Joe Biden en Donald TrumpBeeld AFP

Verkiezingen VS

Meer dan ooit gaan de Amerikaanse verkiezingen over de vraag: wie is de beste man?

Meer dan ooit draaien deze verkiezingen om de vraag wie de beste man is: de eerbare, oudbakken Biden, of de autoritaire macho Trump.

Met grote ogen kijkt de man naar de camera. In zijn armen zijn evenbeeld, dezelfde kaaklijn, dezelfde haarlijn zelfs, maar dan ouder en grijzer. Vader en zoon, overduidelijk.

De oude man geeft de jongere een kus op de wang. Wie de familiegeschiedenis kent, en dat zijn er nogal wat, ziet verdriet in de ogen. Verdriet om een overleden moeder, een overleden zusje en recenter een overleden broer. In de liefdevolle omhelzing kun je vergeving zien, vergeving voor het zooitje dat de zoon ooit van zijn leven maakte. Het is, dat moge inmiddels duidelijk zijn, een ontroerend beeld.

‘Ziet dit er volgens jullie uit als een gepaste omgang tussen vader en zoon?’, twitterde John Cardillo, een radicaal-rechtse randfiguur met 300 duizend volgers, bij de foto van presidentskandidaat Joe Biden en diens zoon Hunter. De hoon ter linkerzijde was groot, Cardillo werd voor gek versleten, hij kreeg het advies in therapie te gaan voor onverwerkte jeugdtrauma’s, maar zijn tweet maakte wel duidelijk hoe er in fanatieke Trump-kringen wordt gedacht.

Echte mannen omhelzen niet. Echte mannen geven hun zoon geen zoen op de wang. Echte mannen vergeven niet.

Er is iets bijzonders aan de hand met de presidentsverkiezingen die dinsdag plaatsvinden. Nooit eerder werd zo’n groot verschil in voorkeur gepeild tussen de seksen. Joe Biden heeft een voorsprong van 28 procentpunt bij de vrouwen, bij de mannen ligt Donald Trump nog 3 procentpunt voor, niet veel minder dan in 2016. ‘Mannen blijven plakken bij de president, terwijl vrouwen wegrennen’, concludeerde CNN onlangs over de zogenoemde genderkloof.

De beste man

Nu hebben kiezers natuurlijk verschillende redenen om op een kandidaat te stemmen. Voor of tegen verdere regulering van vuurwapenbezit, voor of tegen abortus, voor of tegen beperking van olie- en gaswinning. Maar er spelen ook psychologische factoren mee. Voor welke identiteit staan deze kandidaten, bijvoorbeeld. Eigenlijk, zo blijkt steeds tijdens de campagne, draaien deze verkiezingen meer dan ooit om de vraag wie de beste man is.

Neem de visie op ouderschap. In deze campagne presenteert Biden zich als een liefdevolle, betrokken vader. Daar moet hij het als relatief kleurloze kandidaat ook van hebben. In een filmpje van The Lincoln Project, een organisatie van conservatieven die anti-Trump zijn, wordt de tragische familiegeschiedenis van de Bidens in de etalage gezet. ‘Dad’, heet de video, die gaat over hoe Biden er alleen voor kwam te staan in de opvoeding van zijn twee jonge zoons, nadat zijn vrouw en dochtertje in 1972 waren omgekomen bij een auto-ongeluk. ‘Als de jongens huilden om het verlies van hun moeder en zusje, dan droogde Joe hun tranen’, vertelt de voice-over. Hij was er altijd, leren we, ook al moest hij er vier uur per dag voor treinen tussen Delaware en Washington DC. ‘Want als Joe Biden zich ergens aan verbindt, dan brengt hij het tot een goed einde.’ Heel anders dan die andere kandidaat, suggereert de voice-over impliciet en expliciet. ‘Amerikanen moeten in november kiezen tussen twee typen mannen. Een man met karakter, of een man zonder.’

Trump gaat er al decennialang prat op dat hij zich juist zo min mogelijk met de opvoeding bemoeit. Luiers verschonen? ‘Niets voor mij’, zei hij in 2005 in een radio-interview. ‘Veel vrouwen eisen dat hun man zich als een vrouw gaat gedragen en veel mannen doen dat nog ook.’

Trump is de man die op zondag het vlees komt snijden – en eigenlijk dat niet eens. Volgens zijn ex-vrouwen Ivana Trump en Marla Maples bracht hij nooit tijd met de kinderen door. Eric, Trumps tweede zoon, zei in 2006 dat hij ‘een soort van opgevoed’ werd door zijn oudere broer Donald junior. ‘Ik hou van mijn vader en waardeer hem, maar hij werkte 24 uur per dag.’

