De campus van de duurzame wijk, gebouwen met traditionele elementen. Foto links: de hoge windtunnel die voor verkoeling zorgtBeeld AFP

REPORTAGE

Masdar City, duurzame druppel op gloeiende plaat

In de Verenigde Arabische Emiraten is the sky the limit. Je vindt er de hoogste wolkenkrabbers, een museumeiland, maar ook 'de groenste stad ter wereld'. Klopt die duurzaamheidsclaim?

Op het Arabisch schiereiland vind je zand, beton en asfalt. Veel ruimer is de variatie niet. Maar het oliegeld maakt grote aspiraties mogelijk. En vooruitkijkende alleenheersers beseffen dat zelfs zij van de fossiele olie weg moeten. En zo ontstond aan de rand van Abu Dhabi Masdar City, een geplande ecostad voor 40.000 bewoners en 50.000 forenzen. Een mooi pr-instrument en een voorbeeld voor de hele wereld. Althans, dat is al sinds 2006 het plan.

Toen koningin Beatrix en Máxima in 2012 de Verenigde Arabische Emiraten bezochten, werden zij ook naar paradepaardje Masdar City gebracht. Daar zaten ze in een elektrische, zelfsturende capsule. Zes jaar later maakt die bolle e-taxi een heel leuke, maar nog kleinere ronde van een paar minuutjes. De instaphalte is gereduceerd tot uitstaphalte.

Het plan om de hele wijk ondergrondse, individuele e-taxi's te geven, en aan te sluiten op een lightrailnetwerk en metro is nog peperdure toekomstmuziek. Een e-bus is het realistische kortetermijndoel. De beoogde opleveringsdatum in 2020 is opgeschoven naar '2030 of 2035, insjallah', zegt Yousef Baselaib, directeur Duurzaam Onroerend Goed Masdar.

Wat zo mooi City heet, is in feite een wijk in Abu Dhabi van nog geen vier vierkante kilometer. Aan de rand van de stad en zonder auto lastig bereikbaar. "We zitten op een unieke locatie naast het vliegveld, twintig minuten van het centrum van Abu Dhabi, veertig minuten van Dubai, en bij de zee", reageert een enthousiaste Baselaib, die net zoals de andere Emirati's alles met de auto doet. Vlakbij liggen trouwens ook het Ferrari-pretpark en een Formule 1-racebaan.

Het stedenbouwkundig ontwerp is van architectenbureau Foster + Partners in Londen. Aan de buitenrand zorgt een Spaanse zonnepaneelplantage voor energie; windmolens zullen nog gebouwd worden. Daarbinnen zou de autovrije 'stad' bestaan uit woningen, kantoren en een vestiging van het MIT, het beroemde Amerikaanse technologie-instituut. De huizen ontbreken nog, maar het onderzoeksinstituut (MIST) functioneert al, net als het hoofdkantoor van Siemens in het Midden-Oosten, een prijswinnend zuinig ontwerp, en Irena, het duurzame-energieagentschap van de VN.

Booming Dubai

In 2010 stapte de directrice van Irena op, omdat de Emiraten ook gingen inzetten op kernenergie, en het autovrije principe van Masdar City werd losgelaten. De Libanese geestelijk vader van Masdar, Ziad Tassabehji, vertrok in 2009 toen de crisis de fondsen deed opdrogen.

Nu rijden er gratis shuttles op gas over het terrein, en staat er een massa auto's op de parkeerplaats. De eerste indruk is een domper. Veel meer dan een cluster gebouwen, een paar honderd bewoners en een parkje is het niet.

Toch zit er eindelijk weer beweging in deze Arabische groene droom. "De komende drie jaar gaan we de bebouwing vervijfvoudigen", meldt Baselaib. Dan moeten er vijfduizend bewoners zijn. De regering wil er goed op staan als in 2020 de World Expo in booming Dubai plaatsvindt. Die stad wordt wereldwijd gepusht als toeristische bestemming en overal draaien bouwkranen. Dat betekent ook nieuwe kansen voor Masdar City.

's Middags staat een vijftal bussen klaar om de vele Indiase bouwvakkers naar hun 'kamp' terug te brengen. In dit land wonen inmiddels al meer Indiërs (2,5 miljoen) dan Emirati's (2 miljoen) om al het werk op te knappen.

Er zijn zeker pluspunten aan deze nieuwbouwwijk. Anders dan in Dubai of Abu Dhabi krijgt hier de voetganger hier de ruimte. Dáár is wandelen een drama, hier door de kleinschaligheid een plezier. De 'stadskern' is autovrij. De gebouwen met hun mashrabiya's - sierlijke zonwering in balkons - staan dicht op elkaar als in een souk. Bezoekers lopen daardoor in de schaduw. Er zijn meer traditionele elementen, zoals een hoge windtunnel, die koelere lucht aanzuigt. Die oude vondsten zijn steeds gecombineerd met moderne technologie. Gevels zijn supergoed geïsoleerd, liften zeer efficiënt.

