null Beeld

Michael Stipe (R.E.M.), 25 jaar na 'Out of Time': 'Ik ben nog niet klaar om terug te keren naar de muziekscene'

‘We are R.E.M. and this is what we do!’ Het was ruim 30 jaar lang een gevleugelde uitspraak van zanger Michael Stipe. Tot de band in september 2011 onverwacht aankondigde dat ze er definitief mee zouden stoppen.

Het afgelopen jaar was Michael Stipe wel vaker in het nieuws. Als fervent aanhanger van de Amerikaanse Democraat Bernie Sanders liet de verlegen zanger zich ertoe bewegen om te spreken tijdens bijeenkomsten, en die speeches belandden meestal op YouTube. Stipe sprak de opgekomen Sandersfans toe zoals we dat van hem kennen: bedeesd, bedachtzaam maar vastberaden betoogde hij dat Amerika onder Sanders een beter land zou worden. De verkiezing van Donald Trump moet hard aangekomen zijn, maar als we Stipe daags na de verkiezingen ontmoeten in Amsterdam, ziet hij er gezond en fris uit. Uiterlijk lijkt hij wel in niets meer op de zanger van een kwarteeuw geleden: met zijn opvallend lange grijze baard en een stevige ring door de neus ziet hij er eerder uit als een vervaarlijke goeroe. Maar er zijn nog altijd die lachende ogen, de diepe frons en de springende flapoortjes. Stipe ziet er patent uit in zijn hippe rokachtige kostuum met bijpassend mutsje. Praten over ‘Out of Time’ kost hem ook geen moeite: ‘Het is de plaat die ons leven veranderde. Plots waren we niet meer die goede undergroundgitaarband, maar een groep die naast sterren als U2 kon staan. De wereld luisterde opeens naar ons.’

HUMO Het is toeval, maar toen jullie in 1991 ‘Out of Time’ uitbrachten, verkeerde Amerika ook in een verwarrende toestand. George Bush Sr. had in 1988 ten koste van Michael Dukakis de presidentsverkiezingen gewonnen.

Michael Stipe «Met dat verschil dat Amerika nu écht in duigen ligt. Tijdens onze wereldtournee voor de plaat ‘Green’ hadden we gemerkt hoe de wereld op de verkiezing van George Bush Sr. reageerde. We werden als land niet meer vertrouwd. Maar blijkbaar hoort dat bij Amerika: we bouwen iets op om het daarna meteen weer af te breken. Bush werd opgevolgd door Bill Clinton, die het land er weer min of meer bovenop hielp. Dat werd volledig tenietgedaan door het desastreuze presidentschap van George W. Bush, waarna Barack Obama de brokken weer lijmde. Maar nu, door de verkiezing van Donald Trump, staat ons land aan de rand van de afgrond. Het is afgrijselijk.»

undefined

null Beeld

undefined

'We konden niet élke song een politieke of maatschappelijke lading geven: dan wordt het belachelijk'

HUMO 1989, het jaar dat jullie begonnen met het schrijven van de songs voor ‘Out of Time’, was een bijzonder jaar. De Berlijnse muur viel en Chinese studenten gingen in Peking het Tiananmenplein op om te betogen tegen het communistische regime. De song ‘Belong’ gaat daarover. Hoe kijk je nu terug op dat nummer?

Stipe «Ik breng zelden politieke gebeurtenissen ter sprake in mijn teksten, maar dit was een erg bijzonder moment in de geschiedenis. ‘Her world collapsed early Sunday morning / She got up from the kitchen table / Folded the newspaper and silenced the radio / Those creatures jumped the barricades.’ Ik ben nog altijd erg trots op die tekst: een jonge moeder die ’s ochtends de krant leest en meteen bezorgd is over de baby die ze in haar armen draagt. Maar er zijn jonge mensen nodig om de wereld te veranderen. Je zag het in Egypte, in Tunesië, in Iran en nu ook in Amerika.

»Tijdens het maken van deze box vond ik mijn oude tekstvellen terug. De teksten voor ‘Out of Time’ zijn de laatste die ik op een typemachine schreef – simpelweg omdat ik mijn eigen handschrift niet vertrouwde. ‘Belong’ heb ik erg snel geschreven en thuis opgenomen op een taperecorder. Die opnames zijn uiteindelijk ook gebruikt, omdat het mij daarna niet lukte om de teksten op een intensere manier in te spreken.»

HUMO Opvallend: na de release van ‘Out of Time’ hebben jullie niet getourd. De wereld schreeuwde om R.E.M. maar jullie kozen ervoor om weer de studio in te duiken.

