Louis Tobback wordt 80: de memoires van een oersocialist (3). 'Politiek bedrijven is in de eerste plaats een kwestie van karakter, niet alleen van kunde of kennis.'

Over de opkomst en neergang van het fenomeen Steve Stevaert, het mooiste revanchemoment uit zijn leven, en waarom asielzoekster Semira Adamu nog in leven had kunnen zijn.

'Veel dingen die Theo Francken doet, zou ik ook gedaan hebben. Maar ik zou er nooit zo van heb ben kunnen genieten als hij'

HUMO Uw verkiezingsoverwinning als SP-boegbeeld in 1995, vlak na het Agusta- schandaal, herkenden waarnemers als een mirakel.

LOUIS TOBBACK «Ik geloof niet in mirakels, maar ik was zelf ook verrast. Als men later nog iets van mij zal onthouden, zal het dat zijn: mei ’95 – zoals men van anderen alleen mei ’68 onthoudt (lacht). Niemand kon het effect van de Agusta-smeerlapperij berekenen. Na zoveel jaar kan ik rustig zeggen dat het gerecht – zowel onderzoeksrechter Véronique Ancia als procureur-generaal Eliane Liekendael – zijn uiterste best heeft gedaan om de socialisten eronder te krijgen.»

HUMO De eenvoudige slogan van uw campagne luidde: ‘Uw sociale zekerheid!’

TOBBACK «Hij is niet van mij, maar van Marc Fauconnier van reclamebureau VVL BBDO. Hij kwam die slogan plus de foto met mijn smoel in het Leuvense stadhuis presenteren. Hij dacht dat ik er problemen mee zou hebben. Mijn enige verdienste is dat ik direct gezegd heb: ‘Dat doen we!’»

HUMO De affiche werd zo iconisch dat een N-VA’er er onlangs een kopie van maakte met het hoofd van Bart De Wever.

TOBBACK «Ik zag meteen dat er iets niet klopte: De Wever is er niet lelijk genoeg voor.»

HUMO Als aankomende voorzitter had u uw levensvisie laten optekenen in het interviewboek ‘Zwart op wit’. U leek bewust uit te pakken met een flinks programma, cultureel-conservatief.

TOBBACK «Ik heb toen met Jörgen Oosterwaal gedaan wat ik nu met u doe: het laten komen zoals het opborrelt. Dat men daar achteraf allerlei strategieën bij haalt, kan me niet schelen.»

HUMO U zei bijvoorbeeld: ‘Als er morgen twee mensen van hetzelfde geslacht naar het Leuvense stadhuis komen om te trouwen, zal ik ze verzoeken op te hoepelen.’ Een modeverschijnsel noemde u het. Mag ik hopen op enig voortschrijdend inzicht?

TOBBACK «Men moet niet proberen mij in het vakje van de homohaters te stoppen. Ik heb een jongen gekend die zich heeft verhangen omdat pa niet kon leven met het idee dat zijn zoon homo was. Ik heb uit volle overtuiging het wetsvoorstel om het homohuwelijk mogelijk te maken mee ondertekend. Maar waar ik niet van moest hebben, en Tom Lanoye weet het – hij heeft al dikwijls genoeg nagetrapt – is de clownerie waartoe Leona Detiège zich wilde lenen toen ze Lanoye en René Los op het stadhuis in Antwerpen wilde ontvangen voor een nummertje.»

''Toen ik die slogan met mijn smoel eronder zag, heb ik direct gezegd: 'Dat doen we!''

HUMO En waar u een stokje voor hebt gestoken: hun samenlevingscontract mocht niet op het stadhuis ondertekend worden.

