null Beeld kamagurka
Beeld kamagurka

genen en gender

‘Mannelijke primaten, vooral de dominante individuen, laten ook graag hun pik zien.’ Primatoloog Frans de Waal over dickpicks en gender

Zijn man-vrouwverschillen aangeboren of ons ingeprent? De Nederlands-Amerikaanse primatoloog Frans de Waal (73) waagde zich in een mijnenveld van meningen en schreef ‘Anders’, een boek over wat primaten ons kunnen leren over gender. ‘Als je poppen en auto’s aan apen geeft, eindigen de mannetjes met de auto’s en de vrouwtjes met de poppen.’

Katrijn Van Houwelingen

Grote commotie toen voetbalclub Antwerp in maart Marc Overmars binnenhaalde als nieuwe sportief directeur. De Nederlander was amper een maand eerder opgestapt bij Ajax nadat hij ongevraagd beelden van zijn geslachtsdeel met vrouwelijke collega’s had gedeeld. Half Nederland vroeg zich af waarom hij dat in hemelsnaam gedaan had, maar één man was niet verbaasd: Frans de Waal, de gevierde primatoloog die in het Amerikaanse Atlanta na zijn pensioen onder meer over mannengedrag is gaan schrijven. In ‘Anders’, zijn boek over gender, blijkt de dickpic niet zo verwonderlijk voor iemand die decennialang mensapen heeft geobserveerd. ‘Mannelijke primaten, vooral de dominante individuen, laten ook graag hun pik zien,’ vertelt De Waal. Mannetjesapen zitten wijdbeens om met hun geslachtsdeel te pronken, beschrijft hij in zijn nieuwe boek. De Waal verbindt het aan wat menselijke mannen tot ergernis van sommige vrouwen doen in de bus of trein: wijdbeens alle ruimte innemen, ook wel manspreading genoemd.

Vooral onder activisten die uit zijn op meer gelijkheid tussen de seksen leeft het idee dat zulke verschillen in mannen- en vrouwengedrag aangeleerd zijn. Dat bestrijdt De Waal. Hij beschrijft dat soorten die aan ons verwant zijn er meer gevarieerde man-vrouwrelaties op na houden dan vaak gedacht, en dat ze óók zoiets kennen wat we bij mensen gender noemen, de culturele normen en gewoonten voor de seksen. Maar hij schetst tegelijk dat bepaald gedrag wel degelijk in de genen zit, dat meisjes graag met poppen spelen, bijvoorbeeld.

– U vindt genderneutraal opvoeden dus onzin?

FRANS DE WAAL «Het gekke is: als je poppen en auto’s aan apen geeft, eindigen de mannetjes met de auto’s en de vrouwtjes met de poppen. Ik kan niet goed verklaren wat mannetjes met auto’s hebben, maar de poppen, dat is heel begrijpelijk. Vrouwen zijn aangetrokken tot kinderen en houden ervan om ze te verzorgen. Dat heeft te maken met de biologie. Ik vind wel dat je kinderen keuze kunt bieden, maar als de jongetjes eindigen met auto’s, vind ik niet dat je daar moeilijk over moet doen, dat is gewoon hun voorkeur.»

– Homoseksuele seks en gendervariaties komen bij primaten ook voor. U beschrijft zelfs een aseksuele, non-binaire chimpansee. Wat kunnen we daarvan leren?

DE WAAL «Sinds ik dit boek geschreven heb, krijg ik soms berichten van mensen die zeggen: mijn hond is een vrouwtje maar bespringt mannetjes. Of: ik heb een vrouwelijke hond die een pootje omhoog houdt als ze plast. Mensen rapporteren dat ze dieren kennen die het anders doen. Dat toont aan dat heel veel variabiliteit zit ingebakken in de biologie. Bij primaten heb ik nooit gezien dat ze daar een probleem van maken. Donna, de chimpanseevrouw in de groep apen die ik in Atlanta bestudeerde, gedroeg zich masculien, maar was heel goed geaccepteerd en geïntegreerd. Ik kan me alleen voorstellen dat een primaat moeilijk zou doen als een individu de vrede verstoort. Zoniet maken ze zich nergens druk om. Maar in onze maatschappij hebben we de neiging mensen op te delen in hokjes, om dingen te categoriseren. Dat maakt ons eigenlijk minder tolerant.»

– U waagt zich wel in een mijnenveld van meningen. Hebt u daarover geaarzeld?

DE WAAL «Sekseverschillen zijn voor de primatologen de gewoonste zaak ter wereld, daar hebben we het veel over. Gender in de mensenmaatschappij is gecompliceerder. Daar heb ik me in verdiept. Jammer genoeg kun je zomaar iets verkeerds zeggen, omdat definities steeds veranderen. Over vijf jaar lacht men misschien om wat we nu bespreken. Transgenders zijn hier in Amerika een hot topic, er heersen veel negatieve gevoelens op dit moment. Het is een beetje dezelfde discussie als die we lang geleden over homoseksualiteit hadden. Misschien kun je het veranderen, misschien kun je therapie geven, dat idee. Voor homoseksualiteit hebben we dat wel verlaten, en ik denk dat we voor transgenders nu door dezelfde discussie gaan.»

Anders Frans De Waal Beeld rv
Anders Frans De WaalBeeld rv
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234