Vijftien procent van de volwassen Nederlanders heeft ernstig overgewicht. Beeld Getty Images

Wereld Obesitas Dag

‘Mensen met obesitas zijn geen slappelingen, ze zijn zíék’

Het neerkijken op heel dikke mensen moet stoppen, want obesitas is toch écht een ziekte. Dat stellen behandelaars en wetenschappers vandaag op Wereld Obesitas Dag. Door het hardnekkige stigma zouden patiënten te laat hulp inschakelen.

Meest gehoorde vooroordeel over dikke mensen? Mireille Serlie, internist van het Amsterdam UMC, kan hem zo uit haar mouw schudden ‘Afvallen is een kwestie van wilskracht.’ Ze lacht een beetje schamper. ‘Was het maar zo mooi.’ Serlie maakt er haar dagtaak, of liever gezegd levenswerk, van om het tegendeel te bewijzen. In de afgelopen jaren ontdekte ze dat het brein van dikke mensen er daadwerkelijk anders uitziet en onbewust om méér en méér eten vraagt voor het tevreden is gesteld.

Serlie is één van de wetenschappers die een nieuwe campagne van harte onderschrijft. Een groep van obesitaschirurgen en wetenschappers doet vandaag – op Wereld Obesitasdag – een oproep om minder snel te oordelen over mensen met ernstig overgewicht. Obesitas is géén persoonlijke keuze, zeggen zij.

Vette snack

In Nederland is ongeveer 50 procent van de volwassen bevolking is te zwaar. Dit is vaak het gevolg van te veel eten en te weinig bewegen, van jongs af aan. We eten meer dan ons lichaam nodig heeft door de constante verleidingen om ons heen. In het begin – wanneer het gaat om een paar kilootjes te veel – is er nog een punt dat je jezelf tot de orde kunt roepen, zegt Serlie. ‘Natuurlijk kun je dan bewuster kiezen voor die boterham in plaats van een vette snack. Dán speelt wilskracht wel degelijk een rol. Maar wanneer je blijft overeten, steeds een beetje meer, gaan de hersenen een grotere invloed uitoefenen op je eetgedrag. Dat is een onbewust proces, waar we veel minder invloed op kunnen uitoefenen dan we denken.’

Tijdens haar onderzoek zag Serlie een verschil in de hersenscans van vrouwen met ernstig overgewicht –  de zwaarste woog 160 kilo – en gezonde personen. Daarbij werd gelet op het stofje dopamine, dat betrokken is bij de motivatie om te eten. Op de scans van de zware vrouwen lichtten minder dopamine-receptoren op, wat kort gezegd betekent dat zij meer moeten eten voordat het brein het geluksgevoel krijgt dat er voedsel binnenkomt.

Verslaving

Ook toonde Serlie aan dat het verzadigingsgevoel, ook gereguleerd door de hersenen, minder is bij zware mensen. ‘Mensen met obesitas zeggen vaak: als ik mijn bord heb leeggegeten, heb ik niet het gevoel dat ik vol zit. Dat klopt dus en dat heeft dus niks met ruggengraat te maken. De eetprikkels vanuit de hersenen zijn verschrikkelijk sterk. Ik vergelijk het vaak met een verslaving.’ 15 procent van de volwassenen en 3 procent van de kinderen heeft ernstig overgewicht.

Volgens Ronald Liem, één van de initiatiefnemers van de campagne en voorzitter van beroepsgroep van obesitaschirurgen, trekken veel obesitaspatiënten nu te laat aan de bel voor hulp. Ze zijn inmiddels zo zwaar dat een maagverkleining het laatste redmiddel is. ‘We moeten af van het stigma dat mensen met obesitas zwakkelingen zijn, die ‘gewoon minder moeten eten’. Niemand wil heel graag dik zijn. Dat is geen keuze. Tegen iemand met longkanker zeggen we toch ook niet: ‘Probeer eerst maar te stoppen met roken. Over twee jaar ga ik je behandelen.’’

Liem waarschuwt voor de gevolgen van obesitas, wanneer er te laat wordt ingegrepen. Obesitas veroorzaakt nieuwe ellende, zoals gewrichtsproblemen, kanker, hartinfarcten, diabetes, hoge bloeddruk, leverziekten, artrose, depressie, angst, huidaandoeningen en onvruchtbaarheid.  ‘Ik hoop dat onze boodschap eindelijk bij het grote publiek zal doordringen: obesitas is een verwoestende ziekte.’

Liesbeth Timmerman (50) woog op haar dieptepunt 120 kilo en nu nog maar 60.

Door Marith Attasio

‘Van huis uit zat lekker en veel eten er al vroeg in. Het is in mijn jeugd een lange tijd goed gegaan, ik was toen gewoon slank. Pas na mijn tweede bevalling vlogen de kilo’s er aan. In de veertien jaar erna kwam ik terecht in een vicieuze cirkel van diëten en weer aankomen. Ik was enorm goed in lijnen, maar hield het nooit vol. Ik viel gemakkelijk 35 kilo af, maar er zat zo weer 40 kilo aan. Eten voelde als een soort verslaving. Ik wist dat mensen om mij heen over mij praatten en me dik vonden, maar dat probeerde ik te negeren.

Er was een tijd dat ik heel moeilijk kon opstaan. Zo lag ik een keer aan het zwembad en voordat ik omhoog kon komen, rolde ik eerst op mijn buik. Ik voelde de blikken om mij heen wel brandden. Toch trok ik me daar nooit iets van aan, ik was hoe ik was.  Ik probeer altijd zo positief mogelijk te blijven denken. 

Op een gegeven moment wist ik dat er iets moest gebeuren. De pijn in mijn knieën werd ondraaglijk. Ik had nog zo weinig kraakbeen over dat ik bijna niet meer kon lopen. Ik koos toen voor een maagverkleining. Sindsdien ben ik er heel bewust van wat ik eet, beweeg ik veel en blijf ik mezelf eraan herinneren dat ik nooit meer terug wil. Mensen denken vaak dat een maagverkleining een makkelijke uitweg is, maar als ik er niks aan zou doen, ben ik zo weer terug bij af. Inmiddels ben ik 60 kilo afgevallen en ben ik gelukkiger dan ooit.’

Liesbeth Timmerman verloor de helft van haar lichaamsgewicht na een maagverkleining. Ze woog eerst 120 kilo, nu 60 kilo. Beeld Annemiek Mommers

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234