‘Ik ken veel moslima’s die als leerkracht aan de slag willen, maar niemand neemt ze aan. Terwijl er zo’n groot tekort is’

racisme op schooleen levenslange wonde

‘Mijn leerkracht vroeg: was je afwezig omdat je handtassen moest gaan stelen?’

Meer dan één miljoen Vlaamse kinderen zijn aan het nieuwe schooljaar begonnen. Voor een niet onbelangrijk deel van hen betekent het opnieuw een harde confrontatie met racisme en discriminatie. Niet alleen op de speelplaats, ook in de leraarskamer maken sommigen zich er - bewust of onbewust - schuldig aan. Laila Zaimi: 'Ik heb eerst als leerling en nadien als leerkracht veel wantrouwen ervaren: 'Gaat ze het wel kunnen? Is het niet te zwaar? Welke lessen gaat ze geven? Wat gaan de kinderen leren? Amai, wat kan ze toch goed Nederlands!''

De 18-jarige Mehmet* kreeg eind vorig jaar te maken met racisme in een Antwerpse middelbare school. 'Hé makak, ga je eens opletten?' De leraar ging glimlachend verder: 'Ah ja, dat ben je toch, hè, een makak?' Mehmet was verbouwereerd. De opmerking kwam van een leuke leraar, die graag grappen maakte en met wie Mehmet goed opschoot.

MEHMET «Hij deed er wat lacherig over. Dat was voor mij het pijnlijkst. Sommige vrienden keken me verbaasd en verontwaardigd aan: ze vonden dat ik moest reageren, maar wat had dat opgeleverd? Enkele jaren ervoor was ik enkele weken afwezig geweest wegens gezondheidsproblemen. Op het eind van het jaar vroeg een leerkracht me: 'Wel, waar was je in oktober? Handtassen aan het stelen?’»

IMAD M'HIMDAT (student marketing en communicatie aan de Erasmushogeschool Brussel, met wie we in contact kwamen via Uit de marge, een vzw die kinderen en jongeren in een maatschappelijk kwetsbare situatie steunt) «Ik heb in het middelbaar in een 'witte' school in Sint-Truiden gezeten, als enige leerling met een migratieachtergrond in de klas. Als er iets gebeurde, keek iedereen altijd naar mij. Op een dag was er een gsm gestolen. Een begeleider kwam me zeggen dat mijn klasgenoten dachten dat ik het was geweest. Dat is heel hard - tot op vandaag denkt nog altijd iedereen dat ik het was. Op andere momenten kreeg ik van alles naar mijn hoofd geslingerd van mijn medeleerlingen. 'Ga je wassen, je ziet er bruin uit,' bijvoorbeeld. Als er in groep moest worden gewerkt in de klas, werd ik nooit gevraagd, tenzij het om Frans ging: dat kon ik goed.»

MEHMET «De ene keer gaat het over je uiterlijk, de andere keer over het feit dat je geen alcohol drinkt. Het ergst vind ik degenen die heel racistische dingen zeggen, maar eraan toevoegen dat ik 'één van de goeie' ben. Ik denk dat ze niet beseffen hoe kwetsend dat is. Wie zijn dan de slechten? Mijn vrienden, mijn familie? Ik heb ook al te horen gekregen dat 'het goed is zolang jullie niet met te veel zijn'.»

DENIS BOUWEN (woordvoerder van het instituut voor gelijke kansen Unia) «We zien het aantal klachten over racisme in het onderwijs jaar na jaar toenemen. Vorig jaar werden er 308 dossiers geopend in verband met onderwijs: 23,8 procent was gelinkt aan raciale criteria, 17,1 procent ging over geloof of levensbeschouwing. Die stijging is er gekomen omdat mensen sneller de weg vinden naar ons, maar er is ook het algemene klimaat van toenemende spanningen in de samenleving en dus ook een grotere polarisatie op school.»

Het stijgende aantal klachten is volgens experts maar het topje van de ijsberg. Veel leerlingen komen niet naar buiten met onaangename ervaringen, omdat ze het niet durven of omdat ze er het nut niet van inzien. Net zoals veel ouders, illustreert een citaat uit de Diversiteitsbarometer van Unia: 'Een moeder van Noord-Afrikaanse origine met een hoofddoek wilde haar kind inschrijven in de lagere school. Ze kreeg te horen dat er geen plaats meer was. De school gaf haar geen attest van weigering. De volgende dag vernam ze dat haar buurvrouw haar kind zonder problemen had ingeschreven. Ze vermoedde dat het te maken had met haar hoofddoek, maar ze wilde niet dat Unia iets ondernam.'

