'In een staat van lichte paniek plan ik nu een grote inhaalbeweging: boeken, tentoonstellingen, theater, reizen. Eruit halen wat er nog in zit.'Beeld Johan Jacobs

Verliest het geheugen, behoudt de begeerte

Luc Coorevits: ‘Nu ik weet dat het alzheimer is, is het makkelijker om ermee om te gaan. Denk ik. Hoop ik’

Luc Coorevits lijdt aan de ziekte van Alzheimer. Daarom staat hij vanaf nu niet langer aan het hoofd van Behoud de Begeerte, het productiehuis dat Vlaanderen verwende met literair theater als ‘Geletterde Mensen’. De voorbije decennia was deze periode van het jaar voor Coorevits druk en stressvol, met de laatste voorbereidingen van het valentijn-succes ‘Saint Amour’. Dit jaar kelderde corona ook zijn jaarlijkse eredienst voor de liefde, omdat een ongeluk nu eenmaal nooit alleen komt.

‘Het plan was tot mijn 120ste door te gaan, maar er kwam iets tussen.’ Zo laconiek stond het in het persbericht waarmee enkele weken geleden werd aangekondigd dat Luc Coorevits (62) de fakkel doorgeeft aan een jong duo, zijn zoon en productieleider Leander Coorevits (32) en zijn artistiek medewerker Amber Maes (25). ‘Gezondheidsproblemen’, luidde het verderop. Welke, dat werd niet gespecifieerd. ‘Iedereen denkt nu dat ik kanker heb,’ zegt Coorevits, één mondhoek optrekkend tot een halve glimlach. ‘Ook al omdat ik sterk vermagerd ben.’ We zitten in de ruimte die lang heeft dienstgedaan als kantoor van Behoud de Begeerte, tweehoog in zijn huis aan de rand van de Seefhoek, uitkijkend over een tuin in winterdracht.

LUC COOREVITS «Dat is het niet. Het is alzheimer. Waarom ik daar nu mee naar buiten kom? Om een point of no return te bereiken, waarschijnlijk. Verstoppertje spelen of mist spuien, dat is niets voor mij. Het vervelende zal zijn dat ik vanaf nu anders word bekeken. Er zal op mij gelet worden. Sommigen gaan mij niet meer voor vol aanzien. Het zij zo. Ik heb geen tijd meer te verliezen.»

HUMO Hoelang weet je het al?

COOREVITS «O, ik voel al vijf jaar dat er iets is wat verder gaat dan gewone vergeetachtigheid. Ik heb het probleem eerder gedetecteerd dan mijn omgeving. Dat is uitzonderlijk. Meestal is het andersom: de meeste mensen met beginnende alzheimer krijgen van hun omgeving het signaal dat ze zich toch eens moeten laten nakijken. Mijn vrouw stelde mij altijd gerust: ‘Och, Luc, dat heb ik zelf ook, soms ontglipt mij ook weleens een naam.’»

HUMO Wanneer voelde je voor het eerst dat er iets niet klopte?

COOREVITS «Ik moest een korte toespraak houden in de Permeke-bibliotheek, hier in Antwerpen. Ik had die voorbereid, maar ik wilde ze niet van het blad aflezen. Terwijl ik aan het spreken was, voelde ik dat er een woord zat aan te komen dat ik niet gezegd zou krijgen. Alsof ik voorvoelde dat ik zou beginnen te stamelen, en dat iedereen dat zou zien en horen. Een beetje wat Hugo Claus in 2003 op ‘Saint Amour’ is overkomen (een black-out op het podium, red.). Maar dan zonder camera’s erop en met veel minder mensen in de zaal. Op het allerlaatste moment viel dat woord toch nog op z’n plaats. Maar voor mezelf wist ik: dit is geen banaal incidentje, dit is niet normaal. Daarna zijn er nog een paar momenten geweest – niet opgemerkt door de buitenwereld, maar zeer bevreemdend voor mij. Ik wilde weten wat het was. Ik wilde weten dat het was wat ik dacht dat het was: alzheimer.

