar het gebied, heeft hij mij via Skype op de hoogte gehouden. Ik heb hem ook mijn manuscript laten lezen, en hij heeft me bevestigd dat alles klopt.»

HUMO Is het niet wat dunnetjes om de beschrijving van het leven onder IS te baseren op één enkele bron?

Napoleoni «Mijn boek is een eerste poging om de mythe te ontsluieren door alles wat bekend is over IS bij elkaar te brengen. Ik heb een analyse gemaakt van wat we tot nu toe weten. Maar ik ben er ook niet in geslaagd om te achterhalen wat ze eigenlijk willen. Niemand weet het.»

HUMO Zouden de westerse inlichtingendiensten niet kunnen helpen om een profiel van IS op te bouwen?

Napoleoni «Naar ik vernomen heb, is er amper sprake van onderzoek. Onbegrijpelijk! Waar is de CIA, die er nooit problemen mee heeft gehad de vijand af te luisteren en te infiltreren om aan inlichtingen te komen? Hebben ze echt niemand die geschikt is om daar incognito rond te lopen? En waar is de Israëlische geheime dienst, de Mossad? Nog even en IS staat aan de Israëlische grens. Tijdens de Koude Oorlog luisterden we de Sovjets voortdurend af en in de Tweede Wereldoorlog zijn we succesvol bij de nazi’s geïnfiltreerd. Ik denk dat er maar één mogelijke verklaring is: we hebben het opgegeven. We doen geen moeite meer omdat we niet echt geïnteresseerd zijn.»

HUMO Waarom wordt er dan nog gebombardeerd?

Napoleoni «Als men niet weet hoe een conflict moet worden opgelost, begint men maar een war by proxy. Maar in het geval van Syrië en IS blijkt dat niet meer te werken. Het is een fiasco. En we zijn die oorlog bij volmacht alleen maar aan het uitbreiden, waardoor het nóg erger zal worden. Niemand weet waar we zullen uitkomen. Wij zijn nu de Koerdische PKK aan het bewapenen, en we leveren ook wapentuig aan Syrische rebellen zonder te weten wie ze zijn en welke bedoelingen ze hebben. En de onwaarschijnlijke coalitie van westerse en Arabische landen werkt totaal niet, omdat ieder land alleen maar aan zijn eigen belangen denkt. Er is geen gemeenschappelijk plan of doel. De VS zijn met de bombardementen begonnen omdat hun bondgenoot Saoedi-Arabië in gevaar is: de Saoedi’s zijn bang dat IS binnenkort aan hun grenzen staat. Jordanië is furieus bommen beginnen te gooien omdat hun piloot levend verbrand werd door IS. En na de dood van de Kopten ging Egypte posities van de jihadisten in Libië bestoken. Welke alliantie werkt nu zo?

»Het enige waar we zekerheid over hebben, is de reden waarom we ons in deze puinhoop bevinden: omdat George W. Bush en Tony Blair tegen de wereld hebben gelogen om een illegale oorlog te beginnen tegen Irak, waardoor de hele regio in brand is gevlogen. Ik vind dat die twee heren zouden moeten terechtstaan voor oorlogsmisdaden. Bush en Blair zijn oorlogsmisdadigers.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234