Majd Khalifeh (32), VRT-journalist: 'Ik moest tweeënhalf jaar in het leger van Assad dienen. Dat kon ik niet aan'

De hele wereld zag zijn interview met de vader van de terrorist die in Nice 84 mensen doodreed. ‘Hij was kwaad en moeilijk te benaderen,’ zegt VRT-journalist Majd Khalifeh. ‘Hij en de buurt willen niet als pro-IS gezien worden – van andere journalisten waren er zelfs al auto’s vernield – en hij had ook een moeilijke relatie met zijn zoon. Die is volgens hem psychisch gestoord.’

Majd Khalifeh, specialist Midden-Oosten en Noord-Afrika, heeft het druk. Dat hij vele Arabische dialecten beheerst – hij woonde in Syrië, Jordanië, Libië, Tunesië, Koeweit en de Verenigde Emiraten, komt de VRT goed van pas in deze woelige tijden. Als Palestijn zonder land heeft Majd al zoveel omzwervingen achter de rug dat hij, zegt hij, snel kan schakelen – als een kameleon gaat hij in elke omgeving op.

Majd Khalifeh «Dat is iets wat Mohamed Lahouaiej-Bouhlel, de dader in Nice, niet kon, denk ik. Zijn vader vertelde dat hij nooit vrienden had, niet in Tunesië en ook niet in Frankrijk. Zijn vader had hem in tien jaar maar één keer gezien en zijn huwelijk was zo goed als mislukt. Het onderzoek is nog bezig, maar misschien was Bouhlel psychisch ziek, zoals zijn familie beweert. Wellicht was hij een lone wolf die plots een uitweg zag in die terreurdaad, geïnspireerd door de alomtegenwoordige propaganda. Dat is het gevaar van de cloud, hè: je kinderen moeten op hun slaapkamer hun laptop maar openslaan en ze krijgen die wervende berichten te zien. En ze worden gewoon in het Anwerps of het West-Vlaams aangesproken.

»Sinds kort doen Twitter en Facebook wat meer moeite om dergelijke accounts te blokkeren, maar de propaganda wordt steeds verfijnder. IS maakt nu foto’s, video’s en nasheeds – a capella gezongen nummers, want instrumenten zijn volgens de terreurgroep haram. Sommige van die nasheeds zijn bijzonder populair op YouTube. Ze worden opgenomen in high quality-studio’s, en de teksten worden geschreven door slimme gasten.»

'Ik ben een vrije moslim. Ik vorm mijn eigen mening'

HUMO Jij monitort de propaganda en bent naar het schijnt een echte wizard in het distilleren van nuttige informatie uit die wirwar van platforms. Je hebt er vorige maand zelfs de collega’s van de NOS in onderwezen.

Khalifeh «Ik volg de sociale media op de voet. Ik zoek niet alleen beelden of getuigenissen, maar moet ook verifiëren of die kloppen. Er circuleren nogal wat valse beelden.»

HUMO Je bent bij de VRT binnengerold nadat je voor Rudi Vranckx’ reportagereeks ‘De vloek van Osama’ vertalingen had gedaan.

Khalifeh «Daarvoor had ik al wat vertaalwerk gedaan voor ‘Man bijt hond’ van Woestijnvis. Maar toen ik begon te zien dat er bij de VRT en andere media veel fouten werden gemaakt bij vertalingen uit het Arabisch, dacht ik: ‘Hier kan ik wel iets betekenen.’»

HUMO Je hebt sinds kort de Belgische nationaliteit. Tot dan was je Palestijn en dus stateloos. Daarover maakte je een prachtige documentaire, ‘Stateless’, waarin je op zoek ging naar de cinema die ooit van je opa was.