TOBBACK «Ik ben voor het homohuwelijk, maar ik ben tegen clownsnummers. De mensen die ik wil verdedigen, zijn daar niet mee gediend. Lanoye verkocht er misschien meer boeken door, maar twintig jaar geleden bewees hij daarmee een ondienst aan sommige homo’s die nog niet vrijgevochten waren. Iemand die thuis nog niet heeft durven zeggen dat hij homo is, en dan op tv de gayparade door Brussel ziet trekken, durft het helemaal niet meer tegen pa te zeggen. Een arbeider die zich niet tussen de yuppies en creatieve geesten ophoudt, heeft last met dergelijke vertoningen.»

HUMO Inmiddels waren de tragische Dutroux-tijden aangebroken. U leek het moeilijk te hebben met de Witte Mars.

TOBBACK «Niet met de Witte Mars, maar met de recuperatie ervan, met name door Van Quickeldinges (Tobbacks vaste variant voor Vincent Van Quickenborne, red.). Een tiep die door mijn sleutelgat staat te roepen: ‘De witte comités! De witte comités!’, da’s een tafelspringer die zo’n beweging misbruikt. In de Senaat ben ik hem nog tegengekomen aan de zijde van Bert Anciaux, en toen Jean-Marie Dedecker een tijdje locomotief was, heeft hij zijn wagentje daar aangehaakt, om vervolgens bij Open VLD op te duiken. Als ik zo’n opportunist ruik, zet ik mijn stekels op. ’t Is een afweermechanisme.»

HUMO U gooide de deur dicht voor Van Quickenborne, beelden die voortdurend herhaald zijn. ‘Daardoor is de indruk ontstaan,’ zei Steve Stevaert later, ‘dat Tobback een onvriendelijke man is. Misschien moet het moderne socialisme leren op een vriendelijke manier de deur dicht te gooien.’

TOBBACK «Ik heb overdreven in de ene richting, hij in de andere. Ik had gelijk, zegt hij, maar ik had de vorm moeten verzorgen. Maar hij heeft dan weer de vorm zodanig verzorgd dat we geen inhoud meer hadden. Dat mag ik zeggen over het graf heen, want ik heb het hem bij leven ook vaak gezegd: ‘Laat de studiedienst niet kapotgaan!’ Ik moet er meteen bij zeggen dat Steve zelf wel degelijk inhoud had, weinigen droegen het socialisme zodanig in zich als hij.

»Dat de rechterzijde zo bits reageerde op zijn gratis bussen in Hasselt, bewijst dat hij daar een heel goeie ideologische onderbouwing voor had, tot en met socialistisch. Of de afschaffing van het kijk- en luistergeld. Toen er een keer 80 miljoen frank (2 miljoen euro, red.) ter beschikking was, wist hij dat Karel De Gucht door de neus te boren. Die ijlt nog altijd na, want De Gucht kan niet tegen zijn verlies. Dat soort dingen, dat is puur Steve.»

HUMO Had u die opkomende ster Stevaert zelf opgemerkt?

TOBBACK «Absoluut. Als jongsocialist noemde hij me op een congres een keer Deng. Zulke opvolgers heb je nodig: iemand die het karakter heeft om je opzij te schuiven, want politiek bedrijven is in de eerste plaats een kwestie van karakter, niet alleen van kunde of kennis.»

'Ik zal nooit een kwaad woord over Steve Stevaert spreken. In de geschiedenis van de socialistische beweging is hij een fenomeen ''

HUMO Als SP-voorzitter kon u ook even op Europees niveau meekijken, in een tijd waarin de socialisten de triomftocht van het neoliberalisme blijkbaar niet konden stoppen.

TOBBACK «Dat hebben we inderdaad niet kunnen stoppen, omdat de VS en hun dollar toen de leidende kracht waren in de hele westerse wereld. Misschien hebben we kansen gemist, want de socialisten stonden sterk in veel Europese landen: hadden we door samen te werken toch een Europees model kunnen opbouwen en, tegen de Amerikaanse koers in, ons Rijnlandmodel met meer overtuiging kunnen verdedigen? Maar de Britse premier Tony Blair liep de Amerikanen achterna, en verzon fantasietjes als ‘de derde weg’...

