'In veel tandpasta’s zit niets speciaals, maar fabrikanten claimen wel dat je er wittere tanden van krijgt.' Beeld Jeroen Los
'In veel tandpasta’s zit niets speciaals, maar fabrikanten claimen wel dat je er wittere tanden van krijgt.'Beeld Jeroen Los

Poetshulp gezocht:de helft van de belgen gaat niet naar de tandarts

‘Met dat mondmasker zag niemand je tanden of rook je adem, dus werd er veel minder gepoetst’

Twee jaar lang hebben we ons gebit achter een mondmasker kunnen verbergen, maar nu valt er niet meer aan te ontkomen: iedereen kan weer zien hoe stralend of onverzorgd dat is. Met de Dag van de Mondgezondheid in zicht, op zondag 20 maart, klommen we in de tandartsstoel voor een flinke onderhoudsbeurt en noteerden we en passant tal van nuttige weetjes: wat zijn de meest recente poetsadviezen? Hoe kan een slechte mondgezondheid tot hartproblemen leiden? En mogen we wel zoenen als ons tandvlees bloedt?

Joris Bellwinkel

Met enige schroom stap ik de tandartspraktijk binnen, want ik heb het afgelopen jaar weleens een poetsbeurt overgeslagen.

HUMO Ik vermoed dat ik niet de enige ben?

DOMINIQUE DECLERCK (tandarts en professor preventieve mondzorg KU Leuven) «De mondmaskers hebben indirect inderdaad een impact op de mondzorg gehad. Omdat niemand hun gebit zag of hun adem rook, poetsten veel mensen hun tanden minder regelmatig en stelden ze ook vaker een bezoek aan de tandarts uit, ook door de coronapandemie. Daar zullen we binnenkort de gevolgen van zien.»

HUMO Was de Belg vóór corona een goede poetser?

MARTIJN LAMBERT (tandarts en mondgezondheidswetenschapper UGent) «We poetsen onze tanden redelijk goed, al doen de Nederlanders en de Scandinaven het wel beter. We scoren minder goed als we tussen de tanden moeten reinigen, en het tandartsbezoek is dramatisch: slechts de helft van de Belgen gaat jaarlijks op controle.

»Gemiddeld loopt de Belg rond met één onbehandeld gaatje, maar daar gaat een grote sociale ongelijkheid onder schuil: 80 procent van de onbehandelde gaatjes vind je bij 20 procent van de Belgen, voornamelijk mensen in kansarmoede, mensen met een beperking en ouderen in woonzorgcentra.»

HUMO Toon me je tanden, en ik vertel je wie je bent?

LAMBERT «Ja, vroeger werd weleens gezegd dat je iemands welvaart kunt aflezen aan zijn schoenen, zijn auto en zijn tanden, en daar steekt veel waarheid in. Tegenwoordig ziet het gebit van de meeste 14-jarigen er heel regelmatig uit, omdat ze allemaal naar de orthodontist zijn geweest en een paar jaar een beugel hebben gedragen. Maar kansarmen hebben vaak niet het geld om de scheve tanden van hun kinderen te laten corrigeren, en die blijven er dus hun leven lang mee rondlopen.

»Het uiterlijk houdt sociale ongelijkheid in stand. Een werkgever zal niet snel toegeven dat hij iemand afwijst wegens een onverzorgd gebit, maar je voorkomen is voor veel jobs wel degelijk van belang. De maatschappij zou slimmere keuzes kunnen maken en een ex-drugsverslaafde met kapotte tanden die nog iets van zijn leven wil maken, meteen een gebitsprothese kunnen vergoeden in plaats van hem jarenlang een leefloon uit te keren. Zo iemand kun je moeilijk verwijten dat hij steeds naast een baan grijpt als hij lacht tijdens een sollicitatiegesprek.»

HUMO Sociaal kwetsbare mensen gaan ook minder vaak naar de tandarts.

LAMBERT «Ze kampen met verschillende problemen tegelijk en zolang ze geen kiespijn hebben, staat een bezoek aan de tandarts niet bovenaan op hun prioriteitenlijst. Daarnaast zijn er steeds minder tandartsen: de meesten hebben zoveel werk dat er lange wachtlijsten zijn en ze soms zelfs een patiëntenstop afkondigen. Ze zullen dus niet zelf mensen opbellen om hen aan te sporen op controle te komen. Er is bovendien een grote kloof tussen de leefwereld van de gemiddelde tandarts en die van een sociaal kwetsbare patiënt. Ze kunnen zich vaak niet voorstellen hoe het is om in armoede te leven.