»Ik ben naar professor Peter Paul De Deyn getrokken, die mij in verschillende fasen heeft onderzocht. Reactietests, MRI-scans: de hele rimram van onderzoeken heb ik ondergaan. Elke keer kreeg ik te horen dat er op het eerste gezicht niets onrustbarends aan de hand was. ‘Ik kan alleen niet met 100 procent zekerheid zeggen dat je het níét hebt,’ zei hij vorig jaar in september. Alleen een ruggenmergpunctie kon daar uitsluitsel over geven. Die heb ik laten uitvoeren, en in december 2019 kwam het verdict: alzheimer, onomstotelijk. Niets aan te doen.»

HUMO Waarom wou je het koste wat het kost snel weten? Veel mensen stellen die onderzoeken zo lang mogelijk uit, om de diagnose zo laat mogelijk te krijgen.

COOREVITS «Er zijn een paar familiale voorgeschiedenissen. Een oudtante die ik als kind goed heb gekend, is dement geworden. Toen noemden ze dat aderverkalking, ze werd kinds. Met mijn halfbroer ging ik vaak bij haar op bezoek toen ze al in een bejaardentehuis verbleef. Ik was jong en had lang haar, en zij feliciteerde mijn broer met zijn nieuw lief. Wij vonden dat grappig (grijns). Dat is dus mijn lot. En een oom, een priester, heeft alzheimer gekregen op de leeftijd die ik nu heb. Op zijn 69ste is hij gestorven, helemaal weg van de wereld. Ik heb dat van dichtbij meegemaakt... (stil)

»Het is het soort nieuws dat je liever niet krijgt, maar in zekere zin is de duidelijkheid die ik nu heb, ook... geruststellend. Belangrijk voor mij, maar ook voor mijn omgeving, voor mijn vrouw Marianne en mijn kinderen Jana en Leander. Als je weet wat het is, is het makkelijker om ermee om te gaan. Denk ik. Hoop ik.»

HUMO Zou het kunnen dat je het veel te vroeg te weten bent gekomen? Dat je de eerstkomende tien jaar weinig hinder zult ondervinden?

COOREVITS «Ik ken mensen die het zo lang mogelijk hebben ontkend. Die het diep vanbinnen waarschijnlijk wel wisten, maar die bang waren om de waarheid onder ogen te zien. Iedereen is anders, iedereen beleeft het anders, en iedereen beslist het voor zichzelf. Ik had evengoed nog een jaar, of misschien zelfs langer, aan het hoofd van Behoud de Begeerte kunnen blijven. Maar ik wil niet het risico lopen dat ik het op het einde van de rit grondig verknoei, en dat mijn opvolgers met de gebakken peren zitten. Of dat er helemaal geen erfenis meer is. Ik ben in een heel vroeg stadium op zoek gegaan naar een diagnose, dat is inderdaad waar. En ik heb helaas gelijk gekregen.»

HUMO Verstoort of belemmert de ziekte vandaag al op enigerlei wijze je functioneren?

COOREVITS «Nauwelijks. Er zijn maar een paar mensen die het weten, en die zeggen allemaal dat ze niets aan mij merken. Tot op de dag van mijn terugtreden als directeur, eind december, ben ik bezig geweest met dossiers afronden en programma’s bedenken en begeleiden. (Glimlacht) Ik moet alleen opletten dat ik mijn sleutels niet te goed verstop. En ik moet nog ordelijker proberen te zijn dan ik al was. Als iets niet op zijn plaats ligt, ben ik van slag. Dat de stress en de druk van het leidinggeven is weggevallen – deadlines halen, onderhandelen over sponsoring en subsidies, troubleshooten, het eeuwige bedelen om geld – is een grote opluchting. Stress is een belangrijke trigger van alzheimer. (Zucht) Voorlopig is het geen lijdensweg. Ik hang niet aan slangetjes en baxters, ik heb geen risicovolle operaties of behandelingen in het vooruitzicht. Het nadeel van alzheimer is dan weer dat er geen kruid tegen gewassen is. Kruiswoordraadsels oplossen of geheugenspelletjes spelen, dat zal allemaal niet helpen.»