»Ik heb Blair meegemaakt op een vergadering van Europese socialisten, nog voor hij premier was. Als iemand over Europese initiatieven begon, moest hij ineens naar het toilet – dan kon hij later zeggen dat hij niet bij de besprekingen was geweest.»


De dieperik in

HUMO Op 23 april 1998 ging Marc Dutroux lopen uit het gerechtsgebouw van Neufchâteau. U bent de enige die ervoor is gestraft, zei u weleens, want u moest het SP-voorzitterschap en het burgemeesterschap laten schieten om weer minister te worden, in opvolging van Johan Vande Lanotte, die ontslag had genomen.

TOBBACK «Ach, daardoor kan ik op mijn doodsbrief zetten dat ik ook zes maanden vicepremier ben geweest. En was Dutroux niet gaan lopen, dan was er nooit een hervorming van justitie gekomen met het Octopusakkoord.»

HUMO Dat akkoord was er volgens de toenmalige premier, Jean-Luc Dehaene, zonder u nooit gekomen.

TOBBACK «Ik neem dat compliment graag aan, maar wil toch hulde brengen aan Lode De Witte: hij is de technische architect van de politiehervorming. Ze lag al klaar, hij had al tien jaar lang alle stappen gezet. Zonder hem had ik het niet gekund.

'Zonder de tegenstand van de Franstaligen, en enkele Vlaamse handlangers, had Semira nog geleefd.'

»We hadden ongelofelijk snel een akkoord. Voor de zitting in de Senaat hadden we bij Dehaene thuis samengezeten met Louis Michel en Guy Verhofstadt, die vanuit de oppositie wilden meewerken. Toen we voor het eerst met de hele Octopusgroep samenzaten, waren we nog diezelfde middag klaar. Op één punt na: de fusie van de Brusselse politie tot één zone konden Michel en de Brusselse burgemeester François-Xavier de Donnea niet aanvaarden. De dag erna sloten we een compromis: nog zes politiezones.

»Een dag later begonnen we aan de hervorming van justitie. Bij de opening zei Jean-Luc: ‘Ik moet u plichtsgetrouw een brief voorlezen, van mevrouw de procureur-generaal Liekendael.’ Die brief was één lang pleidooi om alles te laten zoals het was. Toen hij klaar was met voorlezen, viel er een grote stilte. En dan volgde één van de beste revanchemomenten van mijn leven, want Jean-Luc zei: ‘Bon, maintenant au travail!’»

HUMO Kort daarna volgde wat u de vreselijkste dag van uw politieke bestaan hebt genoemd: de dood van de uitgewezen asielzoekster Semira Adamu op een vliegtuig naar Niger.

TOBBACK «Een verschrikkelijker dag is er gelukkig sindsdien niet meer gekomen. Want je kunt verkiezingen verliezen en weet ik wat allemaal, maar een gamine die zo wordt verstikt...»

HUMO ‘Tobback was nog slechts een schaduw van zichzelf,’ schreef Dehaene in zijn memoires.

TOBBACK «Daar kan ik niet over oordelen, je eigen schaduw zie je niet.

»’s Avonds was het nog niet zeker dat ze dood was, maar ik heb mijn kabinetschef gezegd: ‘Dit is het einde van de koers.’ En ik heb een ontslagbrief geschreven. Er is nog lang aangedrongen dat ik daarop zou terugkomen. Ze waren tot veel bereid opdat ik zou blijven. Ik zou een staatssecretaris voor Migratie krijgen. Het deed deugd dat de regering achter mij stond. Maar toen vond het paleis het nodig om een generaal met een grote bloemenkrans naar de begrafenis van Semira Adamu te sturen. Dat soort kwezelmaneuvers – dat wist iedereen – was de invloed van de kabinetschef van de koning, Jacques Van Ypersele.