»Je kunt de drempel voor sociaal kwetsbare patiënten verlagen door zelf naar hen toe te gaan. Met de campagne ‘Ieders mond gezond’ organiseren we nu screenings bij armoedeverenigingen: daar vertellen we elke patiënt welke tandproblemen hij of zij heeft, hoe die op te lossen zijn en hoeveel het ongeveer zal kosten. Dat is voor velen een hele geruststelling, omdat ze dan niet voor verrassingen zullen staan bij de tandarts. Voorts proberen we hulpverleners in die sector een basisopleiding mondgezondheid te geven, zodat zij ook mensen correct kunnen adviseren.»

HUMO Speelt de angst voor de boor ook geen rol als we wegblijven van de tandarts?

LAMBERT «Weinig mensen komen echt graag naar ons, maar voor wie er een goede mondhygiëne op na houdt, draait een tandartsbezoek zelden op een pijnlijke aangelegenheid uit. Als je pas naar de tandarts gaat wanneer je acute pijn voelt, zal elk bezoek pijnlijk zijn. Je komt dan snel in een vicieuze cirkel van negatieve ervaringen en angst terecht.»

HUMO Wie een jaar niet naar de tandarts is geweest, wordt bovendien financieel gestraft.

LAMBERT «Zo wil de overheid, in samenspraak met de tandartsen en de ziekenfondsen het jaarlijkse bezoek aanmoedigen, maar dat hebben ze volgens mij slecht gecommuniceerd. Mensen konden soms een jaar lang nergens terecht en dachten toen: ik wacht wel tot ik pijn voel, want ik moet toch alles zelf betalen. Dat is een groot misverstand. De controle wordt altijd in dezelfde mate terugbetaald, ook als je jaren niet naar de tandarts bent geweest: je hebt dus niets te verliezen. Voor vullingen en technische behandelingen krijg je wel iets minder terugbetaald, maar je hoeft echt niet de volle pot te betalen. En de maatregel geldt sowieso niet voor kinderen of mensen met een zeer laag inkomen.»

Tanden bleken

HUMO Is een slecht gebit genetisch bepaald?

LAMBERT «Genen hebben maar een minimale invloed. Mensen worden niet met slechte tanden geboren en in principe is ieder gaatje te vermijden. De omgeving waarin je opgroeit, heeft wel een grote impact. Een kind zal niet uit zichzelf goed zijn tanden poetsen of gezond eten, en op latere leeftijd is het heel moeilijk om dat gedrag nog bij te sturen. Soms wordt er thuis ook gerookt, wat leidt tot ontstekingen in het bot en het tandvlees, of ouders houden hun kinderen letterlijk zoet. Een alleenstaande moeder die alle moeite heeft om de eindjes aan elkaar te knopen, heeft niet altijd de energie om ook nog met de kinderen te discussiëren over een glas cola.»

HUMO Is cola echt des duivels?

LAMBERT «Zeker voor adolescenten is frisdrank de slechtst denkbare drank, in de eerste plaats omdat er veel suiker in zit. Onze tanden zijn bedekt met een laagje tandplak, waarin bacteriën zitten die suiker in zuur omzetten. Dat tast het tandglazuur aan en daardoor ontstaan gaatjes. Frisdranken, ook de lightversies, zijn bovendien zelf al zuur, en als je die drinkt, verspreidt het zuur zich in je hele mond. Dat leidt tot tanderosie: je tanden gaan afslijten.»

HUMO Is er een manier om het effect van die zuren tegen te gaan?

DECLERCK «Dat kun je met fluoride doen. Als er genoeg van in je mondholte aanwezig is, moet de zuurtegraad veel meer dalen voor het tandoppervlak wordt beschadigd. Iemand die tandpasta met fluoride gebruikt, heeft een kwart minder kans op gaatjes dan iemand die een tandpasta zonder gebruikt. Dat is een spectaculair verschil.

»Fluoride helpt wel alleen als je regelmatig je tanden poetst. Anders zit er een dikke plaklaag vol zuur producerende bacteriën op je tanden, en daar is fluoride niet tegen opgewassen. Ook bij mensen die de hele dag door zoetigheid eten, zal de stof onvoldoende effect hebben. Hoe vaker het gebit in contact komt met zuur, hoe sneller het glazuur beschadigd zal raken.»