Khalifeh «Mijn grootvader woonde in Palestina, wat toen onder Brits mandaat viel, tot dat gebied in 1947 in een Joodse en een Arabische staat verdeeld werd en de burgeroorlog uitbrak. In 1948 zijn mijn grootouders, zoals duizenden Palestijnen, gevlucht. Ze trokken naar Damascus. Daar zijn mijn beide ouders geboren en opgegroeid. Als koppel zijn ze later naar de Verenigde Arabische Emiraten geëmigreerd, op zoek naar een betere job en een beter leven. Ik ben in Dubai geboren. Mijn vader is ingenieur en heeft in de jaren 70 – toen Dubai nog in niks op het Dubai van nu leek – meegewerkt aan de bouw van grote projecten in de Golf. Voor zijn job reisde hij de Arabische wereld rond en na de scheiding van mijn ouders ging ik meestal met hem mee.»

HUMO Is hij nog steeds stateloos?

Khalifeh «Ja. Net als 6 miljoen andere Palestijnen in het Midden-Oosten. Het is altijd het beleid van alle Arabische regeringen geweest om Palestijnen die in het Midden-Oosten verblijven, geen nationaliteit te gunnen. Ze krijgen geen paspoort, alleen een laissez-passer waar je niet ver mee komt als je wil reizen.»

HUMO Je vader slaagde daar toch wel in?

Khalifeh «Door zijn job kon hij makkelijker vertrekken. Maar de meeste mensen blijven in vluchtelingenkampen in Syrië, Libanon of Jordanië zitten. Zoals mijn grootvader. Toen hij vijf jaar geleden stierf, was hij nog steeds een vluchteling. Mijn vader is intussen getrouwd met een Algerijnse en goed op weg om de Algerijnse nationaliteit te verwerven.»

HUMO Heb je nog veel familie in Syrië?

Khalifeh «Ik heb weinig contact met mijn familie. De meesten zijn nu wel weg uit Syrië, geloof ik. Via via hoor ik weleens dat díé neef in Duitsland is aangekomen, en díé nicht in Zwitserland. Ik weet dat de vrouw van mijn oom, de broer van mijn mama, in Syrië is doodgeschoten. Het leger van Assad kwam hen uit hun straat verdrijven, maar zij wou absoluut nog even terug om babykleren op te halen – ze was zwanger en stond op het punt om te bevallen. Op de terugweg is ze neergeschoten. De verloofde van mijn nicht: idem dito. Het is triest. Het raakt me, maar het is het verhaal van iedere Syriër, al vijf jaar lang.»

HUMO Jij bent met je vader door de Arabische wereld getrokken.

Khalifeh «Als mijn vader een project had in Tunesië, dan gingen wij mee. Ik ben naar school geweest in Libië, Koeweit, Tunesië en de Verenigde Emiraten. Telkens was het: inpakken, meegaan, installeren en een school zoeken. Als kind denk je daar niet verder over na. Ik vond het altijd leuk om op school te kunnen zeggen: ‘Daaag, ik ben weg!’ Achteraf gezien heeft het ook alleen maar in mijn voordeel gespeeld. Ik heb alle Arabische dialecten leren begrijpen en spreken. De verschillen zijn soms groot, hoor. Een Arabier uit Marokko kan, bijvoorbeeld, een gesprek tussen twee Saoediërs moeilijk verstaan.»

HUMO Maar je moest elke keer ook je vriendjes en je thuis achterlaten. Voelde je je op den duur ook niet een beetje verloren?

Khalifeh «Euh? Ja. Ik denk het wel. Af en toe, zeker.»

HUMO Waarom bleef je niet bij je moeder?

Khalifeh «Omdat ik daar als kind niet over kon beslissen. Dat was wel frustrerend. Waarom ik zoveel meer bij mijn vader was, weet ik eigenlijk niet. Er was ruzie. Maar wat er precies misliep, heb ik nooit goed kunnen begrijpen. Het enige wat ik weet is dat het probleem zich eigenlijk niet tussen mijn vader en mijn moeder afspeelde, maar tussen de extended families – grootouders, tantes. Er was veel haat en achterklap en wij, kinderen, liepen daarin verloren. Maar ik heb het overleefd (lacht).»