»Na die hele affaire heb ik maar één interview gegeven. Dehaene was er lastig om, al wist hij dat ik gelijk had: er gaapte in het dossier van de asielzoekers een kloof tussen Nederlandstaligen en Franstaligen, waardoor we niet de maatregelen konden nemen die nodig waren. Dat gebrek aan steun voor een betere aanpak was er ook in het paleis in Laken – dat is ook de Franstalige kant (lachje).

'In 2011 wou Patrick Janssens de Kamerlijst niet meer trekken, en toen wilde men Rik Torfs vragen. Die stond helemaal klaar om de socialistische lijst in de provincie Antwerpen aan te voeren ''

»Je moet toch vaststellen – het is vreselijk wat ik nu ga zeggen, maar het is zo – dat zonder de tegenstand van de Franstaligen, en enkele Vlaamse handlangers, dat meisje nog had geleefd, want dan hadden we een vliegtuig gecharterd. Toen moest het met een lijnvlucht, en moesten we gendarmen meesturen voor het geval ze in opstand kwam. ‘Charter’ was voor de Franstaligen een verboden woord. En bij ons promootte Chris de Stoop – die ligt ook heel laag in mijn schuif – zijn beruchte boekske met de quote dat ik ooit een Somaliër op een C-130 had gezet. Dat was een schande! Een paar maanden later is de hele Brusselse regering met een C-130 naar Sarajevo gevlogen... Waar ben je dan mee bezig?

»Vandaag is de bereidheid om dingen te slikken van Theo Francken veel te groot, als je het mij vraagt, maar toen was de bereidheid veel te klein om zelfs de meest voor de hand liggende maatregelen te nemen.»

HUMO Twee derde van de Vlamingen zegt het eens te zijn met Franckens aanpak.

TOBBACK «Ik heb daar zelfs een steentje toe bijgedragen met mijn oproep in een interview om hem niet te diaboliseren. Je ziet, ik heb nog invloed (lachje). Het verbaast me niks dat zoveel Vlamingen het met hem eens zijn. We zijn nog altijd een rechts volkje, hè.»

HUMO U wordt weleens de voorloper van Theo Francken genoemd, terecht?

TOBBACK «Veel dingen die Francken doet, zou ik ook gedaan hebben. Maar ik voeg er een zeer oprechte bedenking aan toe: ik zou er nooit zo van hebben kunnen genieten als hij. En ik zou niet, zoals De Wever, spreken over ‘de valse menslievendheid van links’. Mensen ménen het als ze die vriendelijke illegaal in de klas van hun dochter hier willen houden. Tegelijk vinden ze vaak ‘dat ze niet allemáál naar hier kunnen komen’. Een politicus moet zich boven de emotionaliteit kunnen stellen. Op menslievendheid kun je geen politiek bouwen. Maar ik aanvaard die emoties wel, ik heb begrip voor de zachtmoedigen die het niet over hun hart kunnen krijgen om mensen terug te sturen. Liever dat dan zoals De Wever begrip tonen voor racisten en egoïsten.»


Teletubbies

HUMO Nog even terug naar de koninklijke bloempot op de kist van Semira Adamu. Kort daarna nam u ontslag. Een overbodig ontslag noemde Dehaene het. U interpreteerde het begrip politieke verantwoordelijkheid verkeerd.

TOBBACK «Voor mij is er een absoluut verschil tussen verantwoordelijkheid en schuld. Schuldig voelde ik me niet. Maar een minister heeft vooral een symbolische functie, al krijg je dat er in België maar niet in. Kijk naar minister van Defensie Steven Vandeput: natúúrlijk had die ontslag moeten nemen. Ik wil geloven dat hij niet wist wat er bij de luchtmacht bekonkeld werd, maar ik wist ook niet dat één van de gendarmen die ze met Semira Adamu hadden meegegeven, verdomme veroordeeld was voor mishandeling van vluchtelingen! Wees maar zeker dat het toen heeft gestormd, de dag erna, aan de top van de rijkswacht. Ik vond dat een meer dan onaanvaardbare fout van hen. Maar ik was er wel verantwoordelijk voor. Op dat punt had Jean-Luc ongelijk.»