‘Voorlopig is het geen lijdensweg. Het nadeel van alzheimer is dan weer dat er geen kruid tegen gewassen is. Kruiswoord­ raadsels oplossen of geheugen­ spelletjes spelen, dat zal allemaal niet helpen.’Beeld Johan Jacobs

KAAS MET GATEN

HUMO Heb je een welomlijnd idee van wat je te wachten staat? Leef je met angst?

COOREVITS «Ik heb het al verscheidene keren gevraagd aan mijn dokters: hoe zal het verlopen, wat mag ik verwachten? Dat valt gewoon niet te voorspellen. Het is bij iedereen anders. Een vriendin van mij heeft onlangs op Facebook mooie woorden gepost over de dood van haar vader, die ook aan alzheimer leed. Zij maakte de vergelijking met kaas met gaten: ‘Steeds grotere gaten, steeds minder kaas.’ Dat kwam stevig binnen, moet ik zeggen. Niemand weet wat er echt omgaat in het hoofd van een alzheimerpatiënt. De Nederlandse schrijver J. Bernlef heeft het naar mijn gevoel redelijk accuraat beschreven in zijn bestseller ‘Hersenschimmen’. Althans, dat denk ik toch. Dat boek is trouwens verschenen in 1984, het jaar dat ik met Behoud de Begeerte ben begonnen.

»Op de één of andere manier ben ik wel nieuwsgierig. Hoe het zal zijn. Maar een aangenaam vooruitzicht is het natuurlijk niet. Ik had mij deze levensfase helemaal anders voorgesteld. Ongebreideld doen waar ik zin in heb. Mij niet meer laten opjagen. In een staat van lichte paniek plan ik nu een grote inhaalbeweging: boeken lezen, tentoonstellingen bezoeken, naar het theater gaan, op reis gaan. Eruit halen wat er nog in zit. Het onderste uit de kan. En zo gauw ik uiterlijke tekenen begin te vertonen: vertrekken.»

HUMO Wat bedoel je?

COOREVITS «Euthanasie. Ik ben daar altijd een groot voorstander van geweest. Dat die mogelijkheid bestaat, vind ik een weldaad. En een uiterst belangrijke stap in onze beschaving. Ik zal het, euh, niet uit de weg gaan. Ofschoon ik besef dat het niet makkelijk zal zijn. Zelfs de grote, onversaagde Hugo Claus heeft het toegegeven: ‘Ik wist niet dat het zo lastig was om afscheid te nemen van het leven.’ Maar afscheid moet er toch genomen worden. Dan kun je het beter doen terwijl je nog bij je volle verstand bent. In waardigheid...

»(Denkt na) Het grote probleem voor iemand die aan alzheimer lijdt, is het precieze moment bepalen. De oudtante over wie ik sprak, was op een dag verdwenen. Ze was gaan wandelen en had de weg niet meer teruggevonden. In het holst van de nacht is ze boven water gekomen, totaal in de war. Ze beweerde dat ze van alle kanten ‘vuren’ op zich had zien afkomen. Dat waren de lichten van de auto’s die ze had zien rijden. Kijk, dát moment wil ik voor zijn, want dan is het te laat. Als je wilsonbekwaam bent, kun je geen euthanasie meer vragen. Dat is mijn grootste angst.»

HUMO Ben je daar al mee bezig?

COOREVITS «In de praktijk nog niet, in gedachten al wel. Ik vertrek liever te vroeg dan te laat, dat heb ik al voor mezelf beslist. (Stilte) Ik had het ook liever anders gewild, maar ik ga mezelf geen zelfmedelijden toestaan. De tijd die ik daarin zou steken, besteed ik liever aan andere dingen.»

HUMO Wat vindt je zoon Leander ervan dat hij jou in deze omstandigheden mag opvolgen?