HUMO De Hoge Gezondheidsraad heeft nieuwe adviezen over het fluoride verspreid. Wat zijn de belangrijkste aanpassingen?

DECLERCK «Die gaan over de hoeveelheid fluoride in tandpasta. Voor kindertandpasta is de toegestane concentratie fluoride verhoogd van 500 naar 1.000 ppm (deeltjes per miljoen, red.). Kinderen tot 2 jaar hebben ongeveer een rijstkorrel tandpasta nodig, bij kinderen van 2 tot 6 jaar is dat een dot pasta ter grootte van een erwt. Volwassenen gebruiken het best een tandpasta met ongeveer 1.450 ppm fluoride, dan heb je een zeer goede bescherming.»

HUMO Volgens Test Aankoop bevatten veel tandpasta’s niet de hoeveelheid werkzame fluoride die ze op de verpakking beloven. Bovendien is de etikettering soms onduidelijk of blijken er bedenkelijke stoffen in de tandpasta te zitten. Is er dan zo weinig controle?

DECLERCK «Tandpasta’s vallen wettelijk gezien onder de cosmetica, niet onder de voeding of medicijnen. Daarom is de regelgeving daarop afgestemd. Daarnaast is het belangrijk om de bewaartermijn en -omstandigheden te respecteren, want dat heeft een invloed op de werkzaamheid van de aanwezige stoffen.»

HUMO Het populairste type tandpasta is de whitening-versie. Krijg je daar echt witte tanden van?

DECLERCK «Er is geen duidelijk criterium wat precies die whitening is. In veel van die tandpasta’s zit niets speciaals, maar fabrikanten claimen wel dat je er wittere tanden van krijgt. Dat is niet helemaal onterecht, want elke tandpasta die je gebruikt, zal de kleur van je tanden verbeteren doordat die tandplak verwijdert. Sommige whitening-tandpasta’s bevatten een blauwe kleurstof die je de indruk geven dat je wittere tanden hebt, tot je iets drinkt en de kleurstof wordt weggespoeld. En enkele whitening-tandpasta’s bevatten waterstofperoxide, wat jongeren vroeger vaak gebruikten om hun haar te blonderen.»

FRANK HERREBOUT (voorzitter Vlaamse Beroepsvereniging Tandartsen) «Zodra er één druppel peroxide in de tandpasta zit, mag het op de verpakking staan, maar die kleine hoeveelheid heeft natuurlijk weinig effect. Veel consumenten kopen die whitening-tandpasta met als excuus: baat het niet, dan schaadt het niet. Maar als je echt witte tanden wilt, moet je ze professioneel laten bleken.»

HUMO Sinds kort zie je overal reclame voor tandpasta met houtskool opduiken. Die claimen ook een witter effect.

HERREBOUT «Die tandpasta zou ik absoluut afraden. Op sociale media circuleerden filmpjes waarin mensen hun tanden schoonmaakten met pure houtskool, en fabrikanten zagen een gat in de markt. In tandpasta met houtskool zitten ruwe partikels die een extra schurend effect hebben en daardoor kun je de laag tandplak makkelijk verwijderen. De laatste jaren is echter duidelijk geworden dat we erg voorzichtig moeten zijn met tandpasta waar veel schurende partikels in zitten. Een klein beetje kan geen kwaad, maar met een te agressieve tandpasta schuur je ook het glazuur stuk.»

DECLERCK «Er zijn veel producten op de markt waarvan de werkzaamheid, en soms ook de veiligheid, onvoldoende wetenschappelijk bewezen is. Dat vind ik verontrustend.»

HUMO In de biowinkel verkopen ze sinds kort tandpasta in pilvorm. Is dat ook zo’n marketingtruc?

HERREBOUT «Die tabletten bevatten alle ingrediënten die ook in een klassieke tandpasta zitten, met uitzondering van water. In principe mag je dus hetzelfde schuim- en poetseffect verwachten. Het voordeel is dat er veel minder verpakking en water nodig is en dat er minder transportkosten zijn.

»Nu, de tandpasta mag nog zo goed zijn, het poetsen moet je zelf doen. Ik zeg altijd tegen mijn patiënten: als je vijf liter zeepsop op een vuile vloer uitgiet, het een halfuurtje laat inweken en je het opdweilt, heb je een fris geurtje, maar dan is de vloer nog niet schoon. Je hebt ook een goede borstel nodig.»