Laila Zaimi (kleuteronderwijzeres): 'Bij mijn sollicitatie vroegen ze of ik als poets­vrouw of islamleerkracht kwam.'

MONOCULTUUR

SAMIRA* (leerkracht wiskunde in een Brusselse secundaire school) «Ik heb het heel moeilijk gehad om werk te vinden omdat ik een hoofddoek draag. Waar ik nu werk is dat geen probleem, maar de andere katholieke scholen van dezelfde scholengemeenschap wilden mij niet aannemen toen mijn directeur destijds bij hen aanklopte met de vraag of ik enkele uren kon lesgeven bij hen. Onmiddellijk erna namen ze een hoofddoekenverbod voor leerkrachten op in hun arbeidsreglement. Ik ken veel moslima's die werk zoeken als leerkracht, maar moedeloos in de privé belanden omdat niemand ze wil, terwijl er zo'n tekort is aan leerkrachten.»

LAILA ZAIMI (kleuteronderwijzeres en zorgcoördinator in Antwerpen) «Je botst echt op zware vooroordelen. Toen ik ging solliciteren in een school in Lokeren, vroeg de directrice of ik voor de vacature van poetsvrouw of islamleerkracht kwam. Toen ik zei dat ik kleuteronderwijzeres ben, zei ze: 'Ah, oké, we bellen u nog.' Ik heb er niets meer van gehoord.»

SOULEIMANE* (student marketing en communicatie) «Ik studeer in Kortrijk, en daar zitten heel wat flaminganten. Vaak hebben die het niet begrepen op mensen met een migratieachtergrond. Ze steken dat niet weg. Je krijgt opmerkingen over je uiterlijk, over je geloof. Sommigen zeggen rechtuit: 'Ga terug naar je land,' terwijl ik hier geboren ben en soms beter Nederlands spreek dan zij.»

ANN VERMEULEN (leerkracht in Sint-Maarten Bovenschool in Beveren) «Ik ben drie jaar weg geweest uit het onderwijs en sinds vorig schooljaar opnieuw leerkracht. Ik merk nu een enorme verschuiving: er is veel meer polarisatie. De leerlingen krijgen online heel extreme boodschappen te zien. Ze kijken op naar mensen met een duidelijke mening, die zelfverzekerd zijn, en ze laten dat voelen aan leerlingen met een migratieachtergrond.»

BLERI LLESHI (voormalig jongerenwerker, geeft lezingen voor toekomstige leerkrachten) «Ik denk dat er door de maatschappelijke context de komende jaren een groei van racisme zal zijn in het onderwijs, subtiel én minder subtiel.»

NOËL CLYCQ (voorzitter van de stuurgroep gelijke kansen en diversiteit aan de UAntwerpen) «Er wordt gezegd dat er de voorbije jaren in het onderwijs een multicultureel beleid is gevoerd en dat net dat voor een grotere kloof heeft gezorgd, maar dat klopt niet. Er is steeds meer ingezet op monocultuur: de Vlaamse cultuur wordt naar voren geschoven als dé referentie. Het resultaat is onder meer dat leerlingen met een Turkse en Marokkaanse achtergrond het gevoel hebben dat leerkrachten niet geïnteresseerd zijn in mensen als zij. We hebben daar onderzoek naar gedaan: vooral in het BSO en TSO hebben leerlingen dat gevoel.»

LLESHI «Het is niet alleen een gevoel. Nergens in Europa doen leerlingen met een migratieachtergrond het zo slecht als in ons land. Uit PISA-studies blijkt dat van de hele OESO Vlaanderen het grootste verschil kent in wiskundescores tussen de kinderen van migranten en leerlingen van Belgische herkomst - zelfs wanneer rekening wordt gehouden met de sociaal-economische achtergrond. Dat betekent dat ons onderwijs faalt.»

CLYCQ «Geen enkel instituut in onze samenleving heeft zoveel macht en tijd om jongeren te kneden en op te voeden als het onderwijs. Als je dan zegt dat het niet lukt, heb je als school gefaald. Zeker als je ziet dat het in het buitenland een stuk beter gaat.»