De liefde van Trump voor zijn kinderen is voorwaardelijk. Vier jaar geleden vertelde hij op Fox ‘minder trots’ te zijn op Tiffany dan op de rest, vooral omdat ze haar studie niet heeft afgemaakt. Een veelzeggende anekdote komt uit de onlangs verschenen memoires van Ivana, zijn eerste vrouw. Zullen we hem Donald junior noemen, vroeg ze toen hun eerste kind net geboren was. Trump aarzelde. ‘Wat als hij een loser wordt?’, verwoordde hij zijn grootste angst over het baby’tje.

Het succes (of falen) van je kinderen straalt volledig af op jou, vindt de president dus. Geen wonder dat zijn campagneteam een groot nummer maakt van het verleden van Hunter Biden. In het eerste verkiezingsdebat, een soort hobbesiaanse natuurtoestand op een podium, confronteerde Trump zijn tegenstander met het verslavingsverleden van Hunter, problemen die verergerden nadat Bidens oudste zoon Beau in 2015 was overleden aan een hersentumor. ‘Mijn zoon had een drugsprobleem,’ zei de voormalige vicepresident over Hunter, ‘maar daar heeft hij aan gewerkt en hij heeft het opgelost. Ik ben trots op hem.’

Twee versies van mannelijkheid

Een goede man is iemand die verantwoordelijkheid neemt, volgens Biden, iemand die fatsoenlijk is en respect verdient in plaats van afdwingt. Iemand die zich opwerpt als beschermer van vrouwen en kinderen (en ze weleens in één adem noemt, vrouwen onbewust infantiliserend, een tikkeltje paternalistisch). Een eerbaar man dus, met alle oudbakken associaties die daarbij horen. Trumps versie van mannelijkheid is heel anders (hoewel even gedateerd). Hij is een autoritaire macho die geen tegenspraak duldt (en al helemaal niet van vrouwen), een man die opschept over de grootste (penis/opkomst/toren/hamburger) of de lekkerste (vrouw/hamburger). Het gaat Trump erom dat hij de top van de apenrots bemant, niet hoe hij daar is gekomen.

Een pandemie heeft veel onverwachte gevolgen, en een daarvan is dat in deze verkiezingsstrijd een opmerkelijke, nieuwe lakmoesproef voor mannelijkheid is komen bovendrijven: het mondkapje. Of beter gezegd: de weigering er een te dragen.

‘Elke keer als ik hem zie, draagt hij een mondkapje’, zei Trump in het eerste debat, overigens vermoedelijk toen zelf al besmet met corona. ‘Je kunt op 60 meter afstand van hem staan en nog komt hij aanzetten met het grootste mondkapje dat je ooit hebt gezien.’ Voor wie de suggestie nog niet begreep, verwoordde Fox Nation-presentator en Trump-fan Tomi Lahren het explicieter. ‘Je kunt net zo goed een tasje dragen bij dat mondkapje, Joe’, twitterde ze.

Hoe kan een stukje stof zó’n symbool worden, vroeg het progressieve tijdschrift ‘Mother Jones’ aan Christina Wolbrecht, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Notre Dame in Indiana. De mate waarin iemand er seksistische opvattingen op na houdt, bijvoorbeeld op het gebied van traditionele man-vrouwverhoudingen, hangt samen met de keuze om wel of geen mondkapje te dragen, legde zij uit. ‘In onze cultuur staat traditionele mannelijkheid voor kracht, daadkracht en gezondheid – niet afhankelijk zijn van anderen. Zwakte wordt gezien als vrouwelijk.’ Door een mondkapje te dragen, laat je zien bang te zijn, en dan ook nog eens voor iets ogenschijnlijk lulligs als een onzichtbaar virus.

Voor Trump was de besmetting met covid-19 niet alleen potentieel levensbedreigend, maar ook een grote bedreiging voor zijn imago als sterke man. Zodra hij weer een beetje op zijn benen kon staan, zette zijn team vol in op het herstel van dat beeld. Zo twitterde een Republikeinse senator een bewerkte video waarin de president als een ware Hulk Hogan het coronavirus tegen de grond worstelt.

Trumps thuiskomst na zijn opname in het ziekenhuis is fascinerend en illustratief, met name de video van Noord-Koreaanse allure die het campagneteam ervan maakte en op Twitter plaatste. Daarin zien we imposante beelden van de presidentiële helikopter, waarna Trump uitstapt, helemaal alleen naar het Witte Huis loopt en vanaf het statige balkon salueert. De grote leider is terug, leren we, en hij is niet afhankelijk van anderen – een belangrijke voorwaarde voor mannelijkheid, zoals Wolbrecht schetste. Vooral de bombastische superheldensoundtrack valt op: een twitteraar achterhaalde dat de muziek komt van een album genaamd ‘epic male songs’, heroïsche mannenmuziek.