COOREVITS «Dat was zeker geen vooropgezet plan. Dat hij mij ‘mag opvolgen’, is trouwens niet de juiste omschrijving. Hij heeft niets cadeau gekregen en niets gestolen. Hij zit inmiddels zeven jaar bij Behoud de Begeerte. Stap voor stap heeft hij alle facetten van de job leren kennen: financieel en zakelijk beheer, productie, techniek, tourbegeleiding. Van alle kanten kreeg ik lof over de manier waarop hij dat heeft aangepakt, schrijvers en technici voorop. Leander is ook master in de audiovisuele kunsten, wat ons in deze coronatijden goed van pas is gekomen, en in de toekomst waarschijnlijk nog nuttiger zal zijn. Door mijn ziekte moesten we snel en doordacht handelen om de continuïteit te garanderen. Leander kwam vanzelf in beeld, maar de aanwervingsprocedure is desondanks niet van de poes geweest. Hij is met zijn motivatiebrief langs onze raad van bestuur moeten passeren.

»Amber Maes is een ander verhaal. Zij is mij door de goden gezonden. Al heeft ook zij de job niet cadeau gekregen: ze heeft dezelfde procedure moeten doorlopen als Leander. Ze kwam zich aanmelden voor een stage en het klikte meteen. Van een stage kwam een studentenjob, en toen ik haar in dienst nam als artistiek medewerker, had ze twee mastertitels op zak: filosofie en film- en theaterwetenschappen. Ze schrijft zeer goed en ze leest de juiste boeken, sneller dan haar schaduw. Ze is bezeten van theater, sociaal geëngageerd en piepjong. (Lachje) Precies even oud als ik toen ik begon.

»Amber en Leander zullen nu Behoud de Begeerte 2.0 in de steigers zetten. Ik ben er nogal gerust in dat ze dat goed zullen doen. Beter dan ik. Leander is ervaren en bekwaam, en diplomatischer in de omgang met mensen dan ik, en Amber zal de spots zeer breed op literatuur zetten.»

‘Ik zal altijd mijn herinneringen hebben om op terug te vallen. Wat ik heb gedaan, wat ik heb gerealiseerd. Die pakt niemand mij af.’Beeld Johan Jacobs

ALTIJD FEEST

HUMO Dat klinkt als een ideaal scenario. Vrijwillig uitbollen zou waarschijnlijk toch niet gelukt zijn, met jouw karakter.

COOREVITS «Als ik eerlijk ben, vind ik het wel jammer dat ik de cirkel niet helemaal heb kunnen rondmaken. Ik had nog een paar dingetjes in mijn hoofd...»

HUMO Zoals?

COOREVITS «Het werelduurrecord nietsdoen! (Enthousiast) Een grote happening in een overvolle arena of op een groot plein, met in het midden een geselecteerde groep mensen die uitgebreid niets zitten te doen – bekenden en onbekenden, kunstenaars, politici, captains of industry, een dwarsdoorsnede van de hyperactieve bevolking – in de tribunes een luid joelend publiek, en rondom een videowall waarop literaire teksten en wijsheden over ‘Tijd’ worden geprojecteerd. En een deurwaarder, uiteraard, om te controleren of er effectief een uur lang nietser dan niets wordt gedaan en het record te homologeren. Hedendaagse Beckett! Nietsdoen: een uitermate belangrijk thema in deze overspannen tijd.»

HUMO En iets waar je zelf niet zo goed in bent. Opgeteld heb je meer dan tweeduizend literaire voorstellingen georganiseerd. Het is onbegonnen werk daar een handvol hoogtepunten uit te pikken.

COOREVITS «In het begin waren het allemáál hoogtepunten, want er was voor de rest niks qua literaire events. Ja, af en toe ging er eens een schrijver voorlezen in een school of een bibliotheek, terwijl er buiten de literaire wereld van alles gebeurde. 1983: de oprichting van Studio Brussel, het literaire tijdschrift De Brakke Hond en het satirische blad De Zwijger. Anne Teresa De Keersmaeker maakte ‘Rosas’, ‘Het verdriet van België’ van Hugo Claus kwam uit, en ‘Rozengeur en maneschijn’ van de jonge Tom Lanoye. 1984: de Blauwe Maandag Compagnie werd geboren, het Nieuw Wereldtijdschrift van Herman de Coninck verscheen voor het eerst.