Imad M'himdat (student): 'Toen er een gsm was gestolen op school, dacht iedereen dat ik het was. Tot op vandaag!'

WIJ-ZIJ-GEVOEL

HUMO Mevrouw Charkaoui, in uw boek 'Racisme. Over wonden en veerkracht' geeft u aan dat het grootste deel van het racisme op school verdoken blijft.

NAIMA CHARKAOUI (auteur en opiniemaker) «Leerlingen die een medeleerling 'stomme makak' noemen: dat is expliciet racisme. Bijna iedereen is het erover eens dat dat moet worden aangepakt. Maar dat is het topje van de ijsberg. Daaronder zitten er minder rauwe en brutale vormen van racisme, die niet zo in het oog springen, maar wel deel uitmaken van ons systeem. Als je met slachtoffers spreekt, zeggen die vaak dat ze meer geraakt worden door die subtiele dingen, soms van mensen die ze heel graag hebben.

»Ik kreeg ooit te horen dat ik goed Nederlands spreek, terwijl ik hier geboren ben en aan de UGent afgestudeerd ben. Het kwam nota bene van iemand die een aanbeveling gekregen had van mijn professor. Dat raakte me. Er zijn heel wat vooroordelen en stereotiepe beelden waar velen zich niet van bewust zijn.»

ZAIMI «Toen ik schoolliep, zaten er in onze klas maar twee leerlingen met een migratieachtergrond. Ik schaamde me ervoor dat ik Marokkaanse roots had. Nu durf ik ervoor uit te komen, maar ik heb als leerling én leerkracht veel wantrouwen ervaren. 'Gaat ze het wel kunnen? Is het niet te zwaar? Welke lessen gaat ze geven? Wat gaan de kinderen leren? Amai, wat spreekt ze toch goed Nederlands.'»

SAMIRA «Toen ik in het middelbaar goede punten had voor Nederlands vloog de leerkracht heel fel uit tegen de andere kinderen - het was een hoofdzakelijk 'witte' school: 'Het is een schande dat jullie het minder goed doen dan iemand van allochtone afkomst!' Ik ben hier geboren en getogen, maar hij kon dat niet aanvaarden.»

Uit een onderzoek van de KU Leuven in Vlaanderen en Brussel bleek - net zoals in Nederlandse, Noorse en Zweedse studies - dat jongeren met een migratieachtergrond vaker gepest worden.

JOP VAN DER AUWERA (onderzoeker aan de KU Leuven, auteur van het boek 'Pestgedrag, etniciteit en de rol van diversiteit') «13,3 procent van hen was het voorbije schooljaar het slachtoffer geworden van klassiek pestgedrag - fysieke agressie, uitsluiten, roddelen, vernederen... - terwijl dat bij jongeren zonder migratieachtergrond slechts 8,6 procent was. Alles wijst erop dat dat te maken heeft met het feit dat die jongeren 'anders' zijn. Uit het onderzoek blijkt ook dat jongeren met een migratieachtergrond zelf ook meer pesten: 11,3 procent gaf aan in het voorbije schooljaar iemand op een klassieke manier gepest te hebben - bij leerlingen zonder buitenlandse roots lag dat op 3,1 procent.»

HUMO Hoe verklaart u dat?

VAN DER AUWERA «Doordat zij het gevoel hebben dat ze achtergesteld worden, proberen ze met pestgedrag controle te krijgen over de situatie en de machtsverhoudingen te herstellen. Voor alle duidelijkheid: ik wil dat gedrag niet goedpraten of minimaliseren, maar aangeven waar het probleem zit. We moeten er alles aan doen om dat wij-zij-gevoel te doorbreken.»

HUMO Werden jullie gepest?

SOULEIMANE «Ik ben nooit voor een langere periode gepest geweest - ik kan goed opkomen voor mezelf. Maar ik heb wel van alles te horen gekregen: 'Makak, ga een geit neuken.' Of: 'Stomme neger, ga bananenschillen tellen.'»

MEHMET «In de Antwerpse school waar ik zat, was dat schering en inslag. Velen hebben daar maar één doel mee: je uitdagen. Ze hopen dat je reageert. Dat plezier gunde ik hun niet.»

M'HIMDAT «Ik was een redelijk emotioneel kind. Ik had agressieve uitbarstingen of begon te huilen. Leerkrachten probeerden dan te bemiddelen en uit te leggen dat het niet zo bedoeld was, maar tegelijk krijg je van sommigen de opmerking: 'Ah ja, bij jullie reageren ze zo. Jullie schreeuwen heel veel.'»