'Ik ben een door Ikea erkende matrassenspecialist.'


Egyptisch bier

HUMO Wanneer dacht je: ‘Kom, ik ga naar België’?

Khalifeh «Kijk, als stateloze Palestijn krijg je in de meeste Arabische landen bijna geen toegang tot publieke scholen of universiteiten. Maar studeren is heilig in mijn familie en ik wilde per se naar de universiteit. Daarbovenop moeten alle Palestijnen die, zoals ik, in Syrië ingeschreven zijn, tweeënhalf jaar in het leger van Assad dienen, in een speciale Palestijnse divisie. Dat kon ik niet aan. Ik moest weg. Ik wilde eerst naar Amerika gaan, maar ik had van vrienden gehoord dat je daar totaal geen steun krijgt. En ik zou het zonder financiële steun van thuis moeten redden. In België waren er wél organisaties die je begeleidden. Mijn jongere broer, die nu ingenieur is, en ik hebben daar ongelofelijk veel hulp van gekregen.»

HUMO Kon je hier zomaar studeren als Palestijn?

Khalifeh «Nee, eerst moet je je als stateloos laten registreren – dat kan pas als je de Arabische wereld hebt verlaten. Dat proces heeft twee jaar geduurd. Ik heb die periode gebruikt om examens af te leggen voor de centrale examencommissie. Dat was grappig, want ik sprak geen woord Frans en maar een beetje Nederlands. Ik heb voor wiskunde gekozen om zo weinig mogelijk met woorden te maken te hebben en behalve Frans en Nederlands was ik voor alles geslaagd. Voor taal ben ik dan extra cursussen gaan volgen, en toen kon ik beginnen te studeren.»

HUMO Maar je vader steunde je niet.

Khalifeh «Nee. Ik wou ook niet afhankelijk zijn. Dat zit in onze familie: je moet werken en alles zelf betalen. Dat heb ik dus gedaan. Mijn studie, mijn kot, alles. Ik heb vier jaar bij Ikea gewerkt. Ik ben – dat weten maar weinig mensen – een door Ikea erkende matrassenspecialist. Daar moest je een examen voor afleggen. Je moet er geen titel van maken, maar ik kan je precies uitleggen wat het verschil is tussen een matras van springveren en één van latex en wat dat betekent voor je nachtrust.»

HUMO Aan de KU Leuven studeerde je arabistiek en islamkunde.

Khalifeh «Ik wilde meer weten over mijn achtergrond. Ik was naar Arabische scholen in verschillende landen en onder verschillende regimes geweest, en telkens kreeg ik een ander verhaal te horen, een andere geschiedenis. In de Verenigde Emiraten zeiden ze: ‘Kapitalisme is goed.’ In Syrië was het: ‘Nee, het communisme is goed.’

»Weet je, toen ik klein was, ging ik met mijn opa naar het vrijdagsgebed. Op een keer zat daar een imam die eerst zei: ‘Vrede zij met de islam.’ En vervolgens: ‘Vernietig alle niet-moslims.’ Daarna ben ik alles wat ik had geleerd, in twijfel gaan trekken. Snap je? Ik had nood aan een objectieve kijk op de Arabische wereld, een visie van buitenaf. Ik zeg niet dat die kijk beter is, maar ik had ’m nodig om één en ander over mezelf te leren.»

HUMO Wat is je conclusie?

Khalifeh «Zover ben ik nog niet. Ik leer nog elke dag bij.»

HUMO Geloof je?

