boekKoot & Bie-encyclopedie

‘Mijn 10-jarige nichtje had iets heel grappigs gezien op YouTube: dat was dus de Vieze Man’

Kees van Kooten en Wim de Bie hebben meer dan drie decennia lang tv-programma's gemaakt, waaronder 'Simplisties Verbond', 'Keek op de week' en 'Van Kooten en De Bie'. Archivaris Richard Groothuizen heeft nu de 'Koot & Bie Encyclopedie' samengesteld, 'gegarandeerd ongeautoriseerd'. 'Koot en Bie leven 22 jaar na hun laatste tv-uitzending nog altijd voort.'

- Kees van Kooten en Wim de Bie hebben 323 uur televisie gemaakt. U hebt er 308 van gezien, waar moest u het hardst om lachen?

RICHARD GROOTHUIZEN «Kees speelde in 1984 een burgemeester die de Olympische Spelen naar Nieuwegein wilde halen. Wim was de NOS-reporter die hem interviewde. Kees deed dat zó goed. Echt zo'n burgemeester in pak die vlot ging doen. Hij zei ook Olumpische Spelen in plaats van Olympische. Die hele uitzending, een special over taal, was geweldig. Mehmet Pamuk, die door Kees gespeelde Turkse meneer, zat er ook in. Natuurlijk ging hij boodschappen doen bij groenteboer Wim. Zei Wim: 'Wat gaan we vanavond doen in het buikie, blote apies?' En Kees dan, in keurig Nederlands: 'Meneer, de aardappels hoeven niet geschild te worden, hoe vriendelijk u mij dat ook aanbiedt.' De taalspecial eindigde bij de familie Van der Laak - vader Cor, moeder Cock en zoon Ab, die enorme ruzie kregen bij een potje scrabble. Het is mijn favoriete aflevering. De videoband zit vol strepen, helemaal versleten.»

- Hoe kwamen Koot en Bie in uw leven?

GROOTHUIZEN «Het was begin 1971 en ik was 13 jaar oud. Als de Klisjeemannetjes had ik ze weleens gezien in het programma 'Fanclub' zonder dat ze veel indruk op me maakten. Je had meer duo's op tv die sketches deden, Snip en Snap, Johnny en Rijk, maar dat waren voor mij min of meer anonieme figuren. Koot en Bie deden die avond in 1971 in het programma 'Hadimassa' een sketch die 'Als twee druppels water' heette. Kees moest als quizkandidaat Van Geffen zangers raden. Bij elk fragment dat Wim hem liet horen, was het: 'Dat is de tenor napolitano Willy Alberti, onmiskenbaar. Herken ik meteen, de volkszanger uit Amsterdam!' Vanaf dat moment vond ik ze fantastisch.»

- Op de cover van uw boek staat nadrukkelijk 'Gegarandeerd ongeautoriseerd'.

GROOTHUIZEN «Als ik het lees, hoor ik meteen het typetje Tedje van Es. Je moet het op zijn Haags uitspreken: 'Gegarandeâhd ongeautoriseâhd'. In 1992 wilde ik al eens een boek als dit uitbrengen, ik had alle informatie verzameld. Ik heb toen een brief naar Kees en Wim gestuurd, maar zij waren tegen. Kees schreef dat hij in zijn handjes mocht knijpen als mensen zich over tien jaar nog een paar van hun sketches zouden herinneren. Hun werk had alles met de actualiteit te maken en had alleen waarde op het moment van uitzending. Kees schreef ook dat hij spijt had van zeker driekwart van wat hij had gemaakt. Nee, zo'n overzichtsboek zagen ze totaal niet zitten.»

- Uiteindelijk is het er toch gekomen.

GROOTHUIZEN «Ik ging na 1992 gewoon door met materiaal verzamelen. Ik werkte als archivaris en researcher veel voor omroepen en hoorde telkens wat Koot en Bie aan het doen waren. Dan waren ze hier aan het filmen, dan weer daar. Ik kreeg ook tips als: je moet vanmiddag zo en zo laat maar even bij die en die container gaan kijken. Bij de omroepen was het grote weggooien begonnen. Toen de VPRO en de VARA samengingen, moesten ze elk 50 procent van hun archief afstoten. Ik heb uit die containers prachtig en uniek materiaal gehaald. Uiteindelijk heeft al dat onderzoeken en verzamelen toch tot een boek geleid, zij het zonder de toestemming van Koot en Bie.»

- U werd geïnspireerd door het boek 'The Beatles Day by Day' van de vermaarde Beatleskenner Mark Lewisohn.

GROOTHUIZEN «Zijn research is fenomenaal. Hij heeft thuis niet alleen alle telefoonboeken van Liverpool van de jaren 30 tot de jaren 90 staan, hij heeft ook alle dienstregelingen van het lokale openbaar vervoer uit die tijd. Als iemand schrijft: 'Paul McCartney ging met bus 13 naar school', kan hij dat meteen weerleggen: bus 13 reed in dat jaar nog niet. Wat ik van Mark Lewisohn heb geleerd, is dat je nooit klakkeloos voor waar moet aannemen wat er al over je onderwerp is geschreven. Ik ben ik weet niet hoe vaak tegengekomen dat Koot en Bie in 1965 op tv debuteerden. Als zoiets eenmaal in een knipselmap is beland, blijft iedereen dat herhalen. Ik heb de juiste datum van hun tv-debuut achterhaald: 7 oktober 1966.»

- Over The Beatles gesproken: Koot en Bie waren bij hun tv-optreden in Hillegom, leerde ik uit uw boek.

