null Beeld

Michael Dibdin over zijn boek 'Bloedregen'

Herlees hier het Humo-interview met de zopas overleden Michael Dibdin, schrijver van een reeks heerlijke misdaadromans rond commissaris Aurelio Zen.

(Verschenen in Humo's Misdaadgids - Humo 3119, 12/06/2000)

'Vroeger werd je vermoord voor je geld of uit wraak, maar tegenwoordig worden mensen zomaar afgeslacht'

Een repeteergeweer of deukhoek in een roman opvoeren kan tot misverstanden leiden: het hardnekkige label 'misdaadauteur' heeft de stilistische en ontwrichtende kracht van uitmuntende romanciers als Georges Simenon, Raymond Chandler en James Ellroy misdadig lang aan het oog onttrokken. De in Seattle wonende Engelsman Michael Dibdin (53) is hetzelfde lot beschoren. Zijn romans over de aan sigaretten, espresso en melancholie verslaafde Venetiaanse Criminalpol-commissaris Aurelio Zen zijn nochtans gevarieerd van opzet, treden intelligent in dialoog met de crimi-traditie, worden net zoveel voortgestuwd door hun sfeer als door hun plot, en bieden een seismografische doorlichting van het Italië van nu.

In 'Bloedregen' (Atlas), het zevende deel van de lotgevallen van Zen, belandt de commissaris op Sicilië, waar hij onvermijdelijk oog in oog komt te staan met de maffia. Ondanks zijn steeds hardnekkiger cynisme stort Zen zich met aandoenlijke verbetenheid in het bij voorbaat verloren gevecht met het veelarmige en veelkoppige monster van de famiglia. It's all in the family: meer dan over de maffia tobt Zen over de relatie met zijn vermeende dochter, zijn stervende moeder en de puinhoop waaronder hij vriendschappen en liefdes bedolven heeft. 'Bloedregen' is van het donkerste en beste uit de Zen-reeks.


HUMO Heeft Aurelio Zen zijn naam aan het boeddhisme te danken?

MICHAEL DIBDIN « Niet in eerste instantie. Toen ik in 1984 in Venetië liep te denken aan wat het eerste van de Zen-boeken zou worden, zag ik in een of ander achterafstraatje ik een naamplaatje dat 'A. Zen' vermeldde. Die naam bleef om een of andere reden hangen, wellicht ook omdat hij zo ongewoon is. (In Italië hoor je eerder de naam Zeno, zoals in 'Bekentenissen van Zeno' van Italo Svevo.) En toen ik eenmaal beslist had dat mijn hoofdpersonage van uit Venetië zou komen, koos ik ervoor 'm Aurelio Zen te noemen.

» Pas achteraf realiseerde ik me dat die naam een verwijzing naar het boeddhisme inhield, maar dat kwam me eigenlijk goed uit. Voor zover ik 't begrepen heb, is de essentie van het boeddhisme dat je jezelf leeg maak, één wordt met je omgeving en dankzij dat evenwicht kan doen wat gedaan moet worden. Dat rijmt wonderwel met de werkwijze van Aurelio Zen: hij probeert altijd eerst te begrijpen wat er aan de hand is, als het ware één te worden met de zaak waarmee hij geconfronteerd wordt. Pas als hij inzicht verworven heeft, komt hij écht in actie.»


HUMO U noemt Zen nu wel een boeddhist, maar u zou 'm net zo goed een pragmatische lafaard kunnen noemen.

DIBDIN « Zen is een realistische politieman en een realistische Italiaan, geen onmogelijke held. 't Is geen traditionele Engelse detective die allerlei papiersnippers verzamelt en ze scherpzinnig interpreteert, en ook geen traditionele Amerikaanse detective die aan de lopende band deuren intrapt en mensen neerschiet. Als Zen moet kiezen tussen een zaak oplossen of overleven, zal hij altijd voor dat laatste kiezen. Dat is toch veel normaler dan de onverschrokkenheid van al die heroïsche detectives?

» Zen probeert wel altijd zijn werk te doen en geeft steevast het beste van zichzelf. Maar hij heeft niet de illusie dat hij als een Witte Ridder door het leven kan galopperen en alle problemen kan oplossen. 't Is geen Clint Eastwood die de saloon binnenstormt, in een handomdraai alle onrecht verdelgt en vervolgens met de zonsondergang verdwijnt. Zen koestert de illusie niet dat hij écht iets kan veranderen, hij weet verdomd goed wat haalbaar is.»


HUMO Waarom laat Zen boek na boek van zijn pluimen: zijn werk verloopt steeds moeizamer en hij wordt steeds cynischer?

DIBDIN « Zen is door het leven getekend, net als ik. Ik herken zijn neiging om grappen te maken over dingen die fout gaan. Ik ben zelf intussen vijftien jaar ouder dan toen ik Zen creëerde. Met ouder te worden zie je steeds meer de grenzen van je mogelijkheden, maar dat wil daarom nog niet zeggen dat je je door het leven verslagen voelt. Je wordt bijvoorbeeld alleen maar slimmer, leper en gemener (grijnst). Ik denk dat Zen en ik niet cynisch maar realistisch tegen het leven aankijken. We gaan toch allemaal dood? En vaak is in de wachtkamer van de dood zitten toch geen pretje?»


HUMO Schuilt er geen verbittering in een terzijde als 'De ouderdom maakt ons allemaal tot bannelingen in eigen land'?