»In die heftige, ongemeen creatieve tijd ontstond Behoud de Begeerte. Wij haalden onze mosterd bij de muziekscene, bij mijn gewezen klasgenoot Kris Verleyen van On The Rox, en vele anderen. Wij keken naar Humo, waarin Guy Mortier elke week een cocktail shakete van swingende rock-’n-roll, brutale humor en journalistiek met literaire kwaliteiten. Die veelzijdige mix van genres, uitgesproken niet-elitair en toch van een heel hoog niveau: dáár vereenzelvigden wij ons mee. Die sfeer en die mentaliteit brachten wij binnen in de theaters die we afhuurden. Schrijvers werden namen op een affiche. Dat hadden ze nog nooit meegemaakt. Ook in het buitenland niet, vraag maar na bij de internationale vedetten die bij ons zijn gepasseerd.

»Daar ben ik het meest trots op: dat we het literaire event hebben geprofessionaliseerd. Met heuse tournees voor volle zalen, met eigen catering en vervoer, met goede geluidsinstallaties en belichting, en later met videowalls en realtime vertalingen. Maar steeds met de schrijver als stralend middelpunt.»

HUMO De schrijver als rockster?

COOREVITS «Niet noodzakelijk. Ik heb ook altijd, en graag, samengewerkt met schrijvers die geen podiumbeesten waren. Kunnen performen was nooit mijn eerste en enige criterium. De kwaliteit van het werk kwam op de eerste plaats. Neem Delphine Lecompte en Marieke Lucas Rijneveld, onze nieuwe literaire sterren. In het begin stonden die doodsbenauwd en verlegen naar de grond te staren, hè. Maar de kwaliteit van hun gedichten is uniek, onmiskenbaar, wat zeg ik: onontkoombaar. En intussen hebben ze ook een unieke podiumpersoonlijkheid ontwikkeld.

»Natuurlijk, de echte performers zullen er altijd met kop en schouders boven uitsteken. Tom Lanoye, Hugo Claus, Tommy Wieringa, Connie Palmen, Dimitri Verhulst, Herman Brusselmans, Ramsey Nasr, Christophe Vekeman, Ilja Leonard Pfeijffer, Charlotte Van den Broeck, Maud Vanhauwaert: met die mensen op de scène is het altijd feest.»

OPERA’S OPSOMMEN

HUMO Misschien moeten we het ook hebben over de fouten die je hebt gemaakt.

COOREVITS «1988: ‘8 Beaux-Forts’ in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel! Tweeduizend man in de zaal en uitsluitend mannen op het podium. De grote kanonnen: Claus, Remco Campert, Jan Wolkers, Jef Geeraerts, Herman de Coninck... Maar dus niet één vrouw. Kristien Hemmerechts, Elisabeth Marain en Veerle Weverbergh hebben dat toen aangeklaagd, maar ze werden weggehoond. Ten onrechte. Ik heb het zelf rijkelijk laat ingezien, maar: dat was een kapitale fout. Ik heb me laten verblinden door de ronkende namen. Natuurlijk waren er toen ook al goede vrouwelijke schrijvers. Ik wou dat ik het kon overdoen. Maar Amber en Leander zullen het in mijn plaats rechtzetten. Zij zullen de goeie, nieuwe, vrouwelijke en gekleurde stemmen eruit pikken en een podium geven, daar ben ik van overtuigd. Zonder de blanke mannen die nog steeds fenomenaal goeie boeken schrijven, uit het oog te verliezen. De strijd aan de top van de literatuur zal nog heftig worden.»

