#MeToo: hoe Thordis Elva zich verzoende met haar verkrachter

Thordis Elva werd verkracht toen ze 16 was. Jaren later confronteerde ze haar belager niet alleen met zijn daad, ze trad uiteindelijk ook met Tom Stranger naar buiten om hun verhaal over misbruik én verzoening te delen. ‘Stilte beschermt je niet. Waar stilte is, kan geweld bloeien.’

'Het beest uitgedost als een doodgewone man'

Sinds die ene avond weet ze hoeveel seconden er in twee uur zitten: het zijn er 7.200. Thordis Elva uit IJsland telde ze, terwijl Tom Stranger haar verkrachtte. Weken erna liep ze nog mank. Ze kenden elkaar nog maar net, hij was haar vriendje. De reddende engel ook, eerder die avond, toen de eerste rum die ze ooit had gedronken, haar naar het hoofd steeg op het kerstbal van school. Tom, de leuke uitwisselingsstudent uit Australië, hielp haar naar huis, haar kamer, haar met knuffels gevulde bed, en hielp haar de vernieling in.

De 7.200 seconden achtervolgden Thordis, ook toen de fysieke letsels genezen waren en Tom al lang terug in Australië zat. Altijd was die ene winteravond dichtbij, vooral als het stil werd. Dan spatte ze haast uit elkaar van de herinneringen, maar nooit sprak ze over wat haar was overkomen. Ze maakte zichzelf verwijten. ‘Ik schaamde me voor wat er was gebeurd.’ Tot ze niet meer kon zwijgen, een pen pakte en begon te schrijven. Naar Tom.

En hij schreef terug. Hij kon niet anders. De woorden van Thordis deden Tom begrijpen hoeveel pijn hij had veroorzaakt, door te denken dat hij na het uitgaan recht zou hebben op haar lichaam. ‘Thordis, ik weet niet waar ik moet beginnen. Toen ik je naam zag, werd mijn ruggengraat koud. Geloof me als ik zeg dat ik niet ben vergeten wat ik heb gedaan.’ Het was gemakkelijker geweest als ze hem had gehaat, om zijn daden die ook hem nog altijd achtervolgden.

Zo begon een jarenlange correspondentie, voor allebei een zoektocht om in het reine te komen met het verleden. Die duurde voort tot Thordis op een dag haar man en kind gedag kuste en op het vliegtuig stapte. De zenuwen gierden door haar lijf toen het toestel in Zuid-Afrika landde. Daar, tussen Australië en IJsland in, zouden ze elkaar voor het eerst weer in de ogen kijken. Allebei zagen ze het beest, dat was uitgedost als een doodgewone man. Tom wist: hij, een normale jongen uit een warm middenklassegezin, met talloze positieve rolmodellen, had ergens een totaal verkeerd idee over seks en intimiteit opgedaan.

Thordis Elva «Er zijn genoeg gewone mensen zoals Tom die abnormale ideeën hebben. In mijn geval had de dader de indruk dat hij recht had op mijn lichaam, waardoor hij deed wat hij deed. Slachtoffers dragen soortgelijke opvattingen met zich mee. Zij geloven dat ze het aan zichzelf te wijten hebben, dat ze te dronken zijn geworden, dat ze zich an-ders hadden moeten gedragen. Maar slachtoffers dragen geen schuld. Wat wij moeten doen, is dat soort opvattingen identificeren om ze daarna te laten verdwijnen. Dat is waarom ik #MeToo vier. Het brengt aan de oppervlakte wat lang verborgen is gebleven.»

Het zijn de ervaringen van vrouwen zoals zij, die verkracht werden door een bekende. Net zo goed gaat het om vrouwen die op brute wijze slachtoffer werden van een onbekende. Maar ook om vrouwen die in hun billen zijn geknepen, of betast terwijl ze het niet wilden.