DIBDIN « Dat is gewoon een waarheid als een koe. Een paar dagen geleden was ik in Londen en viel het me op dat iedereen jong was, rare kleren droeg en naar muziek luisterde die mij in de oren klonk als het vreselijkste lawaai dat ik ooit had gehoord. Ik besefte toen dat ik oud word. En ik voelde me inderdaad een banneling: de muziek, de mode, de cultuur van een land in de meest brede zin van het woord wordt bepaald door de jongste generatie, want zij zijn de energiekste bevolkingsgroep. Ik ben zeker niet tegen jonge mensen, ik ben zelfs voor de vooruitgang, maar ik durf ook onder ogen zien dat ik me vorige week in Londen voelde als een Wit-Russische immigrant in Parijs.»

undefined

Everything Zen

HUMO Bent u uw leven lang al geen buitenstaander?


DIBDIN « Zeker. Dat was al zo in mijn kindertijd. Ik was het enige kind van twee mensen die - om het zacht uit te drukken - geen ideaal huwelijk hadden. Als enig kind word je dan onvermijdelijk de scheidsrechter tussen de twee strijdende partijen. Dat gaf me het gevoel alleen te staan en nergens bij te horen, een gevoel dat alleen maar werd versterkt door als Engelsman in Noord-Ierland op te groeien.

» Maar de donkere sfeer in 'Bloedregen' heeft toch vooral te maken met het decor: Sicilië. Is het Clint Eastwood-scenario in Perugia onwaarschijnlijk, in Sicilië is het gewoon onmogelijk: een politieagent kan niet even op het eiland neerstrijken en de maffia onschadelijk maken. Ik loop al minstens tien jaar met het besef rond dat Zen vroeg of laat op Sicilië moest belanden: als je als schrijver een Italiaanse commissaris in verschillende Italiaanse streken neerzet, kan je niet heen om het broeinest van criminaliteit dat Sicilië is. Zen als een Superman over Sicilië laten razen zou getuigen van bijzonder weinig respect voor alle intelligente en moedige politiemannen en magistraten die de laatste twintig jaar op Sicilië vermoord zijn. Hoewel Zen zich in dit boek moedig en lucide toont, is dat niet genoeg; hij kán niet anders dan falen en fysieke schade oplopen.»


HUMO U beschrijft de emotionele schade veel indringender dan de fysieke schade.

DIBDIN « Ik hou niet zo van het bloed en het geweld in de misdaadromans van tegenwoordig, ik hoef geen beschrijvingen van kogels die in lichamen binnendringen en stukjes hersenen over de muren verspreiden. Het kan me ook nooit wat schelen als er weer eens een misdadiger aan flarden geschoten wordt. Ik kan pas geven om iemand die me ook bij zijn leven interesseerde. Al die slechteriken in misdaadromans zijn papieren figuren die nooit tot leven komen.»


HUMO U minimaliseert het geweld van de maffia ook: 'In tegenstelling tot het volksgeloof, zijn het geen sadistische bruten die verzot zijn op geweld. Ze doen alleen wat ze moeten doen.'

DIBDIN « Zo is het ook: over het algemeen was het de maffia niet te doen om het moorden en martelen, maar om geld. Als ze rijk hadden kunnen worden zonder mannen te martelen, kinderen te kidnappen en vrouwen te verkrachten, hadden ze dat net zo makkelijk gevonden. Maar als het nodig was, ontpopten ze zich meedogenloos tot bruten. Er is één grote uitzondering: de Corleone-clan kon vreselijk sadistisch zijn, die stopte mensen weleens levend in een bad met bijtende zuren. Maar die clan werd dan ook geleid door een maniak van het kaliber van Stalin en Hitler


HUMO Is de boodschap van 'Bloedregen' dat de maffia altijd wint?

DIBDIN « Ik hoed me ervoor een paranoïde gek te worden die overal samenzweringen ziet: 't is reuze makkelijk te gaan denken dat alles door de maffia of door multinationals geregeld wordt. Er zijn zelfs Amerikanen die denken dat de VN de gang der dingen bepaalt, terwijl we onderhand weten hoe efficiënt de VN wel is (grijnst).


» Maar het is natuurlijk een feit dat Italië nog altijd bulkt van de maffiosi en de would-be maffiosi. De Siciliaanse schrijver Leonardo Sciascia heeft opgemerkt dat het echte probleem niet de maffia maar de maffia-mentaliteit is. De maffia beperkte zich aanvankelijk tot het westen van Sicilië, maar gaandeweg verspreidde hun mentaliteit zich over het hele eiland en over heel Italië. Italianen vergelijken de maffia graag met een octopus met ver reikende tentakels, en in 'Bloedregen' maakt iemand de vergelijking met een horde ratten die altijd wel een doorgang vindt, maar de beste vergelijking is wellicht die met Hydra, de mythologische draak: telkens als je 'm een kop afhakt, krijgt hij er twee in de plaats. De oude maffia, die in de jaren zeventig oppermachtig was, heeft zichzelf de das omgedaan: de Corleoni wilden het hele eiland in hun macht krijgen en hebben een oorlog tussen de diverse clans opgezet waaraan ze uiteindelijk ook zelf ten onder zijn gegaan. Vroeger wist men wie de zaken runde, alleen kon men hen niet vangen; nu gebeurt alles ondergronds en weet niemand wat er allemaal gebeurt. Misschien is het nu wel erger dan vroeger, want Palermo is intussen wel de draaischijf van een internationale drugtrafiek waar honderenden biljoenen dollars mee gemoeid zijn.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234