null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Nederland-Qatar

Louis van Gaal over zijn ziekte: ‘Met mijn brein zeg ik: als ik morgen doodga, heb ik een fantastisch leven achter de rug’

Bondscoach Louis van Gaal (71) wil in Qatar met Oranje een kroon op zijn lange carrière zetten. In een gesprek voor zijn afreis naar Qatar spreekt hij over zijn ziekte, de dood, dit omstreden WK én zijn toekomst: hij wil misschien nog wel een land coachen.

John Graat

Halverwege het gesprek buigt hij zich naar voren, vanuit zijn rode fauteuil, richting de vragensteller. De vraag ging over spanning, en of hij daar op zo’n toernooi last van heeft. ‘Luister. Dit is een cadeautje voor me. Ik werk met de beste groep die ik ooit heb gehad. En een heel goede staf, die beter is dan in 2014. Voor de wedstrijd voel ik natuurlijk ook spanning, maar die kan ik managen. Net zo goed als ik mijn ziekte kan managen, en de bijwerkingen daarvan. Mijn vrouw Truus heeft daar veel meer moeite mee.’

Hij brengt het zelf ter sprake: zijn ziekte. Vorig jaar, op zijn zeventigste, werd bij Van Gaal prostaatkanker vastgesteld. Hij diende nog 25 bestralingen te ondergaan toen hij weer bondscoach werd. Van Gaal moest het Nederlands elftal uit het slop halen en naar het WK brengen. Dat lukte, met glans.

Heeft de ziekte u veranderd?

VAN GAAL: ‘Nee. Ik kom uit een familie die heel veel met de dood te maken had. De dood hoort bij mijn leven. Zo ga ik ermee om. Mijn vader stierf toen ik elf jaar was. Bijna al mijn broers zijn gestorven in de leeftijd van mijn vader of iets ouder. Ik kom uit een gezin van negen, er zijn nog drie over: mijn jongste broertje, mijn oudste zusje en ik. De rest is dood. Ik ben opgevoed met de dood. Mijn eerste vrouw was 39 toen ze stierf aan kanker. Dan leer je wel met leed omgaan. Ik relativeer alles, het leven zelf, maar ook die ziekte.’

Bent u bang voor de dood?

VAN GAAL: ‘Dat weet ik niet. Dat ga je pas ontdekken als je er dicht bij bent. Dat ben ik nog niet. Toen ik de diagnose kreeg, ging Truus huilen. Maar ik was niet zo heel erg onder de indruk. Dat is mijn brein. Emotioneel word ik alleen als mensen onterecht worden geschaad. Dit kon ik toch niet veranderen. Ik kreeg die mededeling, maar eigenlijk wist ik het al. Dat voel je. Je gaat googelen: wat heb ik? Daarna heb ik al die onderzoeken ondergaan. En ik had al die ervaringen in mijn familie, met mijn vrouw en mijn eerste schoonfamilie gehad.’

Wat voor invloed hebben die confrontaties met de dood van jongs af aan op uw leven gehad?

VAN GAAL: ‘Het heeft vooral benadrukt hoe gelukkig ik ben. Wat een geluksvogel ik ben. Ik zeg dat ook vaak. Het is echt zo. Waarom ben ik wel tot mijn zeventigste fit gebleven, écht fit hè, tennissen, golfen, ik kon alles, en waarom mijn broers niet? Dat is geluk. Dus ben ik hartstikke blij dat ik leef. Met mijn brein zeg ik dan: als ik morgen doodga, heb ik een fantastisch leven achter de rug. Dat zeg ik ook vaak tegen Truus, maar die kan dat niet managen. Dus dan zeg ik het maar niet meer.’

Bij de dood van uw eerste vrouw viel u van uw katholieke geloof af. Waar haalt u nu zingeving uit?

