Indra-Lee, Marilou en Robbe: ‘Heb jij die video gezien waarin Ben Weyts soep kookt voor een student? Alsof hij ons in ons gezicht stond uit te lachen.’ Beeld Wouter Van Vaerenbergh / Humo
Indra-Lee, Marilou en Robbe: ‘Heb jij die video gezien waarin Ben Weyts soep kookt voor een student? Alsof hij ons in ons gezicht stond uit te lachen.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh / Humo

SOS studenten

‘Mijn vertrouwen in de overheid en mensheid is weg.’ De mentale ravage van de lockdown bij studenten

Er is eindelijk een sprankel hoop voor de 270.000 Vlaamse studenten in het hoger onderwijs: vanaf 15 maart mogen ze af en toe naar de campus. Die versoepeling komt geen seconde te vroeg, want van alle groepen lijden de studenten het meest onder de lockdown, blijkt uit onderzoek naar mentaal welzijn. Humo sprak met studenten die achter hun laptop verwelken, dromend van dansen en goedkope gin-tonics. ‘Ik vraag me vaak af: waarom leef ik eigenlijk nog?’

‘Ik ben altijd een vrolijke jongen geweest, maar nu ben ik al maanden somber en angstig. Er zijn al veel momenten geweest waarop ik wilde doodgaan.’ Robbe De Bruyn is 18, bijna 19, en is vorig jaar aan zijn eerste jaar taal- en letterkunde aan de KU Leuven begonnen. In juni studeerde hij in volle lockdown af aan de middelbare school in Turnhout. En toen het academiejaar in Leuven begon, zat hij na enkele weken opnieuw in een lockdown. Dat heeft hem helemaal door elkaar geschud.

HUMO Hoe was dat, afstuderen aan het college terwijl de hele wereld binnen zat?

ROBBE DE BRUYN (lachje) «Geen feest, natuurlijk. De honderd dagen hebben we nog net kunnen vieren, maar een week later gingen we in lockdown. De Italiëreis en het schoolbal vielen weg. En vanaf dan zaten we thuis. We waren een hechte vriendengroep, maar we hebben die zes jaar niet in groep kunnen afsluiten. De school heeft wel een afscheidsritueel georganiseerd, maar dat was met onze ouders.

»Tijdens de eerste lockdown zijn de paniekaanvallen komen opzetten. Ik vond het moeilijk dat ons leven werd stopgezet. Ik studeerde Latijn-moderne talen en had goeie punten, maar ik wist nog niet welke studierichting ik daarna wilde volgen. Dat maakte me zenuwachtig. Hoe moest mijn toekomst eruitzien? Ik ben altijd angstig van aard geweest en had veel stress voor examens. Maar met de hulp van een therapeut lukte het me om dat onder controle te houden.

»De eerste weken voelde ik me nog niet zo slecht. Maar toen werd aangekondigd dat we na de paasvakantie niet terug naar school mochten, kreeg ik een paniekaanval. Ik wist niet of ik wel goed bezig was met mijn schoolwerk. Die angst werd steeds heviger toen in de weken erna bleek dat we nog lang thuis zouden zitten.

»Ik heb in die maanden veel voor school gewerkt, en ’s avonds gamede ik met vrienden. Dat deed ik vroeger nooit, maar ik ben ermee begonnen om toch maar contact met hen te hebben. De paniekaanvallen werden erger en frequenter. Ik voel dan een beklemmende druk op mijn borst, ik krijg hartkloppingen en begin heftig te ademen. En wenen! Ik zak in elkaar, kan niet meer spreken en niet meer bewegen. Ik moet dan op de grond gaan liggen en wachten tot ik rustiger word. Ik denk elke keer: ik kom hier nooit meer uit.»

Robbe: ‘De avond voor elk examen ging ik naar mijn kot, en mijn mama kwam telkens mee. Ze wilde me niet alleen laten.’ Beeld Wouter Van Vaerenbergh
Robbe: ‘De avond voor elk examen ging ik naar mijn kot, en mijn mama kwam telkens mee. Ze wilde me niet alleen laten.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

HUMO Toch ben je door de eerste lockdown gesparteld met de hulp van je familie en een psycholoog. Daarna ging je naar de KU Leuven.

ROBBE (glimlacht) «Na veel twijfelen, ja. De zomer na je middelbare school hoort de mooiste van je leven te zijn, maar voor mij was het een ramp. In juli zag ik nog vrienden en voelde ik me beter, maar toen de coronamaatregelen in augustus weer strenger werden, kwam de stress opnieuw opzetten.

»Eind september moest ik aan mijn nieuwe leven beginnen. Ik had al mijn moed bijeengeraapt. Mijn ouders hadden een kot voor mij gehuurd zonder dat we het bezocht hadden, want dat mocht niet. Het was raar om daar voor het eerst te komen toen het academiejaar begon.