GROOTHUIZEN «Er waren in zaal Treslong twee tribunes. Op de ene zaten fans, onder wie veel kinderen van VARA-coryfeeën. Op de andere, die niet in beeld kwam, zaten volwassenen, vooral BN'ers en VARA-medewerkers. Koot en Bie hadden kaartjes gekregen omdat ze voor de VARA-radio werkten. Vóór hen zaten Wim Kan en Rudi Carrell

- Uw boek is een eerbetoon aan het hele team van Koot en Bie. Hoe belangrijk waren die anderen?

GROOTHUIZEN «Heel belangrijk. Paul van den Bos was een ideale cameraman, zoals Roel Bazen een perfecte geluidsman was. Maar het belangrijkst was grimeur Arjen van der Grijn. Hij transformeerde Koot en Bie tot typetjes die eigenlijk geen typetjes meer waren, het waren mensen van vlees en bloed.»

- Koot en Bie hebben 868 typetjes gespeeld. Welk is volgens u het beste?

GROOTHUIZEN «De Vieze Man was uniek. Hij leefde in een eigen wereld, had zijn eigen taal, eigen maniertjes, eigen bewegingen. Dat was één van de beste. Jacobse en Van Es: ook perfect. De door Wim gespeelde vakbondsman Aad van der Naad is een persoonlijke favoriet: een man met hart en ziel, alles wat hij deed en zei, kwam voort uit zijn PvdA- en vakbondsachtergrond. O, en ook heel mooi: Mémien Holboog, gebaseerd op NCRV-presentatrice Legien Kromkamp. Dat heel zachte, begripvolle en zalvende praten, dat in de camera kijken: dat was niet Wim met een jurk aan en een pruik op, dat was net als Aad van der Naad een mens met hart en ziel.»

- Acteur Huub Stapel noemde een uitspraak van politicus Thierry Baudet onlangs 'gelul van een dronken aardbei'. Zou hij zich er bewust van zijn geweest dat hij F. Jacobse dan wel Tedje van Es citeerde?

GROOTHUIZEN «Jacobse is ermee begonnen, maar van 1977 tot 1981 hebben ze het allebei vaak gebruikt. Er is een verzamel-dvd van Jacobse en Van Es, 'De hele teringzooi van de Tegenpartij'. Ik denk dat Stapel die ook heeft en dat hij die dronken aardbei onbewust heeft opgeslagen. Je hoort vaak uitdrukkingen waarvan mensen niet eens meer weten dat ze ooit door Koot en Bie zijn geïntroduceerd: doemdenken, oudere jongere, krasse knarren. Laatst had iemand het op de radio over een poreuze cirkel: ook ooit door Koot en Bie gebruikt.»

REMEDIE TEGEN COVID

- Uw boek telt 500 pagina's. Wie zal het kopen en lezen?

GROOTHUIZEN «Dat heb ik me ook afgevraagd toen ik geschrokken constateerde dat het zo dik zou worden. Maar er is in Nederland én België nog altijd een grote groep fans. Daar zitten mensen bij die álles verzamelen. Elke seconde, elke millimeter van wat Koot en Bie op de radio en de televisie hebben gedaan, willen ze hebben. Bij lezingen van Kees van Kooten nemen ze ook alles met hun telefoon op. Zulke mensen gaan mijn boek zeker kopen. Maar ook buiten die kringen leven Koot en Bie 22 jaar na hun laatste tv-uitzending voort. Hoe vaak hoor je niet iemand 'Jemig de pemig!' zeggen?»

- Komen er ook nieuwe liefhebbers bij? Mijn tienerzonen kennen 'Jiskefet' en moeten daar erg om lachen, maar over Koot en Bie heb ik ze nooit gehoord.

GROOTHUIZEN «'Jiskefet' leeft onder jongeren veel meer, ja, maar dat is ook al vijftien jaar geleden gestopt. Maar ik heb hoop. Twee jaar geleden vertelde mijn toen 10-jarige nichtje op een verjaardag dat ze iets heel grappigs op YouTube had gezien: een rare man die bonbons ging proeven in een winkel. Dat was dus de Vieze Man. Ik heb haar een hele stapel dvd's van Koot en Bie gegeven en ze vond die afleveringen prachtig. Ik ben vroeger zelf met terugwerkende kracht Toon Hermans leuk gaan vinden.»

- Wat doen Koot en Bie tegenwoordig?

GROOTHUIZEN «Kees is heel actief, die geeft lezingen en schrijft nog veel. Wim is in 2011 terug naar Den Haag verhuisd en geniet van zijn oude dag. Voor hem is het afgesloten, voor Kees absoluut niet.»

- Hebben ze nog veel contact met elkaar?

GROOTHUIZEN «Dagelijks. En als ze elkaar spreken of zien, borrelt de inspiratie meteen weer op. Op de radio hoorde ik Kees laatst vertellen dat ze samen nog een door de coronacrisis geïnspireerde sketch hadden bedacht. De burgemeester van Juinen zou dan met een duimstok over straat gaan. Meteen wethouder Hekking erbij natuurlijk: 'Hoho, meneer de burgemeester, dat is 1,48 meter, u moet echt twee centimeter verder van mij vandaan, hoor.' Kees vertelde ook nog dat Berendien uut Wisp, hun persiflage op kruidenvrouwtje Klazien uut Zalk, als remedie tegen covid gedroogde braam'n zou aanraden.»

© Het Parool 

Richard Groothuizen, 'Koot & Bie Encyclopedie', JEA Uitgevers

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234