HUMO Sommigen zeggen: 'Ik ken mensen met ros haar die ook gepest werden op school. Het heeft te maken met hoe je eruitziet, niet met cultuur of geloof.'

CHARKAOUI «Alsjeblieft, gooi dat niet op dezelfde hoop. Ik denk niet dat rosse mensen hun hele leven op een structurele manier met discriminatie en uitsluiting te maken krijgen of het extra moeilijk hebben op de arbeids- of woningmarkt. Hetzelfde voor Vlamingen die weleens gepest worden in Brusselse scholen: de omvang daarvan is veel beperkter. Het is geen structurele achteruitstelling.»

MEHMET «Ik ben er zeker van dat het te maken heeft met mijn achtergrond, niet alleen met hoe ik eruitzie. Je wordt vaak aangesproken op je religie. Ik kreeg ooit de vraag of ik geen katholiek wilde worden. 'Vijf keer bidden per dag, dat is toch lastig?' vroeg een medeleerling. Het was niet slecht bedoeld, denk ik, maar het ráákt je.»

‘Toen ik goede punten had voor Nederlands vloog de leerkracht uit tegen de anderen: ‘Een schande dat jullie het minder goed doen dan iemand van allochtone afkomst!’’

IN DE LERAARSKAMER

Begin juni lekte een video uit waarin docenten van de Erasmushogeschool Brussel zich bij het bespreken van online-examens onrespectvol uitlieten over leerlingen met een migratieachtergrond. De docenten schuddebolden, lachten en sakkerden. 'Die jongen is het liefst bij zijn profeet,' klonk het. De video eindigt met een studente die haar examen vriendelijk afsluit, waarna de docenten haar tulband - een hoofddoek - lachend vergelijken met een fruitmand. Hoewel de Erasmushogeschool Brussel de docenten op non-actief zette en zei geen racisme te zien in de video, werd zelden zo helder getoond wat studenten met een migratieachtergrond vaak vermoeden: dat ze in de leraarskamer niet gelijk behandeld en beoordeeld worden.

M'HIMDAT «Ik was geshockeerd, maar het kwam voor mij niet geheel onverwacht. Er is steeds meer diversiteit in de scholen en er zijn altijd leerkrachten die daar niet positief tegenover staan. Ik heb het nooit anders geweten.»

CLYCQ «In de leraarskamer zijn geen jongeren aanwezig. Daar vallen de maskers af. Eén van onze onderzoekers heeft daar voorbeelden van verzameld. Wat je daar soms hoort! Je hebt leerkrachten die opmerkingen maken over leerlingen die deelnemen aan de ramadan. 'Die jongeren wassen zich niet meer en beginnen te stinken,' klinkt het dan. Of ze hebben het over sukkelaars waar niets mee aan te vangen is. Ze denken dat dat geen kwaad kan, omdat de leerlingen het niet horen, maar het zijn wel denkbeelden die ze meedragen als ze met die jongeren omgaan.»

HUMO Racisme bij leer-krachten bestaat bijna niet, klinkt het vaak.

ZAHRA* (leerkracht toegepaste economie) «In de leraarskamer komen vooroordelen en racisme heel frequent voor. Er wordt gespot met sommige leerlingengroepen: 'Die bakken er sowieso niets van.' Dat zeggen ze terwijl ik erbij zit, hè. Ook voel ik vaak dat de gesprekken plots een andere richting uitgaan als ik binnenstap.»

SOULEIMANE «Tijdens de coronacrisis had ik een online-examen. Toen de docent mijn naam zag, zei hij: 'Moeten ze bij jullie volk niet altijd Mohammed heten? Ik zie dat hier nergens staan.' Op die manier starten met je mondeling examen is toch even slikken. Maar wat kun je doen, tegen iemand die je moet beoordelen?»

MEHMET «Je staat machteloos. Enkele jaren vóór mij had de leerkracht die mij aansprak met 'makak' hetzelfde gedaan met iemand anders. Die jongen is naar de directie gestapt om klacht in te dienen. Hij werd wandelen gestuurd: het was maar een grap.»