HUMO De verkiezingen van 1999 verloor u als SP-kopman, precies zoals in de sterren stond geschreven. U had een offer voor de partij gebracht?

TOBBACK «Men zocht een vrijwilliger om de lijst te trekken. Na de verdere afwikkeling van het Agusta-schandaal en de zaak-Dutroux stond vast dat we zouden verliezen, de vraag was alleen: hoe zwaar? En dan kwam de dioxinecrisis er nog bovenop.»

'Bert Anciaux is een karikatuur van de emopoliticus. Ik kan me niet voorstellen dat zijn tranen geen krokodillentranen zijn.'

HUMO Het statuut van redder van de sociaaldemocratie had u al, nu nog...

TOBBACK «...het statuut van martelaar, precies! Nee, serieus: het was niet het moment om Stevaert of Vande Lanotte als boegbeeld in het avontuur te storten. En we verloren inderdaad héél zwaar.»

HUMO Uw nederlaag maakte een paarse regering mogelijk, een formule waarvan u altijd een luide tegenstander was geweest.

TOBBACK «Ik wist dat de jongeren bij ons contacten aan het leggen waren met liberalen en groenen. Ik heb dat nooit proberen te beletten, want ik zag dat Dehaene afstand aan het nemen was van ons. Had hij duidelijk gemaakt dat hij verder wilde regeren met de socialisten, dan had ik misschien wel geprobeerd om het tij te keren, maar dat deed hij niet.

»Dat Dehaene afstand nam van mij, heb ik niet geapprecieerd, maar ik kon het wel begrijpen. Ik kon hem moeilijk vragen met ons mee de dieperik in te gaan. Hij heeft toen meer voorkeurstemmen gehaald dan ooit, maar zijn partij heeft maar zelden zoveel zetels verloren. De CVP’ers zaten klaar om met de liberalen aan te pappen, maar tot hun ontsteltenis kozen die voor de socialisten en de groenen, en zaten ze zelf voor jaren in de oppositie.»

HUMO Een minnaar van paars bent u nooit geworden.

TOBBACK «Dat is duidelijk. Ik heb altijd gezegd: je begint met paars, en je eindigt bont en blauw. En zo is het ook gegaan: de groenen hebben het gelag betaald, na Verhofstadt I hadden ze zelfs geen verkozene meer.»

HUMO Dat ‘baby Thatcher’ Verhofstadt tot de sociaal-liberaal van vandaag zou uitgroeien, had u nooit voor mogelijk gehouden?

TOBBACK «Nee, maar in de hemel is meer vreugde om één zondaar die berouw heeft dan over 99 rechtvaardigen die geen inkeer nodig hebben. De jonge Verhofstadt was een reactionair, en in de jaren 90 heeft hij geen enkele moeite gedaan om bij mij als een potentiële partner over te komen.»

'Met Patrick Janssens heb ik een avond op een terras op de Grote Markt gezeten. Ik herinner me niet dat we daarna ooit nog een gesprek van langer dan drie minuten gehad hebben.'

HUMO ‘Hij had een schapen-vacht aangetrokken die hij niet meer van zijn lijf kreeg,’ zo zei u het eens. Ziet u nog altijd de wolf in hem?

TOBBACK «Vandaag? Hij is niet meer bezig met de sociale zekerheid, ik weet niet wat hij zou doen wanneer die op het spel staat. Als mens kan ik heel goed met Verhofstadt opschieten. En ik ben wel geneigd om met hem mee te lopen naar zijn federale Europa, al loopt hij misschien wat te snel.»

HUMO Bij de socialisten was het Teletubbie-tijdperk aangebroken, met Stevaert, Vande Lanotte, Vandenbroucke en een nieuwkomer als partijvoorzitter in 1999: Patrick Janssens.

