Michel Maus: 'Michel kan zich beter zorgen maken over de gele hesjes dan over Marrakesh'

Het begon in Frankrijk met een petitie tegen hoge brandstofprijzen en spontane blokkades van rotondes. Daarna waaide de woede van de gele hesjes over naar België en ontaardde het vredige verzet in brute betogingen. 2018 eindigde met losgewrikte kasseien, traangas en het waterkanon. Volgens fiscalist Michel Maus liggen de oorzaken van de wrevel dieper. ‘De roep om fiscale rechtvaardigheid zal alleen maar luider worden.’

'De Franse Revolutie is ook begonnen als protest tegen hoge belastingen'

MICHEL MAUS «Het succes van de gele hesjes verbaast mij geenszins. ‘Daar heb je hem weer,’ zullen ze zeggen, maar ik waarschuw al jaren voor zulke onvrede. Het is begonnen in het Verenigd Koninkrijk, met sit-ins bij Starbucks. De activisten wilden aanklagen dat zulke bedrijven amper belastingen betalen. Later waren er in Parijs gelijkaardige acties tegen Apple. Dat bleef allemaal betrekkelijk braaf, maar het was duidelijk dat meer en meer mensen aanstoot namen aan hoe zulke bedrijven dankzij fiscale rulings vrijwel onbelast naar de kassa wandelen.

»Er is ook nooit een politiek antwoord gekomen op die acties, en daardoor is de ontevredenheid alleen maar toegenomen. Eurocommissaris Margrethe Vestager zit die multinationals wel achter de veren, maar uiteindelijk moeten de nationale overheden paal en perk stellen aan de belastingvoordelen van zulke bedrijven. Ze staan in schril contrast met de groeiende belastingdruk op de gewone man. Het protest van de gele hesjes is een signaal: het fiscaal incasseringsvermogen van de gewone mensen is overschreden.»

HUMO Het eisenpakket is breed, maar in eerste instantie lag de focus op de dieselprijs. Die werd gaandeweg een symbool voor die fiscale ongelijkheid.

MAUS «Dat brandstof zo duur is, heeft vooral met fiscaliteit te maken. De eigenlijke kostprijs van diesel is sinds 1975 maar met 16 procent gestegen. Accijnzen en belastingen zijn verantwoordelijk voor liefst 68 procent van de prijs aan de pomp. Dat probeert men dan te motiveren met allerlei ecologische argumenten. Diesel was te goedkoop bij ons, zeker in verhouding tot de milieuschade, en dus lijkt een gelijkschakeling van de accijnzen met gewone benzine mij een logische beslissing. Alleen is de slinger te ver doorgeslagen: enkele weken geleden hadden we de duurste diesel van heel Europa.

»Bovendien is het fout te denken dat je het gedrag van mensen op die manier kunt sturen: ondanks de torenhoge accijnzen zijn het aantal auto’s en de afgelegde kilometers in ons land de voorbije 35 jaar alleen maar gestegen. Als je resultaat wil, moeten die accijnzen nóg fors hoger, zodat het werkelijk onbetaalbaar wordt. Maar dan richt je een sociaal bloedbad aan en wordt autorijden het voorrecht van een elite.

»Ik ben al vaak in de clinch gegaan met de Gentse schepen Filip Watteeuw, over de tarieven van de stadsparkings. Als je je auto daar een dag laat staan, kost je dat 27 euro. Veel te veel voor een grote groep mensen. ‘Een autoluw stadscentrum is goed voor de luchtkwaliteit,’ zeggen ze. Ik ga akkoord, maar nu zie je in die garages alleen nog dure auto’s staan. Er rijden met andere woorden nog altijd auto’s in het centrum, alleen zitten er gemiddeld rijkere mensen achter het stuur. Als je de auto echt weg wil, verbied hem dan.»

HUMO Aan de ene kant is er onvrede over dure brandstof, maar aan de andere kant moeten we ook het klimaatprobleem zien op te lossen.

MAUS «Natuurlijk, maar je kunt het klimaatprobleem niet oplossen door de consumenten fiscaal te straffen. Wel door producenten onder druk te zetten om propere auto’s op de markt te brengen. In Denemarken mogen vanaf 2025 – dat is over zes jaar – geen nieuwe auto’s op fossiele brandstof meer worden verkocht. Maar de automobiel- en petroleumlobby’s blijven heel machtig: de vraag is of de politiek elders sterk genoeg in de schoenen staat om weerstand te bieden.»

HUMO U liet daarnet verstaan: het protest van de hesjes gaat over meer dan de dieselprijzen alleen.

MAUS «Natuurlijk gaat het over veel meer, de brandstofprijzen zijn alleen de katalysator van het protest. Onlangs waren er al protestacties bij AB InBev, dat sowieso amper belastingen betaalt en dan ook nog eens opduikt in de Panama Papers, SwissLeaks en LuxLeaks. Dat is een belangrijk signaal: allerlei frustraties komen naar boven, de roep om fiscale rechtvaardigheid zal alleen maar luider worden.»