CLYCQ «Onderzoek toont dat zowel expliciet als impliciet racisme aanwezig is in scholen, ook bij het lerarenkorps. Je hebt leraars die het openlijk hebben over 'sukkelaars' of 'profiteurs', anderen over het feit dat Marokkanen minder ambitie hebben. Dat verdoken racisme tast evengoed de geloofwaardigheid van leerkrachten aan, ook al bedoelen ze het niet altijd slecht.»

LLESHI «Heel wat leerkrachten zien het probleem niet. Als ik lezingen geef op scholen zijn ze altijd heel enthousiast. Tot ik begin over racisme in het onderwijs. Ik heb het nog nooit meegemaakt dat een leerkracht aan mij heeft toegegeven dat het bestaat, dat het een probleem is. 'Er zijn geen leerkrachten die racistisch zijn,' zeggen ze. Of: 'Er is geen racisme op deze school.' Het is een blinde vlek. Dan zeg ik dat ik het even wil vragen aan de leerlingen zelf. In een Brusselse BSO-school vroeg ik: hoeveel van jullie hebben deze richting zelf gekozen? Van de zeventien leerlingen met een migratieachtergrond waren er dertien die naar het BSO geduwd waren. Dat zijn dingen waar die leerkrachten zich niet van bewust zijn.»

HUMO Heeft dat met racisme te maken?

LLESHI «Ja. Zulke vooroordelen leiden onvermijdelijk tot discriminatie.»

CLYCQ «In diepte-interviews zeiden leerkrachten vaak dat wanneer een allochtone leerling faalt, dat vooral te wijten is aan zijn problematische thuissituatie en de andere taal die er gesproken wordt. Slechts zelden stellen ze de rol van de school ter discussie.»

HUMO Marokkaanse en Turkse jongeren zijn minder geïnteresseerd in studeren, klinkt het vaak.

CLYCQ «Dat klopt absoluut niet. Bij het PISA-onderzoek uit 2015 werd bij 15-jarigen gepeild naar hun motivatie om iets te bereiken. Ze moesten onder meer hun mening geven over de stelling: 'Ik wil de beste zijn in alles wat ik doe.' Van de leerlingen die buitenlandse ouders hebben en in het buitenland geboren zijn, ging 71 procent (helemaal) akkoord. Bij leerlingen die niet uit het buitenland komen, was dat 64 procent. Dat bevestigde wat wij al gezien hadden bij eigen onderzoek uit 2010 bij 11.000 leerlingen uit het derde en vierde middelbaar in Antwerpen, Genk en Gent. 70 procent van de jongeren met Turkse en Marokkaanse roots zei toen 'helemaal akkoord' bij de stelling dat ze op school goede punten willen halen. Bij de jongeren zonder migratieachtergrond was dat maar 42 procent.»

LLESHI «Er is een enorm probleem met de lerarenopleiding in Vlaanderen. Die is heel zwak. Ik geef elk jaar lezingen aan toekomstige leerkrachten en mensen die voor het Centrum voor Leerlingenbegeleiding werken. Het is ongelooflijk om te zien hoe weinig bewust ze zich zijn van veel dingen. Ze weten heel weinig af van de leefwereld van die jongeren, hoe ze denken, waarom ze zich zus of zo gedragen.»

ZAHRA «Het heeft te maken met het feit dat leerkrachten overrompeld worden door leerlingen die anders zijn en denken en dat ze niet opgeleid zijn om daar goed mee om te gaan. In de opleiding is daar totaal geen aandacht voor. Dat is ook erg voor henzelf: sommigen stevenen daardoor recht op een burn-out af.»

LLESHI «90 à 95 procent van de leerkrachten is wit en heeft geen migratieachtergrond.»

VERMEULEN «De schrik zit erin bij veel leerkrachten. Als ze iets doen om een opening te maken naar andere culturen, krijgen ze vaak een storm van protest over zich. Ik ken een leraar die een uitstap wilde maken naar een moskee. Hij werd belaagd door aanhangers van extreemrechts, er werd een website gecreëerd waarin hij door het slijk werd gehaald. Die man is daaraan onderdoor gegaan. Dat zorgt voor druk bij andere leerkrachten: zou ik dat wel doen?»

CLYCQ «Het debat rond racisme verzandt snel in emoties. Het is heel moeilijk om daar met rationele argumenten en wetenschappelijke gegevens tegenin te gaan. In Vlaanderen leeft het idee steeds meer dat jongeren met een migratieachtergrond hun kansen maar moeten grijpen.»