Wie in deze oase werkt, is tevreden. Neem Kulthoum Ismail (28), die na de lunch terug wandelt naar het lab in haar zwarte, alles bedekkende abaja. Dat doet vermoeden dat zij een echte Emirati is. "Klopt. Als milieu-ingenieur bekijk ik hoe we afvalwater efficiënter kunnen behandelen en hoe nitraat in bezinksel reageert."

Duurzame hot topics

Volgens Ismail is MIST het eerste echte onderzoekscentrum in het land. "We werken hier aan allerlei duurzame hot topics. Kom je uit Nederland? Ik lees veel artikelen van de TU Delft." Ismail woont op de campus in het vrouwendeel. "Ik ben gek op Masdar. Er werken hier mensen van overal, je kunt met iedereen ideeën uitwisselen. Mijn ultieme doel is het milieu redden."

De duurzame hotspot trekt behalve grote investeerders ook starters aan. Op een aangenaam koele binnenplaats wacht het Indiase echtpaar Salamah en Abdullah Jamal op hun dochter. Die bekijkt in een bedrijfsverzamelgebouw huurruimtes. Masdar City is een vrije zone, zonder belastingen, dus ook aantrekkelijk voor kleine ondernemers zoals zij. "Hier wordt een nieuwe technologie voor de hele regio ontwikkeld", zegt vader Jamal overtuigd.

Er zetelen 530 bedrijven in Masdar, ook dat moet toenemen. Er zijn net 900 woonruimtes opgeleverd, voor medewerkers van nationale luchtvaartmaatschappij Etihad. "Het is uniek dat zo'n geïntegreerde stad onder één directie staat", zegt Baselaib. De bedoeling is dat de stad als voorbeeld fungeert voor de rest van het energieverslindende land. Zo staat er een prototype van een ecovilla van vierhonderd vierkante meter die qua energie zelfvoorzienend kan zijn.

Internationaal aanjager

Precieze cijfers zijn moeilijk los te krijgen van het hoofdkantoor van Masdar City. De doelen waren heel ambitieus: van de gebruikelijke 550 liter water per persoon per dag teruggaan naar 180, de helft van het afval recyclen, geen CO2-uitstoot. De gebouwen gebruiken 40 procent minder energie en water dan elders maar zijn niet energieneutraal. "Uitstoot kunnen we pas berekenen als de bouw af is", zegt directeur Baselaib. Waterverbruik is evenmin berekend 'omdat elk bedrijf een ander aantal werknemers heeft'.

"Maar wij jagen qua duurzaamheid de internationale markt aan", vervolgt hij trots. "Masdar heeft alvast een record gebroken: duurzame energie kost hier slechts 2,9 eurocent per kilowattuur." Hij onderstreept dat het bedrijf waarvoor hij werkt commercieel is. "We willen winst maken", zegt Baselaib. Maar wat de regering van de absolute monarch Khalifa bin Zayed tot nu toe in Masdar stak loopt in de miljarden. En hij zal nog jaren zijn buidel van kamelenleer moeten trekken.

Architect en nieuwe-stedenonderzoeker Rachel Keeton van de TU Delft bezocht de geplande stad een paar keer. Zij stelt zich al jaren de vraag of Masdar een geslaagde pr-stunt is om de Emiraten in de kijker te spelen als meer dan een oliestaat. Of is het toch een welgemeende ecowijk, een leermodel?

"Veel nieuwe steden zijn niet erg gedurfd. Maar de wereld heeft radicale alternatieven nodig. Masdar doet daartoe een poging. De ambities zijn groots, utopisch en daarmee waardevol." Ze zijn niet gehaald. "Toch zouden de doelen die Masdar stelt voor stedenbouwkundigen de nieuwe norm moeten worden."

Duurzaamheidsweek Abu Dhabi

De duurzaamheidsweek die zich deze week in Abu Dhabi afspeelt, is net als Masdar City een jaarlijkse combinatie van pr voor het land, en grenzen verleggen. Vorig jaar waren er 38.000 bezoekers. Dit jaar zijn er demonstraties van bijvoorbeeld een nieuwe techniek om water aan vochtige lucht te onttrekken en van technologie voor zelfsturende e-taxi's.

Een vast onderdeel is een verkiezing waaraan steeds meer middelbare scholen deelnemen. De Zayed Future Energy-prijs is vernoemd naar de visionaire oprichter van de Emiraten. Een van de winnaars is Shuji Nakamura, uitvinder van de led-lamp, die een half miljoen dollar prijzengeld kon meenemen.

epaBeeld EPA
Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234