null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Zaak Marc Dutroux

Michelle Martin is vanaf vandaag vrij zonder voorwaarden: ‘Zal ze alsnog besluiten alles te vertellen of de waarheid voor altijd verborgen houden?’

Ze zal voor altijd de ex en medeplichtige van Belgiës beruchtste crimineel, Marc Dutroux, zijn. Toch komt Michelle Martin vrijdag vrij. Velen hebben het daar moeilijk mee. ‘Maar aan een straf komt een einde. De vraag is: wat erna?’

Yannick Verberckmoes

Voor Paul Marchal is het alvast onbegrijpelijk. Dinsdag, exact 27 jaar nadat zijn dochter An werd ontvoerd, kreeg hij een brief in de bus van Justitie. Die vermeldt dat Michelle Martin, de voormalige echtgenote van Marc Dutroux, vanaf vrijdag volledig vrij is.

De voorwaarden die gekoppeld zijn aan haar vervroegde vrijlating worden vanaf dan geschrapt, zo schrijft hij in een post op Facebook. “Ze is dan VRIJ...VERVROEGD...” Marchal wil geen verdere verklaringen afleggen in de media. Ook Thierry Morreau, de advocaat van Martin, houdt de lippen op elkaar.

Bij iedereen die de jaren negentig bewust heeft meegemaakt, staat de zaak-Dutroux in het geheugen gegrift. Voordat Martin met Dutroux trouwde, werd het koppel in de jaren tachtig al eens veroordeeld voor meerdere verkrachtingen. Martin had het verdovende middel haloperidol in de koffie van een Slovaaks meisje gegoten, die Dutroux vervolgens misbruikte.

In 1988 trad ze in de gevangenis met hem in het huwelijk en later kregen ze samen nog drie kinderen. Na hun vrijlating begon Dutroux met het ontvoeren van meisjes. Toen hij weer achter de tralies belandde, wist Martin dat twee meisjes, Julie en Mélissa, levend opgesloten zaten in een horrorkelder van Dutroux’ huis in Marcinelle.

Maar omdat ze niets deed, stierven de meisjes uiteindelijk van ontbering. Door de bende van Dutroux kwamen vier meisjes om het leven: Julie Lejeune, Mélissa Russo, An Marchal en Eefje Lambrecks. In 1996 konden de speurders Sabine Dardenne en Laetitia Delhez op het nippertje bevrijden.

Wet-Martin

Voor haar aandeel aan de feiten werd Martin op een assisenproces in Aarlen veroordeeld tot dertig jaar cel. In 2012 kwam ze al vrij onder voorwaarden. Onder luid protest kreeg ze toen onderdak in een klooster bij Namen. Toen de zusters van de arme klaren in 2015 naar Brussel verhuisden, werd Martin opgevangen door een voormalige rechter.

Vanaf vrijdag houden de voorwaarden dus op. Haar straf is dan volledig ten einde. De vraag is wel waar een vrouw wier naam zo verbrand is nog naartoe kan. Ondertussen heeft ze een diploma in de rechten behaald, maar kan ze daarmee dan aan de slag?

“Dat is iets wat we bij straffen inderdaad vaak vergeten”, zegt hoogleraar strafrecht Tom Vander Beken (UGent). “Uiteindelijk komt er ook een einde aan de straf, maar wat nadien? Het idee is dat iemand dan weer kan participeren aan de samenleving, maar de maatschappij zit daar vaak niet op te wachten.”

De zaak-Martin zette in ons land vroeger al de discussie op scherp over hoe we met mensen moeten omgaan die een zware straf krijgen, maar volgens de regels van het systeem vervroegd vrijkomen. In 2012 leidde de vrijlating onder voorwaarden van Martin tot zoveel ophef dat de regering-Di Rupo besloot om van de hervorming van de wet-Lejeune een prioriteit te maken.

“Dat heeft geleid tot een wet die we in de juridische volksmond de wet-Martin zijn gaan noemen”, zegt Vander Beken. “Die heeft het moeilijker gemaakt voor zwaar gestraften of recidivisten om vervroegd vrij te komen.” Ironisch genoeg valt Martin, omdat ze eerder veroordeeld is, niet onder haar ‘eigen’ wet.

Witte Mars

De publieke verontwaardiging door de zaak-Dutroux is nog iets wat we ons uit de jaren negentig herinneren. Tijdens de Witte Mars in oktober 1996 kwamen duizenden mensen op straat om een beter werkende Justitie te eisen. Vander Beken benadrukt dat de zaak-Dutroux voor slachtoffers in strafzaken heel wat heeft veranderd. Voordien werden die tijdens de strafuitvoering nog quasi buiten beschouwing gelaten.

“Ze werden niet eens op de hoogte gebracht wanneer een dader de gevangenis mocht verlaten”, zegt Vander Beken. “Dat is nu dus anders. Slachtoffers mogen nu ook voor een strafuitvoeringsrechtbank voorwaarden vragen, bijvoorbeeld dat een dader niet bij hen in de buurt mag gaan wonen als hij vervroegd vrijkomt. Voor het Dutroux-tijdperk kregen ze veel minder gehoor.”

Dat een zaak als die van Michelle Martin zoveel losmaakt, is volgen Vander Beken ook logisch omdat ze een samenleving dwingt tot fundamentele discussies over recht en rechtvaardigheid. Maar het is ook duidelijk dat de nabestaanden nog steeds het gevoel hebben dat ze in de kou blijven staan.

Michel Bouffioux, een onderzoeksjournalist bij Paris Match Belgique die de zaak al sinds de jaren negentig volgt, vindt dat in dit geval ook logisch. Het proces heeft voor hem belangrijke vragen onopgelost gelaten. “Toen Julie en Mélissa in de kelder zaten, had Martin de sleutel van het huis”, zegt Bouffioux. “Ze beweert dat ze hen geen eten heeft gegeven. Maar als zij dat niet gedaan heeft, hoe hebben die meisjes het dan zo lang uitgehouden?”

Op het proces werd haar rol volgens Bouffioux te makkelijk weggezet als die van een vrouw die onder druk stond van een psychopathische echtgenoot. “Ze was vanaf de eerste dag van het onderzoek aan het liegen”, zegt Bouffioux. “Maar de speurders hebben haar verklaringen nooit helemaal tot op het bot onderzocht.”

“Op het proces gingen ze haar bijna verdedigen, wat ook geleid heeft tot een minder zware straf. Het zal tot het einde van haar leven een vraagstuk blijven. Ofwel besluit ze alsnog om alles te vertellen, ofwel houdt ze voor altijd een deel van de waarheid verborgen.”

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234