ELVA «Het lijkt misschien verwarrend dat al die ervaringen nu onder dezelfde noemer vallen. Maar de wereldwijde conversatie onder die hashtag gaat niet om de verschillen, maar om de gemene deler. Het draait om grenzen, intimiteit en goedkeuring. Elke keer als je intiem wordt met iemand anders, op wat voor manier dan ook, moet je zeker weten dat je goedkeuring van de ander hebt. Iedereen heeft het recht op integriteit. Respect voor elkaar en communicatie zijn de enige manieren om dat te bereiken. Of er nu een positieve of negatieve aanleiding is om met elkaar te praten, we moeten blijven praten.

»De beste raad die ik kan geven aan elke samenleving, is om naar alle verhalen die nu naar boven komen te kijken als symptomen van een structureel probleem. Raak niet verstrikt in in-dividuele getuigenissen. Het gaat niet om wat hij zei of zij zei, er is onthuld hoe gewoon het voor vrouwen is om lastiggevallen te worden. De daders zijn overwegend mannen: zij moeten bij zichzelf te rade gaan. In wat voor wereld willen zij dat hun kinderen opgroeien?»

En nee, niet alle mannen zijn viezeriken.

ELVA «Maar wel bijna alle vrouwen hebben in meer of mindere mate te maken gehad met seksueel geweld. Dat is onacceptabel. We moeten het beter doen, voor onze kinderen, voor de toekomst.»

Mannen die denken dat ze niks te maken hebben met #MeToo, kunnen ook actie ondernemen. Spreken ze andere mannen aan als die zich vijandig opstellen tegen vrouwen? Hebben ze weleens gelachen om een grap over verkrachting of toegekeken terwijl een vrouw werd bepoteld? Helpen ze, als ze zien dat iemand in hun omgeving lijdt?

ELVA «In Zweden en sinds kort ook IJsland komen mannen bij elkaar tijdens ‘kereldiners’. Ze eten samen en praten over wat het betekent om een man te zijn. Hoe kan het dat veel mannen niet huilen, dat één op de vijf geen beste vriend heeft, dat mannen vaker zelfmoord plegen en minder snel naar de dokter gaan?»


Harde woorden

Thordis moest zichzelf redden, voor ze anderen kon stimuleren zulke vragen te stellen. Door haar belager op te zoeken en uiteindelijk samen met hem naar buiten te treden, kwam ze in de schijnwerpers te staan met het verhaal waar ze zich ooit zo voor schaamde. Ze kon niet anders, zegt ze over de moeizame reis die tot een apotheose kwam in Zuid-Afrika, het land van de apartheid, maar ook van de verzoening.

ELVA «Stilte beschermt je niet en het geluid van mijn hart klonk beter dan mijn zwijgen. Ik kon niet doorgaan zoals ik deed. Ik kon niet leven zonder mijn stem vleugels te geven. Toen ik Tom schreef, wist ik dat hij me een leugenaar kon noemen, of me zou kunnen negeren.»

Zelfs dan had Thordis haar zwijgen doorbroken, simpelweg door hem te laten weten dat zij er nog was, net zoals de verkrachting die hij op zijn geweten heeft.

Vorig jaar stonden ze naast elkaar op een podium, voor de camera’s tijdens een TED Talk. Het was een stap die voor Tom de angst wegnam om ooit als verkrachter ontmaskerd te worden. Het gaf hem ook de kans om zijn overtuiging te delen dat seksueel geweld geen onbespreekbaar probleem van louter vrouwen hoort te zijn. Ze vertelden over hun gevoelens, hun opvattingen, de reis naar vergeving. Samen schreven ze een boek, ‘South of Forgiveness’, dat nu is verschenen. Het beest is geslacht. Thordis zet de strijd nu onvermoeibaar voort.

ELVA «Ik wilde wraak, ik was verbitterd. Het deed mij meer kwaad dan hem. Er waren veel moeilijke conversaties en veel harde woorden. Maar nu kan ik zeggen dat ik hem een mooie toekomst toewens. Niet zozeer voor hem, maar omdat ik mezelf moest bevrijden. Mijn leven is beter geworden, mijn toekomst ook. Tegen anderen wil ik zeggen: waar stilte is, kan geweld bloeien.»

© Algemeen dagblad



Thordis Elva & Tom Stranger, ‘South of Forgiveness’, Scribe Publications

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234