null Beeld

Martin Heylen over de kritiek op 'Terug naar eigen land'

Zes BV’s die op gezette tijden hun paragraafje toevoegen aan het debat over de vluchtelingenstroom, leggen de woelige weg van die vluchtelingen naar Europa af in het gezelschap van Martin Heylen: dat is het gecontesteerde concept van ‘Terug naar eigen land’, binnenkort op VIER.

Jeroen Maris

'We hadden ook met entertainers naar de streek van de vluchtelingen kunnen trekken, voor een spelprogramma – om het snelst weer in Brussel!'

Eerste opvallende vaststelling: Heylen draagt zijn bril deze keer niet louter ter optische optimalisatie – er zit een cameraatje in.

Martin Heylen «Dat geeft een intiem effect, want op die manier kijkt ook iedereen thuis mijn gesprekspartners recht in de ogen. De tweede bedoeling is dat de kijkers letterlijk en figuurlijk door mijn bril naar de werkelijkheid kijken. Ik spreek in de reeks vaak hardop mijn gedachten uit bij wat ik zie – terwijl de kijker dus exact hetzelfde ziet.»

HUMO Waarom ben je precies naar Sijsele gegaan?

Heylen «Ik was aan het nadenken over een nieuw programma waarin ik die bril kon integreren, en plots klopte de actualiteit dwingend aan. De migrantenstroom zwol aan, en ik dacht al snel: ‘Dit kan niet tijdelijk zijn.’ Ik had al genoeg ellende in de wereld gezien om meteen te beseffen dat we een historisch kantelpunt meemaken.

»Ik zocht naar een frisse invalshoek, en kwam uit bij een simpele maar essentiële vraag: welke impact heeft de komst van zo’n omvangrijke groep vluchtelingen op een klein dorp? Het is bovendien een biotoop die ik ken, want ik kom zelf uit een klein dorpje: Oosteeklo. Als daar twee buitenlanders over straat lopen, is er burenalarm. Mensen bellen elkaar: ‘Vrèmden! Er lopen vrèmden!’ Het benieuwde me dus erg hoe een dorp als Sijsele zou veranderen wanneer daar plots een paar honderd vluchtelingen tegelijk aankomen.

»Ik heb me niet gefocust op de horrorverhalen van de vluchtelingen, wel op de ervaringen van de Sijselenaren. De gewone Sijselenaren, niet de roepers met de extreme standpunten.»

HUMO Een slimme spreiding van de vluchtelingen is cruciaal, heet het, en daarbij zou het onverstandig zijn om een aanzienlijke groep in een klein dorp te droppen.

Heylen «In principe is dat niet van toepassing op Sijsele: het gaat er om een noodopvangcentrum, van waaruit iedereen weer vertrekt naar andere gemeenten. En dat gebeurt ook effectief, maar ondertussen blijven er nieuwe mensen toestromen, waardoor het aantal vluchtelingen min of meer stabiel blijft op vijfhonderd.»

HUMO Heeft dat Sijsele effectief grondig veranderd?

Heylen «Er zit een boeiende evolutie in. In het begin was er onrust. De mensen in zo’n Vlaams dorp zijn het gewoon om ’s avonds thuis te zitten, maar in het Midden-Oosten en het noorden van Afrika worden die uren net buiten beleefd. Het gevolg: donkere mannen en gesluierde vrouwen die na zonsondergang op straat lopen, en zo onrust veroorzaken bij de inwoners. Dat zit heel erg in de eerste aflevering: ‘Ze mogen wel komen, maar ze moeten wel binnen blijven.’ Gaandeweg komen er toenaderingspogingen. Sijselenaren die nieuwsgierig waren en contact zochten, of zelfs als vrijwilliger in het opvangcentrum gingen werken. Je ziet dan ontroerende dingen gebeuren. De plaatselijke voetbalploeg die tegen een elftal van vluchtelingen speelt, bijvoorbeeld.»

HUMO Eind goed, al goed.

Heylen «Nee, natuurlijk niet: er is ook nog altijd onbegrip, frustratie en angst. Ook bij de vluchtelingen zelf: ze leven zonder privacy, met gordijnen die fungeren als muren. Automatisch breken er dan af en toe vechtpartijen uit.»

HUMO Als het regent in Keulen, druppelt het dan in Sijsele?

Heylen «Ik heb alleszins nooit iets gemerkt van seksuele intimidatie of erger. Maar ik hoed me voor grote uitspraken – het kán gebeuren, zoals het altijd en overal kan gebeuren.

»Ik ben alleszins een voorstander van inburgeringscursussen. Ik ben net terug uit het Midden-Oosten. Wel, als ik het leven in Irak goed wil begrijpen, zal ik ook een inburgeringscursus moeten volgen. Niets mis met een beetje informatie – dat vind ik een handige leidraad voor het héle leven.»

HUMO In oktober was ik op het Griekse eiland Lesbos. Daar zag ik hoe er een plaatselijke economie werd gebouwd rond de vluchtelingen. Gebeurt dat ook in Sijsele?

Heylen «Natuurlijk: Sijsele ligt in West-Vlaanderen, hè (lacht). Handelaars afficheren in het Arabisch, in de krantenwinkel worden veel telefoonkaarten verkocht, en de plaatselijke pitabar doet gouden zaken.»

HUMO Heerst er bij de vluchtelingen in Sijsele nog optimisme?

Heylen «Het valt uiteen in twee extremen. In het opvangcentrum zie je mensen bij valavond diepbedroefd voor zich uit staren. Dan krijg je foto’s te zien van kindjes die kapotgeschoten zijn. Aan de andere kant heb je vluchtelingen die zo blij zijn met Sijsele dat ze er nooit meer weg willen. Mensen die zich in het najaar stonden te vergapen aan het malse gras vol bloemetjes.»

HUMO Na vier afleveringen van ‘De bril van Martin’ volgt ‘Terug naar eigen land’. Het concept – BV’s als Jean-Marie Dedecker, Zuhal Demir en Veroniek Dewinter, dochter van, leggen de route van de vluchtelingen af – deed meteen stof opwaaien.

Heylen «Het stoort me dat de integriteit van het programma in twijfel getrokken wordt door mensen die er nog geen seconde van gezien hebben. Kijk, je kunt met zes entertainers naar die streek trekken, en er een spelprogramma van maken – om het snelst weer in Brussel! Dat hebben wij níét gedaan. Nee, we hebben ‘Terug naar eigen land’ met de grootst mogelijke omzichtigheid gemaakt.

»(Opgewonden) Sommige media zouden zichzelf beter wat in vraag stellen, en net als wij op zoek gaan naar een andere, meer prikkelende manier om al die verhalen te vertellen. Want zelf naar ginder gaan heeft mij zó aangegrepen, dat ik niet kan geloven dat ik nu al bijna drie jaar naar die beelden zit te kijken zonder uit m’n zetel te springen van woede. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat we met dit programma die emotie wél wat kunnen laten overslaan. En dat duidelijk wordt dat al die debatten waarin iedereen vooral probeert om zijn eigen gelijk te halen er alleen maar voor zorgen dat een noodsituatie blijft bestaan die op menselijk vlak wraakroepend én misdadig is. Enfin, wie nu al wil schreeuwen over het onethische gehalte van ‘Terug naar eigen land’ moet dat vooral doen. Ik hou het op: afspraak over vijf weken.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234