VAN GAAL: ‘Mijn geloof was al verminderd, maar de dood van Fernanda deed de emmer overlopen. Ik ben daarna alleen nog in een kerk geweest voor een fotoreportage. Ik haal de zin van het leven uit de medemens. Ik heb vertrouwen in de mens. Dat is mijn motto.’

Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

VAN GAAL: ‘Het hangt ervan af hoe de medemens op dat vertrouwen reageert. Dat zie je in persconferenties. Ik blijf altijd dicht bij mezelf. Ik geef heel openhartig commentaar, en zeg eigenlijk altijd te veel, maar als de vraag goed is wil ik die beantwoorden. Maar als die niet goed is en de negatieve en denigrerende kant opgaat, als spelers weggezet worden alsof ze er niks van kunnen, dát kan niet. Dat is de verwording van de Nederlandse cultuur.’

Wat bedoelt u daarmee?

VAN GAAL: ‘Het individualisme viert hoogtij. Men is veel harder geworden naar de medemens. Bepaalde journalisten doen daaraan mee. Dan word ik emotioneel. Dat is Louis van Gaal. Als je me in mijn ziel treft, trek ik van leer. Dat hoort bij de persoonlijkheid Van Gaal. Maar dan ben je nog geen bruut of dictator. Ik neem het op voor de zwakkere. Waarom moet je een ander mens neerhalen? Heb je ooit kritiek van mij gehoord op een speler, na een wedstrijd? Dat zal ik nooit doen. Dat doe ik wel in de kleedkamer, omdat alle spelers wel moeten weten welk functiepakket bij de positie hoort die wij hebben afgesproken. Of ik doe het in een individueel gesprek. Maar wel altijd opbouwend bedoeld. Daarom zegt iedere speler over mij: hij is duidelijk, hij zegt het recht voor zijn raap’’

Louis van Gaal in gesprek met Trouw: ‘De mensen die tegen dit WK zijn, moeten niet vergeten hoe de situatie in Nederland is’.  Beeld Patrick Post
Louis van Gaal in gesprek met Trouw: ‘De mensen die tegen dit WK zijn, moeten niet vergeten hoe de situatie in Nederland is’.Beeld Patrick Post

U bent momenteel populair bij het Nederlandse volk. Is de klus mooier geworden dan u bij het begin dacht?

VAN GAAL: ‘Ja. Ik merk het op straat. In 2014 werd ik voor het WK helemaal afgemaakt. Ik ben een van de succesvolle coaches van Ajax geweest, met fantastisch voetbal. En was ik toen populair? Nee. En kijk nu dan. Het is ongelooflijk. Ik heb vorig jaar wel lang nagedacht hoor, of ik het wel moest doen. In de invloedrijke voetbalmedia stond dat de spelers mij niet pruimden. Ik heb toen tien spelers gebeld, de grootste influencers in de kleedkamer. In totaal heb ik ze tien uur gesproken. Zij zeiden allemaal dat het juist tegenovergesteld was. Toen ben ik gaan praten over hoe we dan zouden moeten voetballen.’

Waarom vindt u het nog altijd zo belangrijk wat men van u vindt. Daar kunt u toch ook schijt aan hebben?

VAN GAAL: ‘Nee! Ik heb geen schijt aan mensen. Dat is niet des Louis van Gaals. Ik bekommer mij om de mensheid. Dan interesseert het mij dus ook dat ze waarderend over mij spreken, of over mijn vrouw, of dochters. Als een voetballer mij een compliment geeft, vind ik dat heerlijk. Ik wil trots zijn op mezelf en het is de medemens die bepaalt of je dat kunt zijn, of niet.’

Het lijkt alsof u op uw zeventigste nog altijd bevestiging nodig heeft.

VAN GAAL: ‘Ik heb die nodig ja. Dat geldt toch voor ieder mens? Ik ben misschien wel de enige die zegt: ik hou van mezelf. Of: ik heb bijna altijd gelijk. Dat zegt bijna niemand. Nou, ik wel. De gemiddelde mens zegt niet wat hij denkt, wat hij voelt en ervaart. Ik doe dat bijna altijd wel. Alleen met je dierbaren moet je soms anders omgaan.’