LLESHI «Eén van de opmerkelijkste voorbeelden daarvan is Zuhal Demir (N-VA, red.), die een tijdlang staatssecretaris voor Armoedebestrijding, Gelijke Kansen en Personen met een Beperking was. Zij herhaalt voortdurend dat jongeren met een migratieachtergrond hun kansen moeten grijpen. Wel, in een interview met Het Belang van Limburg zei ze enkele jaren geleden dat ze op de lagere school de beste van de klas was, vóór een goeie vriendin van haar. Het PMS (nu Centrum voor Leerlingbegeleiding, red.) raadde Demir aan om snit en naad te volgen, terwijl haar vriendin naar de Latijnse doorverwezen werd. Dat is schrijnend. Net iemand die het aan den lijve meegemaakt heeft, houdt nu een discours dat het probleem negeert.»

ZAIMI «Toen ik in het middelbaar zei dat ik voor kleuter-onderwijzeres zou studeren, geloofden de leerkrachten niet in mij: 'Ga je dat wel kunnen? Het is echt heel zwaar.'»

SAMIRA «De schade die een leraar kan aanrichten, is niet te overzien. Vooral in een lagere school, waar kinderen nog veel minder weerbaar zijn. Ik vond het als kind heel moeilijk om ermee om te gaan. Ik werd heel wantrouwig. Dat is altijd gebleven.»

NAFISSA MISSAOUI (student maatschappelijk werk in Brussel) «Het tekent je. Het is absoluut niet leuk om telkens onderschat te worden. We zijn moe van het moe zijn. Je doet zo hard je best en toch word je nog altijd met je achtergrond geconfronteerd. Soms word je daar kwaad en zelfs agresssief van.»

30 JAAR STILSTAND

LLESHI «Wanneer racisme voorkomt in een instituut als het onderwijs, voel je je machteloos. Ik ben vader van drie kinderen met een migratieachtergrond. Mijn vrouw en ik zijn beiden hoogopgeleid en spreken Frans en Nederlands: wij kunnen onze kinderen zoveel mogelijk wapenen tegen racisme, maar je kunt niet garanderen dat ze niet met racisme en discriminatie te maken krijgen. Er zijn veel dingen die je niet ziet en die je kinderen je ook niet vertellen.»

CHARKAOUI «De impact van racisme op kinderen en jongeren laat zich levenslang voelen. Ze kunnen een lager zelfbeeld ontwikkelen, hebben minder vertrouwen in de samenleving - zeker als het racisme komt van figuren met gezag - en krijgen daardoor allerlei klachten. Ook voor ouders is het hard. Er zijn kinderen die thuiskomen en zeggen dat bruin 'vies' is. Zoiets horen als ouder is shockerend.»

MEHMET «Ik heb kracht geput uit het feit dat ik racistisch aangepakt werd. Ik ben hard beginnen te werken.»

CHARKAOUI «Dat is een reactie die je bij sommige jongeren ziet. Als het lukt, worden die mensen vaak als voorbeeld naar voren geschoven. Maar niet iedereen kan dat. Je hebt er talent en veerkracht voor nodig. Voor elke jongere die erin slaagt om er sterker uit te komen, zijn er velen bij wie dat niet lukt.»

MEHMET «Ik heb ook leeftijdsgenoten gezien die het moeilijk hadden en afhaakten. Het is niet altijd makkelijk om je frustratie te verbijten en voort te gaan.»

CHARKAOUI «Racisme slaat diepe wonden, die je soms een leven lang meedraagt. Ik denk dat we dat nog onvoldoende beseffen.»

M'HIMDAT «Ik heb tot op vandaag constant het gevoel dat ik anders bekeken word. Ik herken ook meteen anderen die hetzelfde meemaken: het is een instinct geworden.»

HUMO We weten al decennia dat er een probleem van racisme en discriminatie is in het onderwijs, zonder dat er veel verandert. Wat moet er volgens jullie gebeuren?

CHARKAOUI «We moeten racismewijsheid ontwikkelen: weten wat racisme is, hoe het werkt en welke impact het heeft. Door het probleem niet te erkennen, vergroot je het. Mensen zeggen vaak: je beeldt je iets in, je hebt lange tenen, je wentelt je in een slachtoffercultuur. Maar als je iemands pijn negeert, wordt die alleen maar erger.»

