Clarice Lispector Beeld rv
Clarice LispectorBeeld rv

boek★★★★☆

‘Mijn lievelingen’ is niet Clarice Lispectors meesterwerk, maar wel het boek waarin je haar het best leert kennen

Bart Van Der Straeten

De ouders van Clarice Lispector (1920-1977) waren Oekraïense Joden die het opkomende antisemitisme na de Eerste Wereldoorlog ontvluchtten en in Zuid-Amerika een nieuw bestaan opbouwden. Clarice kwam aan de kost als schrijfster en journaliste. In romans als ‘De passie volgens G.H.’ en ‘Het uur van de ster’ en in de talloze verhalen die ze heeft geschreven, combineerde ze filosofische diepgang met een wilde, persoonlijke stijl, een kinderlijke speelsheid en een geflipte voorkeur voor het absurde. Bij ons werd haar oeuvre pas ontdekt toen een jaar of vijf geleden een biografie over haar in het Nederlands werd vertaald. Vorig jaar nog illustreerde Gerda Dendooven vier kinderverhalen van de Braziliaanse. Nu zijn voor het eerst brieven van haar vertaald: ‘Mijn lievelingen’ bevat de epistels die Lispector tussen 1940 en 1959 aan haar zussen Tania en Elisa heeft geschreven. In die periode verbleef ze aan de zijde van haar man, de diplomaat Maury Gurgel Valente, in Europa. In 1944 kreeg hij een functie in Napels, waar ze het einde van de Tweede Wereldoorlog meemaakte, al ging dat relatief geruisloos voorbij: ‘Niemand had er veel aandacht voor, er werd niet gefeest, er was geen blijdschap.’ Daarna ging het naar het Zwitserse Bern, Torquay aan de Engelse zuidkust, en in de jaren 50 ten slotte naar Washington.

Clara Lispector, Mijn lievelingen Beeld rv
Clara Lispector, Mijn lievelingenBeeld rv

Het leven als diplomatenvrouw bevalt haar in het begin wel, maar eist op den duur zijn tol: het gaat ‘ten koste van haar innerlijke balans’, weet ze. Terwijl ze de stilte en de rust in Bern eerst nog verwelkomt, ervaart ze de stad na vier jaar ‘hoop, eenzaamheid en dromen’ als een straf. Ze wil niet ‘de bleke bloem van Zwitserland’ zijn, maar ligt voortdurend in de clinch met haar eigen ‘onaangepaste’ karakter.

Enige zelfhaat is haar niet vreemd: ze omschrijft zichzelf in de brieven achtereenvolgens als ‘een vermoeide ziel’, ‘een zwak karakter’, ‘blasé’, ‘neerslachtig’, ‘gereserveerd’, ‘onrustig’ en ‘onverbiddelijk’ – ze heeft het ergens over haar ‘Lispectortemperament’. Maar uit de schrijfsels komt ook een andere, frivolere vrouw naar boven, die graag dolt met wie haar lief is, die kinderlijk enthousiast kan zijn over een kleinigheid, en die haar thuisfront ontzettend vertederend toespreekt. Bovenal is ze behept met een groot vermogen tot verwondering, dat het best tot uiting komt in de passages over de zoontjes die ze in ballingschap ter wereld brengt, het eerste ‘lelijk’ maar ‘grappig’, het tweede een ‘mooi kind, met stevig vlees’. Daarnaast is Clarice niet gespeend van ijdelheid en laat ze zich de luxe van een expatleven welgevallen: luipaardbont, ‘hier trouwens de duurste en zeldzaamste soort bont’, staat haar het best, vindt ze. En als ze nieuwe kleren nodig heeft, laat ze zich toch gewoon even heen en weer naar Rome rijden?

Maar met de tijd wordt het gemis groter en raakt ze het diplomatenleven beu. Haar man vindt de feestjes en etentjes ‘juist wel leuk’. Eind 1956 constateert ze kurkdroog: ‘Dat is een probleem.’ Haar besluit lijkt op dat moment al genomen. De laatste brief in ‘Mijn lievelingen’ dateert van 30 mei 1959. Clarice en Maury zijn gescheiden. Zij plant terug te keren naar Rio, naar haar lievelingen: brieven worden overbodig.

‘Mijn lievelingen’ is niet Lispectors meesterwerk, maar wel het boek waarin je haar persoonlijkheid het best leert kennen. Een zuchtige, tedere, dominante, ijdele, twijfelende, excentrieke, fascinerende en voor alles onafhankelijke vrouw, die even makkelijk schrijft over haar ‘maandelijkse ongemak’ en haar ‘koeachtige’ verstand tijdens haar zwangerschap als over Jean-Paul Sartre of Grace Kelly. Onhebbelijk, dat Lispectortemperament? In ieder geval onweerstaanbaar eigenzinnig en altijd zinnenprikkelend: ‘De waarheid is dat een mens alleen doet wat hij wil, zelfs als dat indruist tegen zijn eigen belangen en diepste verlangen.’

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234