Had u geen angst dat u op 70-jarige leeftijd geen aansluiting meer zou hebben bij de jonge generatie?

VAN GAAL: ‘Nee. Nee! Ik ben leraar geweest! En ik ben mezelf blijven ontwikkelen. Nee, echt niet. Ik ben een innovatieve coach. Het is eerder andersom, hoe jonger ze zijn hoe beter. Het merendeel van de groep moet niet te oud zijn. Met te veel oudere spelers zou ik wel problemen kunnen krijgen omdat zij al zodanig gevormd zijn, dat ze hun eigen zin willen doordrijven. Ik sta erom bekend veel jonge spelers mee te nemen. Dat is op dit WK trouwens niet het geval, want ze zijn er gewoon niet.’

Er hangt een grote schaduw over dit WK in Qatar. Het is niet het ideale podium om uw carrière af te sluiten, lijkt mij.

VAN GAAL: ‘Afsluiten? Ik heb drie of vier maanden geleden gezegd: ik denk dat dit mijn laatste kunstje is. Maar ik weet het niet zeker. Als we wereldkampioen worden, dan denk jij toch niet dat er dan geen ander land mij vraagt? Als daar een paar landen tussen zitten die ik wel leuk vind, kan ik mij best voorstellen dat ik het alsnog doe.’

Maar, die schaduw. Het WK heeft veel doden gekost en misstanden veroorzaakt. Heel veel voetballiefhebbers hebben er geen zin in.

VAN GAAL: ‘Kijk, vooropgesteld: als ik alle verhalen zie en hoor raakt mij dat ook. Dat geldt voor iedereen. De KNVB doet daarom al anderhalf jaar zijn best om de situatie te verbeteren en daar sta ik helemaal achter. Een voetbalbond kan de problemen niet oplossen, maar we proberen wel ons steentje bij te dragen. Als wij gaan winnen, gaan de mensen uiteindelijk wel kijken, omdat je dan weer die sfeer van verbroedering krijgt. Ik vind ook dat de mensen die tegen dit WK zijn, niet moeten vergeten hoe de situatie in Nederland is. De individualisering, de verharding, de verwording van onze maatschappij. Met Groningers die in de steek gelaten werden over schade door het gas. Met de toeslagenaffaire, hoeveel leed heeft die veroorzaakt? De klimaatpolitiek: wat doet Nederland nou eigenlijk? Hoe we met covid zijn omgegaan: heel veel kinderen hebben door het sluiten van scholen twee jaar van hun ontwikkeling deels naar de knoppen zien gaan. Of het asielbeleid, waardoor mensen buiten moeten slapen. Dat kan toch niet. Laten wij niet alleen met de vinger naar Qatar wijzen.’

‘Als wij wereldkampioen worden, vind ik een rondvaarttocht door de grachten wel op zijn plaats.’ Beeld Patrick Post
‘Als wij wereldkampioen worden, vind ik een rondvaarttocht door de grachten wel op zijn plaats.’Beeld Patrick Post

In Qatar zijn voor een WK veel doden gevallen. De Nederlandse krant Trouw is in Bangladesh geweest en sprak met arbeidsmigranten en nabestaanden. Dat zijn zeer schrijnende verhalen.

VAN GAAL: ‘Dat is mensonterend, maar dan hadden we twaalf jaar geleden iets moeten doen. Er is één coach geweest die er destijds wat van heeft gezegd, in 2013 al. Dat was ik. Dat een WK in dat land belachelijk was. Voor de rest niemand.’

Maar uw bezwaar toen was dat Qatar geen voetbalcultuur heeft.

VAN GAAL: ‘Dat ging inderdaad niet over mensenrechten. Dat was toen ook nog geen onderwerp.’