Khalifeh «Ik geloof in de wetenschap. Ik geloof in Darwin omdat de evolutietheorie wetenschappelijk bewezen is en ik als moslim geen reden zie om die af te wijzen. Ik ben een vrije moslim, niet één die strikt een bepaalde leer, stroming of imam volgt. Ik vorm mijn eigen mening. Ik ben ook opgegroeid tussen mensen met tegenstrijdige meningen. Ik heb een atheïstische oom, maar ook een heel gelovige tante. Bij ons was er geen verbod op alcohol. Mijn vader dronk weleens een glas.»

HUMO Hij was westers georiënteerd.

Khalifeh «Voor ons is alcohol niet ‘westers’. De Egyptenaren brouwden duizenden jaren geleden al bier. Het is niet zo dat wij, als we bier drinken, denken: ‘Nu ga ik mij eens westers gedragen.’»

HUMO Oké, maar je vader was dan toch open-minded?

Khalifeh «Alcohol drinken is ook geen teken van ruimdenkendheid. Ik ken heel veel mensen die alcohol drinken, maar heel bekrompen zijn.»

HUMO Dat is waar. Maar je noemt jezelf wel een moslim.

Khalifeh «Ja, maar op mijn manier. Wat ik, bijvoorbeeld, goed vind aan de islam is dat ik geen vergeving moet vragen bij een priester. In die zin is het echt een onafhankelijke religie.»

HUMO Dat je zonden niet door een priester vergeven kunnen worden in de islam, verklaart volgens de voormalige Al Qaeda-strijder Aimen Dean ook waarom moslims zich bij IS aanmelden: de enige manier om vergeving te krijgen, is te doden in naam van het kalifaat. Volgens hem zijn er jongens die hun laatste fles alcohol voor de deur leegdrinken en dan zeggen: ‘En dan nu de vergeving.’

Khalifeh «Zo zijn er inderdaad, criminelen die drugs hebben gedeald of overvallen hebben gepleegd en vervolgens bij IS gaan om hun zonden weg te wassen. Maar dat is natuurlijk maar één profiel van de IS-strijder. De duizenden strijders die uit, bijvoorbeeld, Saoedi-Arabië komen, hebben meestal nog nooit gedronken en melden zich aan omdat ze religieus gebrainwasht zijn.»

HUMO In je documentaire ‘Stateless’ zeg je, wanneer je bij de Westelijke Jordaanoever aankomt: ‘Ik probeer onbevooroordeeld te zijn, maar ik merk dat ik dat niet ben.’ Een Joodse vriendin, die je daar ontmoette, geeft ook toe dat ze in haar opvoeding een gevoel van wantrouwen en haat jegens de Palestijnen heeft meegekregen.

Khalifeh «Maar wij zijn ons van die vooroordelen bewust en gaan ermee om. (Zucht) Dat was in 2011 en sindsdien is er zoveel gebeurd. Soms denk ik: was het allemaal nog maar zo simpel als toen. Nu zijn álle mogelijke politieke, religieuze en etnische groeperingen elkaar aan het afmaken. Het Midden-Oosten is een heel droevige plaats geworden, met alleen nog vluchtelingen en slachtoffers.»

HUMO In de documentaire zeg je ook, als je eindelijk in de cinema staat die ooit van je grootvader was: ‘Eindelijk thuis.’

Khalifeh «Dat gevoel overviel me toen, ja.»


Saoedi’s in bikini

HUMO Beschouw je België ondertussen als je thuis?

Khalifeh «Ik ben ondertussen gesetteld, ben getrouwd, heb een kindje. Maar telkens als ik in een vliegtuig stap en van de Belgische bodem loskom, voel ik me toch weer Palestijn. Niets kan het eten, de muziek en het gevoel voor feesten van het Midden-Oosten overtreffen. Toen ik met Rana trouwde, hunkerde ik echt naar de sfeer van een Palestijns trouwfeest. Ik ben getrouwd zonder mijn familie.»

HUMO In Saoedi-Arabië, waar je Rana hebt ontmoet.

Khalifeh «Dat was de enige manier om haar mee te kunnen nemen.»