TOBBACK «Johan had geen zin om partijvoorzitter te worden, want, zei hij: ‘Aan de kust willen ze een minister, dat is nuttig.’ Wat hij daarmee bedoelde, wil ik niet weten. Hij heeft Janssens gevonden. Die hadden we al meegemaakt op vergaderingen met zijn reclamebureau. We hadden beter moeten onthouden dat het zijn partner Marc Fauconnier was die de slogan ‘Uw sociale zekerheid!’ had bedacht, terwijl iedereen dacht dat het Janssens was.»

HUMO Janssens kwam nog naar Leuven voor uw zegen?

TOBBACK «Beschouwde hij dat als mijn zegen? Het was mijn verantwoordelijkheid niet, maar ik vond het toen wel een goed idee. We hebben een juni-avond hier op een terras op de Grote Markt gezeten. Ik heb hem gezegd: ‘Patrick, als je aan een politieke carrière wilt beginnen, moet je het nu doen, deze kans komt geen tweede keer.’

»Ik herinner me niet dat we daarna ooit nog een gesprek van langer dan drie minuten gehad hebben. Dat interesseerde hem niet meer. Niet dat ik me tekortgedaan voel, maar het zegt iets over de man: hij kent je zolang hij je nodig heeft. Die trek heeft hem heel lelijk parten gespeeld in 2012, en dat heeft De Wever toen mee aan de overwinning geholpen.»


Fenomeen Stevaert

HUMO Janssens werd burgemeester na de VISA-affaire, waarbij ambtenaren en politici van de stad Antwerpen nogal een losse omgang met betaalkaarten bleken te hebben. Achteraf bekeken: much ado about nothing?

TOBBACK «Strafrechtelijk gesproken wel, ja. Maar ik zou de schepenen of de burgemeester toch geen betaalkaart van de stad geven. Wat daar gebeurd is, was geen misdrijf, maar wel onaanvaardbare normvervaging.»

HUMO Een bindmiddel voor paars was de actieve welvaartsstaat die Frank Vandenbroucke toen voorstond. U kreeg het er niet warm van?

TOBBACK «Neen, dat was een onderdeel van de derde weg, en die lag me in zijn geheel niet. Actieve welvaartsstaat is een mooi woord om te zeggen dat je druk uitoefent op werklozen om zich te herscholen of werk te aanvaarden dat ze normaal niet zouden aanvaarden. Daar kun je aan beginnen in Vlaanderen als je nog 9 procent werkloosheid hebt, maar in streken in Wallonië met 30 procent werkloosheid moet je daarmee niet aankomen. Dan veroorzaak je een breuk die nergens voor nodig is. Dat heb ik Frank proberen uit te leggen, maar ik kan in een discussie met hem nooit winnen.»

HUMO Stevaert zei eens: ‘In een discussie met Frank Vandenbroucke kan ik het niet halen, maar hij heeft wel ongelijk.’

TOBBACK «Frank hád altijd gelijk, maar het probleem is dat je in een democratie anderen nog van je gelijk moet overtuigen. Dat begreep hij niet en deed hij niet. Hij doceerde zijn gelijk. Ik begreep Caroline Gennez toen die als voorzitster de samenwerking niet meer leefbaar vond.»

HUMO U was er in 2009 bij op de vergadering waarop zijn carrière binnen de partij begraven werd. Johan Vande Lanotte zei daarover: ‘Je kunt dat aan de kiezer niet uitleggen.’

TOBBACK «Nochtans was het geen domme beslissing: het ging totaal niet meer tussen Caroline en Frank, tot tweemaal toe had hij een ontslagbrief ingediend. Ik heb altijd grote waardering gehad voor Frank, ik denk dat ik in zijn carrière een zeer grote positieve rol heb gespeeld, maar als het tijd is, moet één van de twee weg. Ik denk dat het een objectieve beoordeling is dat Frank te groot geworden was voor de Vlaamse politiek.»

HUMO Laten we nog even wegblijven uit de spiraal van het neergaande socialisme en terugblikken op de jaren dat Steve Stevaert God was.