Wat voor gevoel geeft zo’n toernooi u nu dan?

VAN GAAL: ‘Zoals ik al zei: iedereen die de verhalen over Qatar leest, schrikt. Ik ook. Maar ik kan niet de last van de hele wereld op mijn schouders nemen. Jullie journalisten zeggen: ik moet erheen, want dat is mijn werk. Nou, voetbalcoach zijn is mijn werk. Wat is het verschil dan? Ik was veel liever in Duitsland wereldkampioen geworden, zeker. Maar zo zit het leven niet in elkaar. En daarbij: we moeten respect hebben voor de cultuur van ieder land. Ook voor die van Qatar. En natuurlijk moeten we wél wat zeggen over de arbeidsomstandigheden, zoals we nu doen. Maar je kunt niet altijd je Nederlandse blik op de rest van de wereld plakken. Ik benoemde al dingen die in Nederland niet goed zijn. Maar in Qatar hebben ze een ander geloof. Dat staat op de eerste plaats. Toen ik trainer van Barcelona was, moest ik mij ook aanpassen aan de Catalaanse cultuur.’

Dat realiseren we ons te weinig?

VAN GAAL: ‘Ja, dat vind ik. Laat de Nederlanders en Nederland ook naar zichzelf kijken. Dat laat onverlet dat dit niet kan, zoveel doden bij de bouw van stadions.’

Uw collega Hansi Flick van Duitsland zei dat hij zich zoveel mogelijk gaat uitspreken over mensenrechten.

VAN GAAL: ‘Dat vind ik dus niet goed. En dat ga ik ook niet van mijn spelers verwachten. Zij moeten de focus hebben op het WK, anders gaat het niet goed komen. Voor die training donderdag met arbeidsmigranten heb ik toestemming gegeven, maar wel met pijn in mijn hart. Het is natuurlijk goed dat de spelers met die mensen willen praten. Een middagdeel lang gaat het dan niet over voetbal, maar over de harde wereld waarin we leven. Wat voor effect heeft dat op die spelers? Ik weet het niet.’

Maar die harde wereld, de context waarin ze moeten presteren, die is toch ook belangrijk?

VAN GAAL: ‘Ja, die is belangrijk, maar wij moeten wel een WK spelen. Jullie denken daar veel te makkelijk over. Ik wil oog hebben voor de maatschappelijke kant, maar ik ben ook verantwoordelijk voor de prestaties van Oranje.’

U spreekt vaak over imagineren. Heeft u al geïmagineerd wat het voor u betekent als Nederland wereldkampioen wordt?

VAN GAAL: ‘Ik ben dan ongelooflijk blij, maar de volgende dag ben ik weer gewoon Louis van Gaal en gaat het leven weer door. Als ik dan op het podium iets moet zeggen, ga ik weer emotioneel worden. Ik moet die mensen toch entertainen? Zo simpel is het gewoon. Mensen vinden het leuk, alleen wordt het niet zo gezien door heel veel journalisten. Als wij wereldkampioen worden, vind ik een rondvaarttocht door de grachten wel op zijn plaats trouwens. Daar heb ik de beste herinneringen aan. Met een ijsbreker? Nee, dat hoeft door de opwarming van de aarde niet meer.’

Wat heeft u liever straks op uw grafsteen: ‘Hij was wereldkampioen’ of ‘Hij was een goed mens’?

VAN GAAL: ‘Hij was een goed en eerlijk mens. Uiteindelijk word je daarop afgerekend, ook als bondscoach. Dat de mensen met waardering over je spreken. Om wereldkampioen te worden, moet je geluk hebben. In Brazilië in 2014 waren we in de halve finale veel beter dan Argentinië, met Messi. Ik wisselde nog aanvallend, omdat ik dacht dat we gingen winnen, maar de bal ging er niet in. En als je dan ziet wat voor team we toen hadden. Dat is toch ongelooflijk?’

(Trouw)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234