HUMO Mogen we er wel zeker van zijn dat jij het belang van diversiteit en inclusie inmiddels hebt ingezien? Je bent één van de weinigen die geweigerd hebben het Charter voor Inclusie van Literatuur Vlaanderen te ondertekenen.

COOREVITS «Klopt, ik sta niet mee op die foto. Ik was de ambetanterik die bezwaar maakte omdat het woord ‘kwaliteit’ niet in die tekst voorkwam. Kijk, als dat Charter was uitgegaan van een sociale organisatie die opriep om te gaan betogen voor meer diversiteit en inclusie, dan zou ik blind getekend hebben en op de eerste rij hebben gelopen. Maar wij zijn geen sociale organisatie, wij zijn een kunstenorganisatie. Wij worden geacht kunst onder de aandacht te brengen: goeie kunst, grote kunst, nieuwe kunst. Kwaliteit moet onze enige graadmeter zijn. Humo publiceert toch ook niet om het even welk politiek traktaat, alleen maar omdat het keiharde waarheden bevat? Nee, jullie zullen dat alleen maar doen als het origineel gebracht wordt en fantastisch goed geschreven is.

»Om dezelfde reden ben ik tot nog toe weggebleven van poetry slams, of destijds van alles wat verkocht werd onder de noemer ‘performance’. Het is niet omdat het een swingende slam is, dat het automatisch ook goeie poetry is. Maar wees gerust: mijn opvolgers zijn dat Charter voor Inclusie zeer genegen, en ze zullen dat in de praktijk ook bewijzen. Wie weet zullen ze het zelfs ondertekenen, in het volle besef dat ze in de eerste plaats met kunst bezig zijn. Al zou ik het wel prettig vinden als de auteurs en de ondertekenaars van het Charter er een zinnetje over kwaliteit aan zouden toevoegen. Maar bon, niet getreurd: I’ll always have Paris

HUMO Parijs?

COOREVITS «De fameuze laatste scène uit de film ‘Casablanca’, Humphrey Bogart die tegen Ingrid Bergman zegt: ‘We’ll always have Paris’, verwijzend naar de romantische momenten die ze samen in Parijs hebben beleefd. Ik zal altijd mijn herinneringen hebben om op terug te vallen. Wat ik heb gedaan, wat ik heb gerealiseerd. Die pakt niemand mij af.»

HUMO Typisch aan alzheimer is dat herinneringen vervagen.

COOREVITS «De herinneringen aan gisteren, ja, niet die aan vroeger. Het is het kortetermijngeheugen dat op een gegeven moment begint te haperen. In mijn hoofd is het alsof ik nu pas alles overzie. De kansen die ik heb gegrepen en de kansen die ik heb gemist. De dingen die ik heb gedaan en de dingen die ik nog wil doen. Een maand in Parijs gaan wonen, en daarna een maand in New York en in Amsterdam. De dingen die ik nog wil leren. Het heeft mij bijvoorbeeld altijd gefrustreerd dat ik de titels van de opera’s van Mozart niet uit het blote hoofd kan opsommen. Je kunt zeggen: googel ze gewoon, maar dat is niet hetzelfde. Of de namen van al die pilaren en bogen in romaanse en gotische kathedralen. Cees Nooteboom, een schrijver die ik mateloos bewonder, heeft daar prachtig over geschreven. Voor mij zijn dat pilaren en bogen, maar die hebben allemaal een specifieke naam. Kijk, dát is beschaving voor mij. Dat wij alle onderdelen van de schepping, en alle dingen die we zelf hebben geschapen, nauwgezet in kaart hebben gebracht en een naam hebben gegeven.

»Ik heb één kleinkind: Ziggy, het zoontje van onze dochter Jana. Hij is nu bijna 2 jaar, maar toen hij geboren werd, dacht ik: later wil ik hem de namen van alle bomen leren kennen. Ik kan met moeite een eik van een beuk onderscheiden. Daar wil ik me de komende tijd mee bezighouden. Mijn kleinkind, en mezelf, het wezenlijkste bijbrengen wat er is: aandacht voor de wereld.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234