HUMO Welke borstel raadt u aan?

HERREBOUT «Je gebruikt het best een medium tandenborstel met een recht handvat en een kleine kop, waarmee je bij de moeilijk bereikbare plekken kunt komen. Een harde borstel kan de tanden beschadigen en bij een zachte borstel kunnen de haartjes snel krom staan.

»Maar nog beter is een elektrische tandenborstel. Daarmee poets je de tandplak efficiënter weg. De nieuwste modellen kun je zelfs met een app verbinden om te zien waar en hoe goed je hebt gepoetst.»

HUMO Ik gebruikte die in het begin zoals een gewone tandenborstel, maar eigenlijk laat je hem beter een paar seconden op elke tand draaien.

DECLERCK «Dat klopt, je moet je poetstechniek aanpassen, anders heb je er weinig voordeel aan. Je moet elke tand apart reinigen, steeds met de borstel mooi tot tegen de tandvleesrand.»

HUMO Maakt het uit op welk moment van de dag we die twee keer twee minuten plannen?

DECLERCK «Als je een goede mondhygiëne hebt en je poetst je tanden twee keer per dag grondig, dan is het moment niet zo belangrijk. Vroeger moest je direct na de maaltijd poetsen, maar dat advies zul je nergens meer terugvinden. Het liefste plan je een poetsbeurt niet te lang voor je gaat slapen,

»Als je meer een gelegenheidspoetser bent, dan doe je dat liever niet vlak nadat je iets gesuikerds hebt gegeten. Anders kun je mineralen uit het tandoppervlak wegschrobben en het herstel van de tanden vertragen.»

HUMO Nu moet ik even mijn minst favoriete woord laten vallen: flosdraad.

DECLERCK «Het is ongelofelijk belangrijk om ook de tandplak tussen je tanden te verwijderen, en die gewoonte hebben de meeste mensen ab-so-luut nog niet aangeleerd.»

HERREBOUT «Flosdraad is overigens een beetje passé. Je hebt tegenwoordig borsteltjes op een handvat, die gemakkelijk te gebruiken en vele malen efficiënter zijn. Met flosdraad kun je wel resten van tussen de tanden weghalen, maar niet de plaklaag verwijderen. Met zulke borsteltjes lukt dat wel.»

'In veel tandpasta’s zit niets speciaals, maar fabrikanten claimen wel dat je er wittere tanden van krijgt.' Beeld Jeroen Los
'In veel tandpasta’s zit niets speciaals, maar fabrikanten claimen wel dat je er wittere tanden van krijgt.'Beeld Jeroen Los

Bacterie in bloed

HUMO Hoe erg is het als we al die poetsadviezen in de wind slaan?

DECLERCK «Vaak hoor je dat tandbederf niet zo’n ernstige aandoening is, maar het heeft wel een grote impact op je welzijn. Tandpijn is niet alleen vervelend, die kan er ook voor zorgen dat je niet goed kunt eten, je concentratievermogen kan afnemen en je slaap wordt erdoor verstoord.»

LAMBERT «Soms komt er een moeder met haar kind in mijn praktijk die niet begrijpt waarom haar spruit veel huilt en weinig eet. Als ik een blik in de mond werp, zie ik doorgaans veel kapotte tanden. Sommige kinderen zullen door tandproblemen ook vaker lessen missen en bouwen zo een achterstand op die ze niet makkelijk wegwerken.»

DECLERCK «Er is bovendien steeds meer bewijs dat er een direct verband is tussen de mondgezondheid en de algemene gezondheid. Wie een slecht gebit heeft, riskeert bijvoorbeeld hartproblemen, of moeilijkheden om diabetes onder controle te houden.»

HUMO Hoe kan dat?

LAMBERT «De bacteriën in onze mond blijven in normale omstandigheden ter plaatse, maar als je last hebt van ontstoken of bloedend tandvlees, loop je het risico dat ze door de rest van je lichaam gaan reizen. Dat is best gevaarlijk, want via de bloedbaan kunnen die bacteriën in de zwakste plekken van je lichaam terechtkomen. Bij hartpatiënten zijn dat bijvoorbeeld de hartkleppen of het hartzakje, en bij iemand die net een heupoperatie heeft ondergaan, kunnen bacteriën uit de mond ervoor zorgen dat de nieuwe heup niet ingroeit.»