Stipe «We hadden tien jaar lang onafgebroken getourd en waren doodop. Tussen 1979 en 1989 zijn we niet één keer gestopt. We moesten even afstand nemen. De enige opdracht die we onszelf hadden gegeven voor ‘Out of Time’, was dat we geen typische R.E.M.-songs mochten schrijven. Alles met een simpele gitaar-drums-basbenadering werd afgevoerd. Dat is waarom we er zoveel andere instrumenten bij haalden. Vooral door het mandolinespel van Peter Buck en een prominentere rol voor Mike Mills’ hammondorgel kreeg de band opeens een heel andere klankkleur, en had ik meer ruimte om te experimenteren met mijn teksten.»

»Net na de release van ‘Out of Time’ bracht U2 ‘Achtung Baby’ uit. Dat vond ik écht een revolutie: de beroemdste band ter wereld durfde het aan om een zó rigoureuze stap te zetten. Het is veruit het beste werk dat U2 ooit heeft gemaakt. Dat gaf ons de kracht om na ‘Out of Time’ nog meer afstand te nemen van ons oude geluid, met ‘Automatic for the People.»

HUMO Toen jullie in 1994 ‘Monster’ uitbrachten, was dat voor veel fans toch een stapje te ver.

Stipe «Je hoort daarop een band die sinds 1989 niet meer had getourd, maar ondertussen wel wereldberoemd was geworden. Ik neem op die plaat als tekstschrijver andere personages aan. Het was onze manier om met het enorme succes van R.E.M. om te gaan. Opeens werden we overal herkend en waren we publieke figuren: niet zo vanzelfsprekend voor een verlegen persoon als ik. Het deed ons besluiten om het publiek niet te geven waar het om vroeg. Iedereen wilde een opvolger in de stijl van ‘Out of Time’ of ‘Automatic for the People’, maar dat was nu precies wat wij níét wilden.»

HUMO ‘Out of Time’ was destijds óók een afwijkende plaat. Bassist en medesongschrijver Mike Mills zong voor het eerst twee hele nummers, ‘Near Wild Heaven’ en ‘Texarkana’, en op enkele songs lieten jullie zelfs Kate Pierson van The B52s meezingen.

Stipe «Dat was mijn idee. In die periode luisterde ik erg veel naar Gang of Four, een band uit Leeds. Hun debuut ‘Entertainment!’ draaide ik grijs. Het was een heel radicale groep die als geen andere invloeden uit de blanke en zwarte muziek bij elkaar bracht, en ook zij wisselden continu van zanger. Ik vond het ook helemaal niet erg om een stapje terug te doen. Het voelde wel prettig om voor een paar songs als achtergrondzanger te fungeren. Piersons stem paste bovendien perfect bij de songs ‘Shiny Happy People’, ‘Near Wild Heaven’ en ‘Me in Honey’. Zij gaf de plaat net dat extra frivole zetje. ‘Out of Time’ was een werkstuk van licht en donker.»

undefined

'Het kan mij werkelijk niets schelen wat mensen van mij vinden'

HUMO Je noemt de plaat ‘New Adventures in Hi-Fi’ uit 1996 jullie allerbeste. Stoort het je dat ze, net als de platen die jullie daarna maakten, nooit zoveel aandacht en waardering kreeg als ‘Out of Time’ en ‘Automatic for the People’?

null Beeld

Stipe «Ik vind nog altijd dat we rond 1996 op ons allerbest waren. We kwamen net terug van een loodzware wereldtour. Iedereen kampte met gezondheidsproblemen. Onze drummer Bill Berry had een hersenbloeding gekregen en die gebeurtenis kwam keihard aan. Maar toen we met die plaat begonnen, was Bill gelukkig helemaal hersteld. De band was tijdens die tour ook erg naar elkaar toegegroeid en dat hóór je gewoon.»


Sociaal bewogen

HUMO Ben je verrast dat er 25 jaar na de originele release nog zoveel aandacht is voor ‘Out of Time’?

Stipe «Ik vind het toch wel bijzonder. Natuurlijk weet ik heel goed wat de impact was van een song als ‘Losing My Religion’. Ik vind ook dat wij indertijd niets fout hebben aangepakt. Alles klopte. De opnames, de verpakking van de plaat en de fraaie clips, waar we in die periode heel veel tijd instaken. R.E.M. was altijd een band van heel harde werkers, het had zeker niet alleen met talent te maken.»

HUMO Hoe was het om opnieuw te luisteren naar die oude demotapes? De extra cd met al die opnames laat heel goed zien hoe een song groeide.