SAMIRA «In dertig jaar is er niets veranderd. Ik werd geconfronteerd met racisme en discriminatie, en ik zie nu hetzelfde gebeuren bij mijn dochter. Het kan toch niet dat er zo weinig vooruitgang is?»

LLESHI «De lerarenopleiding moet aangepakt worden. Toekomstige leerkrachten moeten veel beter voorbereid worden: ze moeten weten hoe om te gaan met jongeren en kinderen van een andere cultuur. Dat is vandaag een groot manco. Veel van hen zijn niet bereid om daar inspanningen voor te doen, jammer genoeg.»

CHARKAOUI «We hebben een samenhangende aanpak nodig, zoals tegen pesten bestaat. Daarvoor moet je een globale aanpak formuleren en die uitrollen in scholen en klassen. Hoe krijg je leerkrachten mee? Hoe ondersteun je slachtoffers?»

HUMO Er zijn toch initiatieven om racisme en discriminatie op school aan te pakken?

CHARKAOUI «Dat klopt, maar ze zitten allemaal in de marge. School zonder racisme bijvoorbeeld, een vzw die scholen helpt en ondersteunt bij het omgaan met diversiteit, doet waardevol werk, maar blijft een kleine organisatie die afhankelijk is van de goodwill van scholen. Het grootste pijnpunt is dat leerkrachten in lagere en middelbare scholen enorm bang zijn voor het onderwerp. Dat moeten we aanpakken. Het moet niet alleen gaan over de expliciete vormen van racisme, maar ook over verdoken racisme, de vaak onbewuste discriminatie van leerlingen met een migratieachtergrond. Welke stereotypen en vooroordelen zijn er en hoe kunnen we die veranderen?»

HUMO In Nederland bestaan er islamitische scholen. Zijn die een oplossing?

CLYCQ «Wie dat nog maar durft te suggereren, krijgt bij ons heel veel tegenwind. Woorden als 'apartheid' of 'segregatie' vallen dan. Nochtans blijkt in Nederland dat de islamitische scholen het goed doen. Ze scoren het best van alle scholen op de standaardtesten die ze daar hebben. Dat komt onder meer omdat hun identiteit in die scholen niet als een probleem wordt gezien: moslim, Marokkaan of Turk zijn, is geen issue. Maar dat debat is heel emotioneel. Ik heb ooit gesproken met een directeur van een katholieke school die vond dat het geen goed idee is om scholen in te richten op basis van godsdienst. Dat illustreert het probleem wel.»

SAMIRA «Nochtans is er nood aan een school waar leerlingen herkenningspunten hebben met hun thuissituatie. Dat ze die nu niet hebben, is een extra drempel waar ze over moeten. Ze kunnen zich nergens echt thuis voelen. Moslimkinderen moeten hun identiteit uitwissen, terwijl die net belangrijk is voor hun ontwikkeling. Als je naar het nieuwe onderwijsbeleid kijkt, komt dat er totaal niet in voor. Er is geen plan om er iets aan te doen.»

HUMO Minister van Onderwijs Ben Weyts, klopt dat? Hebt u een plan om racisme en discriminatie aan te pakken?

BEN WEYTS (N-VA) «Toch wel. Op het niveau van de leerlingen moderniseren we de eindtermen, zodat ze beter aansluiten bij onze diverse samenleving. Op het niveau van de leerkrachten zorgen we onder meer voor betere ondersteuning, door vormingen aan te bieden rond diversiteitskwesties, discriminerende uitspraken... We versterken ook de lerarenopleidingen op deze punten. En op het niveau van de school ondersteunen we de uitbouw van een volwaardig diversiteitsbeleid. Ik zie onderwijs als een instrument tégen racisme. Onze scholen zijn machines van emancipatie, democratisering en sociale cohesie. Het gaat niet altijd zo snel als we zouden willen, maar we evolueren in de goede richting.»

HUMO De nadruk op de Vlaamse identiteit zou onrechtstreeks voor meer discriminatie zorgen.

WEYTS «Het tegendeel is waar. Er is geen sterker antigif tegen racisme dan een gedeelde identiteit. We nodigen iedereen uit om samen met ons Vlaming te worden, ongeacht herkomst of achtergrond. We hebben zo'n bindmiddel net nodig, als we het primitieve racisme definitief achter ons willen laten.»

* Schuilnaam

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234