TOBBACK «Het geheim van Steve was zijn feeling, hij wist waar je kon winnen. Hij had gemerkt dat er een stroming was die het yuppiedom omarmde, en die vond dat socialisme leuk moest zijn. Zijn andere kwaliteit was dat hij zoiets niet alleen aanvoelde, maar het ook wist te gebruiken. Ik zou zoiets aanvoelen, maar ik zou het niet kunnen manipuleren. Ik troost mezelf met de gedachte dat ik het ook niet wíl kunnen, omdat het tegen mijn principes is. Als ik het wel zou proberen, speel ik vals, en dat voelt men.»

HUMO U had veel contact met Stevaert toen hij voorzitter was.

TOBBACK «Hij hing alle dagen aan de telefoon, zelfs tijdens de vakantie. Lange telefoons, een uur was niks. In Knack verscheen eens een stuk over zijn entourage, over wie hij raadpleegde, ik stond op nummer één. Da’s een titel die me dierbaarder is dan minister van staat. De afspraak was: je belt, ik zeg mijn gedacht en ik zie wel wat je ermee doet. Soms merkte ik de dag erna dat de stinkerd me gewoon gebeld had om te weten wat hij vooral níét moest doen.»

'Ik ben voor het homohuwelijk. Maar wat Tom Lanoye en René Los ervan maakten, was een clownsnummer.'

HUMO Belde hij u ook met een ideetje als: ‘Zal ik Goedele Liekens eens als staatssecretaris vragen?’

TOBBACK «Dat is nooit serieus overwogen. Met dat soort dingen heb ik me maar één keer gemoeid. In 2011 wou Patrick Janssens de Kamerlijst niet meer trekken, en toen wilde men Rik Torfs vragen. Die stond helemaal klaar om de socialistische lijst in de provincie Antwerpen te trekken! Toen heb ik gezegd: ‘Als je dat doet, ga ik op het congres de tribune op om het idee af te branden.’ Ik heb in Leuven vijf jaar zonder problemen met hem als rector samengewerkt, maar één ding weet ik zeker: Torfs is geen socialist. Maar dat zijn de zeden van vandaag: als iemand populair is, is de rest niet van belang. Waardoor je meteen ook begrijpt waarom Patrick Janssens hem pushte.»

HUMO Was Stevaerts vertrek naar het Limburgse gouverneurshuis een verrassing voor u?

TOBBACK «Ik wist dat hij het gouverneurschap ambieerde – in Limburg is de gouverneur zowat de vicekoning. Iedereen die het goed meende met de partij, heeft hem proberen te overtuigen om het niet te doen, maar er was geen houden aan. Hij heeft zijn gezondheid ingeroepen om weg te kunnen, ik heb mijn twijfels of dat klopte.

»Steve was het voorzitterschap beu. Met zijn feeling wist hij ook dat het hoogtepunt voorbij was. Hij zei dikwijls: ‘In mijn cafés draaide ik alleen plaatjes die de mensen graag horen, maar ik zorgde er wel voor dat het míjn plaatjes waren die ze graag hoorden.’ Dat vat hem helemaal samen. Dat maakte hem ook kwetsbaar: toen ze zijn plaatjes niet meer het liefst hoorden, was hij weg. Dat is geen kritiek, want ik zal nooit een kwaad woord over hem spreken. In de geschiedenis van de socialistische beweging is hij een fenomeen.»


Partijsoldaat

HUMO De herkansing die het socialisme na Agusta kreeg, heeft de Teletubbie-generatie toch weer verknald. Politiek directeur van de SP.A Jan Cornillie heeft in de krant alle foute beslissingen eens opgelijst: de vlucht van Stevaert, het inefficiënt inzetten van Vande Lanotte als voorzitter, Freya Van den Bossche te vroeg op een moeilijke ministerspost zetten, Caroline Gennez het voorzitterschap opdringen...