DECLERCK «Patiënten schrikken als hun cardiochirurg een operatie moet uitstellen omdat de mond niet ontstekingsvrij is. De chirurg doet dat natuurlijk niet zomaar: als je mondgezondheid niet in orde is, zijn sommige medische ingrepen te risicovol.»

HUMO (opent mond) Dit bloedende tandvlees is dus niet zo best?

LAMBERT «Veel mensen beschouwen bloedend tandvlees bijna als iets dat erbij hoort, ook omdat zo’n ontsteking vaak niet meteen pijn doet. Onterecht, want als die bloedingen blijven aanhouden, wijzen ze op een chronische ontsteking van het tandvlees. Als je hand zomaar begint te bloeden, stel je een doktersbezoek niet uit, maar bij spontane bloedingen in de mond wachten mensen vaak wel heel lang.

»Dat is extra gevaarlijk bij mensen met een chronische ziekte zoals diabetes. Zij hebben meer risico op tandvleesontstekingen en die kunnen op hun beurt de diabetes verergeren. Daarom worden bij die mensen meer mondcontroles uitgevoerd. Recente onderzoeken tonen aan dat alleen al het verwijderen van tandsteen de kans op complicaties bij diabetes significant kan verminderen.»

Boeiend bioom

Er zijn ook aanwijzingen dat mondbacteriën een impact hebben op ziektes als reuma en alzheimer. De miljarden micro-organismen in onze mond bestaan echter niet alleen uit ziekteverwekkers, ze zijn misschien ook de sleutel voor de tandheelkunde van de toekomst, zegt microbioloog Bart Keijser van de Nederlandse onderzoeksorganisatie TNO.

HUMO Er is iets bijzonders aan de bacteriën in de mond.

BART KEIJSER «Als ik een kopje koffie drink, gaat de temperatuur in mijn mond plots snel stijgen. Je zou denken dat micro-organismen daar last van kunnen hebben of er juist van profiteren. Maar het bijzondere is: die populatie blijft zeer stabiel. Dat gebeurt niet zomaar, ons lichaam doet moeite om het mondmicrobioom zo stabiel te houden. En in de biologie is het heel simpel: iets waar moeite voor wordt gedaan, moet ook iets opleveren. De vraag is dus: wat levert het op?»

HUMO En u weet ongetwijfeld het antwoord?

KEIJSER «Een paar jaar geleden is ontdekt dat die micro-organismen nitraat omzetten in nitriet en ons zo helpen om onze bloeddruk te regelen. We zijn voor dat proces afhankelijk van die bacteriën, want ons lichaam kan het niet zelf. Als iemand zijn mond spoelt met sterk antibacterieel mondwater, zie je ook dat zijn bloeddruk stijgt.

»Het onderzoek is nog pril, maar we vermoeden dat de mondbacteriën ook een rol spelen in onze smaak, geur en spraak.»

HUMO Toch zien we die bacteriën als de grote vijand.

KEIJSER «Om onze mond gezond te houden, focussen we op het wegkrabben en doden van bacteriën. Maar we zouden onze kennis van de bacteriën ook kunnen gebruiken om ons mondmicrobioom te versterken, en dus mondspoelmiddelen of tandpasta’s kunnen ontwikkelen die selectief specifieke bacteriën stimuleren. Er zijn nu al tandpasta’s met probiotica op de markt die bepaalde bacteriën laten groeien, maar we hebben nog een lange weg te gaan. Niet elke mond heeft dezelfde behoeften: de ene persoon is gevoeliger voor mondziektes dan de andere, en dus zou je andere bacteriën moeten stimuleren.»

HUMO We gaan naar een mondverzorging op maat?

KEIJSER «Ja, we evolueren naar zo’n persoonlijke benadering. We zullen niet alleen verschillende mondmicrobioomtypes kunnen identificeren, maar die tandheelkundig ook anders kunnen behandelen.»

HUMO Kan het kwaad als ons type mondmicrobioom in contact komt met een ander type? Met andere woorden, wat gebeurt er als we zoenen?

KEIJSER «Dan zullen jullie ongetwijfeld bacteriën uitwisselen, maar het zijn vooral de eigenschappen van je eigen mond die bepalen of een bacterie er kan nestelen of niet. Als ik zoen met iemand met een ernstige tandvleesontsteking, zal ik morgen niet meteen zelf ontstoken tandvlees hebben. En sowieso is het altijd nuttig om te zoenen (lacht).»

Meer over de campagne ‘Ieders mond gezond’ en poetsadviezen op gezondemond.be

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234