Dat de president behoorlijk buiten adem was na het beklimmen van de trappen en op het balkon zichtbaar een hoestje stond in te houden, zoals we konden zien in het liveverslag, haalde de eindmontage dan weer niet. Een close-up van zijn gezicht evenmin, angstaanjagender oranje dan ooit tevoren.

Duiden

Bij iemand als Trump is het de vraag of de nadruk op platte, clichématige mannelijkheid strategisch of pathologisch is, veroorzaakt door een jeugd in een liefdeloos gezin, onder de knoest van Fred Trump, de dominante vader voor wie de zoons nooit goed genoeg waren. Een combinatie van beide, waarschijnlijk.

Alom bekend is dat Trumps onwrikbare electorale basis voornamelijk uit witte, laagopgeleide mannen bestaat. Bij de presidentsverkiezingen van 2016 zorgden die voor een verrassing, omdat journalisten en peilers collectief over hen heen hadden gekeken. In het grote, schuldbewuste duiden na afloop werd de verklaring voor hun keuze gezocht in hun onzekere financiële situatie, als verliezers van de globalisering. 

Toch bleek al snel uit politicologisch onderzoek dat racistische én seksistische opvattingen nog belangrijker waren voor een stem op Trump. Dit gold overigens ook voor vrouwen die (in mindere mate) op hem stemden, ondanks de beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag aan zijn adres. Nu, vier jaar later, denken de seksen blijkbaar anders over wie de beste man voor de baan is.

Veel armere, witte mannen hebben nog altijd het gevoel dat hun man-zijn in een kwaad daglicht staat. ‘The Atlantic’ interviewde deze week Arlie Russell Hochschild, de emeritus hoogleraar sociologie die in 2016 ‘Strangers in Their Own Land’ publiceerde, een boek waarvoor ze sprak met Trump-fans in conservatief Louisiana. Voor hen is hij een volksheld, iemand die hun verloren gevoel van aanzien kan herstellen. ‘Trump zal niet altijd de economische belangen van zijn aanhang dienen, maar hij voedt hun emotionele belangen’, schrijft ze. ‘Trump is identiteitspolitiek voor witte mannen.’ (Overigens stemmen rijken ook op Trump. In 2016 lag het gemiddelde inkomen van Trump-stemmers zelfs hoger dan dat van de mensen die voor Hillary Clinton kozen.)

Voor haar nieuwe boek trok Russell Hochschild door Kentucky en kwam daar weer hetzelfde tegen. ‘Mannen in deze gemeenschappen snakken naar een heroïsch gevoel’, zei ze tegen ‘The Atlantic’. ‘Ze zijn onzeker. Ze denken het minder goed te doen dan hun vader en in een neerwaartse spiraal te zitten.’

Trump-fans voelen zich slachtoffer. Niet van een onbarmhartig, neoliberaal systeem waardoor ze in deze situatie terecht zijn gekomen, nee, de schuld ligt ergens anders. Bij progressieven, bij politieke correctheid, bij emancipatie, bij feministen.

De veronderstelling dat ‘mannen geen man meer mogen zijn’ heeft een grote aantrekkingskracht. Alt-right is een diffuse beweging, maar de roep om het herstel van traditionele mannelijkheid (en daarmee traditionele rolpatronen) is een constante. Het anti-feminisme fungeert meestal als een eerste kennismaking met alt-right, waarna de mannen blootgesteld kunnen worden aan de xenofobe, racistische of antisemitische elementen.

Hypermasculiniteit

Ook bij de Proud Boys, de extremistische, zwaarbewapende pro-Trump-groepering die zich dit jaar in de kijker speelde op rally’s en demonstraties, behoort ‘hypermasculiniteit’ tot de kern. ‘Radicaal traditionalisme’ noemen ze het, ‘een verlangen om terug te keren naar de natuurlijke orde der dingen en om controle [over vrouwen] terug te winnen’, aldus een rapport van The International Centre for Counter Terrorism uit Den Haag.

‘Een klap kunnen uitdelen is een essentiële vaardigheid om man te worden’, zo bromden de Proud Boys een paar jaar geleden op hun site. De mannen moesten zich spiegelen aan het Oudgriekse Sparta, ‘het ultieme voorbeeld van een samenleving van krijgers’, waar jongens al vanaf hun 7de gedrild werden om te vechten. ‘Daar gaat het de Proud Boys om, weer sterke mannen worden.’

Overigens stellen de hardcore-Trump-fans de situatie van de man wel heel penibel voor. Dit was namelijk ook het verkiezingsjaar waarin aan Democratische zijde zeer capabele, scherpe en intelligente vrouwen als Kamala Harris en Elizabeth Warren werden voorbijgestreefd door een aardige, maar bleke en weinig inhoudelijke man genaamd Joe Biden.

Alleen dat zou de bedreigde sekse al enigszins gerust moeten stellen.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234