TOBBACK «Nadat Steve weg was, hebben ze een echte chef gemist, zo zie ik het. Het was ieder voor zich, niet eens slecht bedoeld, maar iedereen wierp zich op zijn eigen bevoegdheid en niemand nam de leiding voor het geheel. Van toen af speelde ook ik mijn spelletje, speelde Willy Claes zijn spelletje, enzovoort. Je mag ons dat verwijten, maar aan wie moesten we nog richting vragen?

»Met Steve als voorzitter overlegde ik vooraf als ik voor een interview werd gevraagd. Met Johan Vande Lanotte heb ik dat twee keer geprobeerd, de derde keer was het duidelijk dat hij geen tijd had. Wat ik hem niet verwijt. Met Janssens moest ik al helemaal niet bellen. Er was geen lijn en geen leiding meer, men was bezig met een dossier binnen te halen voor Antwerpen of voor Oostende – en om dat te kunnen moest er ook eentje worden geregeld voor Gent. Want als Gent kwaad wordt, is dat veel erger dan een boos Leuven (lacht).»

HUMO Uw bijdrage in het ieder-voor-zich-tijdperk was onder meer voorzitster Caroline Gennez tegenwerken.

TOBBACK «Helemaal niet. Zíj gelooft nog altijd dat ik haar heb genekt, en ik vind het de moeite niet om haar daar vanaf te brengen. Ik wilde haar best helpen, zelfs al hadden we een heel andere stijl, ik ben genoeg partijsoldaat om dat te doen.

»Maar het wordt toch al te gortig als je op een ochtend wakker wordt en op de radio Anciauxkeof all people! – hoort zeggen dat hij zich aangesloten heeft bij de partij, waar je zelf al vijftig jaar lid van bent, omdat die eindelijk met hem, een overloper, akkoord gaat om nog eens van naam te veranderen. De naam van een partij veranderen, een kartel maken, dat doe je op een congres, niet in een achterkamer.»

HUMO U was vast wel van de geplande naamsverandering op de hoogte.

TOBBACK «Nee! Ik wist niet dat ik dat soort schunnig gedoe mocht verwachten, en driekwart van het partijbureau heeft het via de radio vernomen. Daarom heb ik toen in een interview gezegd: ‘Is het lompheid of doortraptheid? Ik ga ervan uit dat het geen doortraptheid was, dus zal het wel dwaasheid zijn, zeker?’»

HUMO Kunt u uw bezwaren tegen Bert Anciaux nog eens samenvatten?

TOBBACK «Hij is een karikatuur van de emopoliticus. Met Vic Anciaux had ik een goede relatie, maar zijn zoon spéélt de emo, en dat ligt me niet: ik kan me niet voorstellen dat zijn tranen geen krokodillentranen zijn. Steve had hem minister gemaakt in het kader van het kartel met zijn toenmalige partij Spirit. Daar heb ik nooit problemen over gemaakt, omdat we nu eenmaal een prijs moesten betalen. Maar hem toelaten om lid te worden van de partij, dat is nog wat anders.»

HUMO In hetzelfde jaar van het Anciaux-incident, 2009, gaf Steve Stevaert de brui aan het gouverneurschap. Weer geen verrassing?

TOBBACK «Ook dat had hij me op voorhand gezegd. Een uitleg heeft hij me nooit gegeven, ik heb er ook niet naar gevraagd. Ik wist intussen dat hij geen zittend gat had, hij moest op tijd veranderen.»

HUMO Van spijs en drank en vrouwen.

TOBBACK «Dat zul je mij niet horen beamen.»

HUMO Zijn zelfmoord, daarmee wist hij u wél te verrassen?

TOBBACK «Had hij me ook dát op voorhand gezegd, dan had ik geprobeerd om hem tegen te houden. Ik heb een reddersbrevet, grootste onderscheiding.»

Volgende week: slot van de memoires van Louis Tobback, waarin hij het onder meer heeft over zijn zoon Bruno, zijn Leuvense opvolger Mohamed Ridouani en Bart De Wever. Lees de eerdere delen hier.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234