HUMO Denkt u dat het protest ook ergens toe kan leiden?

MAUS «Ze hébben al succesjes geboekt. President Macron heeft een verhoging van de minimumlonen beloofd en de regering-Michel heeft de accijnsverhoging van volgend jaar geannuleerd. Dat is een bescheiden knieval, maar het is in elk geval een kentering in de politieke besluitvorming. Ze kunnen niet anders: vergeet niet dat de lange loopbaan van Margaret Thatcher abrupt is geëindigd met een debat over belastingen. Toen ze de zogenaamde poll tax invoerde, is dat geëindigd met zware rellen – zeg maar een veldslag – in het centrum van Londen. De kranten schreven over ‘The Battle of Trafalgar Square.’ Dat voorbeeld indachtig, zeg ik al een paar jaar dat de politiek iets voorzichtiger zou moeten omspringen met fiscaliteit. We hebben stilaan een kantelpunt bereikt.»

HUMO De gele hesjes zijn een divers publiek, maar het zijn zeker niet alleen minderbedeelden. In Humo stond twee weken geleden de getuigenis van een gezin van drie met een totaal inkomen van 1.700 euro: ze konden niet rondkomen.

MAUS «De huidige acties worden gedragen door de lagere middenklasse, maar ik vrees dat het verzet zal uitbreiden naar de middengroep van de middenklasse als er niet snel een afdoend antwoord komt van de politiek. Want ook zij wordt vol getroffen door enkele maatregelen van de regering-Michel. Door de taxshift zijn bepaalde accijnzen verhoogd en is elektriciteit duurder geworden. Dat wordt dan gecompenseerd door een verhoging van de aftrek van forfaitaire beroepskosten, maar zelfstandigen hebben geen forfaitaire beroepskosten – die bewijzen hun werkelijke kosten – en gepensioneerden hebben het recht niet om beroepskosten in mindering brengen. Die mensen dragen de lasten van de taxshift, zonder de lusten te ervaren. Er wordt nu hardop nagedacht over duurdere vliegtickets: dan komt de middenklasse opnieuw in het vizier.

»Ook de hogere middenklasse zal op termijn geraakt worden door de taks op de effectenrekeningen. Wie meer dan 500.000 euro op zo’n rekening heeft staan, zal moeten betalen. Dat lijkt een goede maatregel, maar je treft er alleen ‘de armen onder de rijken’ mee. De hoogste vermogens zitten in private beleggingsfondsen, holdingstructuren en vennootschappen: die blijven opnieuw buiten schot.»

HUMO Branko Milanovic, econoom van de Wereldbank, doet al jaren onderzoek naar het effect van de globalisering op de inkomensverdeling. Hij toont aan dat de allerarmsten arm zijn gebleven en de superrijken nog rijker. Daartussen is een Aziatische middenklasse groot geworden, ten koste van onze middenklasse.

MAUS «Het is bijna ironisch dat deze regering, die begonnen is als sociaal-economische herstelregering, valt over iets als een migratiepact.»

HUMO Uw oordeel is hard.

MAUS «Voetballer Frank de Boer zei altijd dat hij nooit zo goed had gespeeld als de pers schreef, maar ook nooit zo slecht. Hetzelfde geldt voor de regering-Michel. De taxshift – met al haar gebreken – was een stap in de goede richting, maar de communicatie stoort me mateloos. Een paar weken geleden heeft Eurostat bekendgemaakt dat de belastingdruk in ons land weer gestegen is naar 47,3 procent van het bnp: dat is het niveau van de regering-Di Rupo. Johan Van Overtveldt zwaait dan met een studie van de KU Leuven: ‘De koopkracht is gestegen!’ Maar hij vergeet te zeggen dat het om gemiddelden gaat, en dat gepensioneerden en zelfstandigen heus geen 5 procent koopkracht hebben gewonnen.»

HUMO U heeft al vaker uitgelegd dat fiscale ongelijkheid glad ijs is. Het bleek in de geschiedenis dikwijls de motor van volkswoede en revoluties.

MAUS «Het bekendste voorbeeld is de Franse Revolutie. Wij denken nu graag dat dat een revolutie van ideeën en idealen was – de verlichting! – maar eigenlijk was het vooral een fiscale revolutie: de middenstand, die belasting moest betalen, kwam in opstand tegen de adel en de clerus, die waren vrijgesteld. Nu denk ik niet dat we onmiddellijk moeten vrezen voor een herhaling van de Franse Revolutie, maar regimewissels zijn niet onwaarschijnlijk. Als Macron niet oplet, ligt hij er binnenkort. En als ik premier Michel was, zou ik me meer zorgen maken over de gele hesjes dan over een nietszeggende tekst over migratie die toch goedgekeurd zal worden. Wie zijn geschiedenis kent, weet dat de situatie met de gele hesjes ontvlambaarder is dan het migratiepact: VN-verdragen ontketenen zelden revoluties.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234