HUMO Zij is ook een Palestijnse uit de diaspora.

Khalifeh «Ja. Zij is nog steeds stateloos. We moeten vijf jaar getrouwd zijn voor ze in aanmerking komt voor de Belgische nationaliteit. En ze moet Nederlands kunnen spreken. Maar dat doet ze nu al. Ze werkt bij het Agentschap Integratie en Inburgering in Brussel, en helpt er de nieuwkomers uit Syrië en Irak met hun integratiecursussen. Voor haar was het een ongelofelijke stap om van het hart van de islamitische wereld, waar het meest extremistische religieuze regime heerst en mensen nog worden onthoofd, naar het hart van het vrije Europa te verhuizen. Als ze haar familie gaat bezoeken, staat haar vader haar op te wachten met een abaja, een traditioneel gewaad, om de afstand tussen de aankomsthal en de parking te overbruggen. Mannen moeten zich ginder ook helemaal bedekken. Ik ben eens uit het vliegtuig gezet omdat ik een korte broek aanhad.»

HUMO Hoe heb je haar eigenlijk ontmoet?

Khalifeh «Puur toevallig. Ik zat in Saoedi-Arabië voor de opnamen van voetbalwedstrijden. Ik was meegegaan als projectcoördinator.

»Zij organiseerde cursussen voor Saoedische studenten die in de VS wilden gaan studeren. Ze spreekt vloeiend Engels, beter dan ik. Weet je, in Saoedi-Arabië ontwikkelen de mensen zich veel sneller dan de staat. Op het gebied van sociale media en mode zijn ze ver vóór op iedereen hier. Saoedische vrouwen stappen het vliegtuig naar Europa op en trekken nog in het vliegtuig hun zwarte abaja uit.»

HUMO Maar daten met Rana kon je niet.

Khalifeh «Nee, in een restaurant of een winkelcentrum afspreken kon niet. Als de religieuze politie ons zou zien, dan zaten we in de shit. We spraken af op een veilige plek, een hotellobby van een vijfsterrenhotel. Hoe meer geld, hoe losser de regels. Ik ben zelf eens naar een privaat Saoedisch strand geweest waar de meisjes in bikini rondlopen. Daar kwam de religieuze politie niet binnen. Dat strand was eigendom van één of andere emir, en zoals je weet gelden de religieuze wetten niet voor de royals. Die doen wat ze willen. (Pakt zijn gsm en laat een foto van Rana zien) Mooi is ze, hè?»

HUMO Ze draagt nog steeds een hoofddoek.

Khalifeh «Ja. Ik vind dat geen voorwaarde voor een moslima, maar zij voelt zich daar beter bij. Ik ben zo verliefd op haar dat het me echt niet uitmaakt. Zij is geloviger dan ik. Als je tot drie jaar geleden nog in Saoedi-Arabië leefde, kan dat moeilijk anders. Het maakt deel uit van haar identiteit.»

HUMO Toen je je serie ‘Arabische liefde’ maakte, hoopte je dat gemengde relaties misschien vrede konden stichten. Maar je gaf wel eerlijk toe dat jouw relaties met Vlaamse meisjes steeds op niks uitdraaiden.

Khalifeh «Ik heb zelfs een Noorse vriendin gehad. Heel gezellig, maar zij moest uiteindelijk terug. En ja, die andere relaties zijn gestopt zoals dat wel vaker gaat: passie weg, liefde uitgedoofd, en vaak lag dat aan mij. Nu, met Rana deel ik natuurlijk wel een geschiedenis. We lazen als kind dezelfde cartoons, zongen dezelfde liedjes. En er gaat natuurlijk niets boven een mop kunnen vertellen in je eigen taal.

»Heb je nog veel vragen? Ik moet ervandoor. Het is deze week mijn beurt om op onze dochter te babysitten. Rana moet werken. En zeg nu niet: ‘O, wat westers, hè.’»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234