Stipe «Luisteren naar die tapes was vreselijk, echt vreselijk! Op veel stukken zong ik vals, zeker als ik ze thuis in beschonken toestand had opgenomen. Ik ben technisch nooit een groot zanger geweest en had altijd moeite met het vinden van de juiste toonaard. Maar uiteindelijk wisten we in de studio altijd wel dat ene magische moment te vinden. We hebben de definitieve opnames van ‘Out of Time’ gedaan in de legendarische Bearsville Studios in Woodstock. Het is een prachtige plek in Upstate New York waar je in het niets kunt verdwijnen.»

HUMO Jullie hebben ‘Out of Time’ gemixt in de Paisley Park Studios van Prince. Hoe kijk je daar nu op terug?

Stipe «We zijn daar een aantal weken geweest en ik heb toen van dichtbij gezien hoe het is om zo beroemd te zijn als Prince. De druk op hem moet altijd enorm zijn geweest. Beroemd worden was voor mij nooit een doel. Ik heb ook niet echt een goed besef van mijn eigen faam. Ik woon in New York en word soms herkend: het blijft iets raars. Mensen hebben een mening over je die is gebaseerd op de dingen die ze over je lezen, de muziek die ze horen en de interviews die je geeft. Maar mijn creatieve output is niet wie ik ben.»

HUMO Er hangt wel altijd een soort mystiek rond de persoon Michael Stipe. Iets ongrijpbaars.

Stipe «Het belangrijkste is dat het mij werkelijk niets kan schelen wat mensen van mij vinden. Ik vind dat volstrekt irrelevant. Hetzelfde geldt voor mijn songschrijven. Op een gegeven moment verwacht iedereen dat je teksten schrijft die aansluiten bij hoe de buitenwereld je ziet. Maar we konden niet élke song een politieke of maatschappelijke lading geven. Dan wordt het belachelijk.»

HUMO Critici vonden ‘Out of Time’ een beetje een sell-out. Jullie zouden je ziel hebben verkocht aan de commerciële duivel.

Stipe «R.E.M. heeft nooit concessies gedaan. We zijn gestopt op het juiste moment en zullen ook nooit meer bij elkaar komen als band. Dat staat vast. We hebben nog altijd veel contact met elkaar, maar daar blijft het bij. Ik denk dat dat alles zegt over de groep.»

undefined

'Vóór R.E.M. internationaal doorbrak, trokken we vooral fans aan die zich nergens thuis voelden'

HUMO In die periode was jij de perfecte spreekbuis van een ontevreden nieuwe generatie.

Stipe «Ik heb dat zelf nooit zo gezien. Ik ben altijd sociaal bewogen geweest. Dat vond je terug in mijn teksten, maar ook in films die ik heb gemaakt met mijn productiemaatschappij. Tegenwoordig komt het tot uiting in de bronzen beelden die ik maak. Ik geef les aan een kunstacademie in New York en het is geweldig om te zien hoe bevlogen die jonge studenten zijn. Het doet mij denken aan mijn tijd aan de kunstacademie in Atlanta. Ik was verlegen maar werd omringd door flamboyante mensen die de wereld wilden veranderen. Het grappige is dat we in de eerste jaren van R.E.M. vooral fans aantrokken die zich nergens thuis voelden. Zij vonden iets in onze muziek en in mijn teksten. Het was iets voor hen alleen. Totdat we opeens wereldwijd doorbraken. Maar voor die oude fans blijven wij de grootste cultband die ooit heeft bestaan.»

HUMO In België zijn jullie nog altijd de supergroep die een festivalterrein op zijn kop kon zetten.

Stipe «We hebben speciale herinneringen aan al die keren dat we op Rock Werchter hebben gestaan, of op Pinkpop in Nederland. België en Nederland waren de eerste landen waar we echt doorbraken in Europa, en we hadden ze ook echt nodig om in de rest van het continent voet aan grond te krijgen. De fans begrepen ons meteen en zijn ons altijd trouw gebleven.»

HUMO Jeuken je handen niet om nieuwe songs te maken en daarin de politieke en maatschappelijke toestand van Amerika aan de kaak te stellen?

Stipe «Nee. Ik heb op dit moment geen zin om voor mezelf te schrijven. Onlangs heb ik wel de nieuwe plaat van Fischerspooner geproduceerd. Het krijgt de titel ‘SIR’ en ik ben er erg trots op. Als je goed oplet, hoor je heel goed wat ik als schrijver heb toegevoegd. Maar ik ben nu met totaal andere zaken bezig en nog niet klaar om terug te keren naar de muziekscene.»

undefined

‘Out of Time (25th Anniversary)’ van R.E.M. is uit bij Concord Records.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234