»Eerst konden we nog naar de les, maar we zaten ver uit elkaar in een aula en ik herkende niemand door die mondkapjes. Dat maakte het moeilijk om contact te leggen. Na een paar weken werd code rood afgekondigd en kreeg iedereen huisarrest. Toen kreeg ik het erg zwaar.

»De onlinelessen waren niks voor mij. Ik wil graag meer uitleg vragen en weten of ik de stof wel goed heb begrepen. Maar het was vooral de eenzaamheid die me nekte. Ik zag mijn vrienden uit Turnhout niet meer, kon niet op café, kon nooit eens iemand vastpakken… Een vriend in het echt zien is anders dan via een scherm eens naar elkaar zwaaien, hè.

»Ik zat alleen op mijn kot te studeren en telde af naar de momenten waarop ik iemand zou zien: ‘Morgen ga ik met die vriend wandelen. Over drie dagen ben ik thuis…’ Het was overleven, en de paniekaanvallen werden nog erger. Ik lag eens tien minuten op de vloer, alleen op mijn kot, en kon me niet meer bewegen. Ik had ook nachtmerries, over examens die om de één of andere reden mislukten.

»Overdag zat ik te tobben: ‘Ik voel me slecht, ik zie niemand, wat voor leven is dit nu?’ Ik was snel moe en wilde niet meer uit mijn bed komen: ‘Ik kan er niks van, laat het maar gewoon gedaan zijn.’ Die zelfmoordgedachten had ik nooit eerder gehad. Als ik fietste en ik zag een bus of een vrachtwagen aankomen, dacht ik: het zou makkelijk zijn om me ervoor te gooien. Dan is het voorbij. Ik heb het nooit geprobeerd, maar ik heb er wel vaak aan gedacht. Nu nog. Je zult het misschien cru vinden, maar soms wou ik dat ik een diagnose van een ongeneeslijke kanker kreeg, dat ik wist dat ik nog maar een jaar te leven had. Dan heb ik een eindpunt.»

HUMO Heb je hulp gezocht?

ROBBE (knikt) «In december ben ik naar een psychiater gegaan, die zei dat ik een depressie had. Ik doe echt mijn best om erbovenop te komen. Ik doe ademhalingsoefeningen, slik antidepressiva, praat met mijn psycholoog, ouders en mijn vrienden… Zij zeggen dat het ooit beter zal gaan. Dat geloof ik zelf niet, maar blijkbaar is het toch genoeg om me op de been te houden.

»Mijn examens heb ik niet allemaal kunnen afleggen. Ik heb er maar aan vijf van de acht meegedaan. Ik ben perfectionistisch, dus dat was pijnlijk. De avond voor elk examen ging ik naar mijn kot, en mijn mama kwam telkens mee. Ze wilde me niet alleen laten, omdat ik met die donkere gedachten in mijn hoofd zat. Ik was blij dat ze er was, en tegelijk vond ik het zwak van mezelf. Ik ben 18: naar mijn kot gaan en een examen afleggen, dat moet ik toch kunnen? Alle anderen kunnen het.»

HUMO Je hebt wel goeie punten behaald.

ROBBE «Dat had ik niet verwacht, omdat het studeren heel moeizaam ging. Ik was snel moe en afgeleid. Maar ik had zelfs een 17 op 20. Na de examens ben ik naar mijn psycholoog gestapt: ‘Dit kan ik niet nog een semester doen. Dit moet stoppen, anders doe ik mezelf iets aan.’ De psycholoog en mijn ouders hebben nu voor mij de keuze gemaakt dat ik deeltijds ga studeren. Het voelt aan als opgeven, maar ik doe wat ze me aanraden, want ik ben nu niet sterk genoeg om zelf keuzes te maken. In de tijd die vrijkomt, ga ik proberen om rust te vinden en aan te sterken. Ik had me de start van mijn nieuwe leven helemaal anders voorgesteld.»

PLATGESLAGEN

Robbe is niet alleen. In Vlaanderen studeren 270.000 jongeren aan hogescholen en universiteiten, en een grote groep heeft het psychisch erg zwaar. Studenten klagen over stress en faalangst, eenzaamheid, weinig zelfvertrouwen, bezorgdheid over de toekomst en zelfmoordgedachten. Dat is ook te zien in de resultaten van de Grote Coronastudie, waarin vier universiteiten (UAntwerpen, UHasselt, KU Leuven en ULB) sinds het uitbreken van de coronacrisis peilen naar onder meer de socio-economische impact van de lockdown. De grafieken over mentaal welzijn tonen dat van alle bevolkingsgroepen de studenten tussen 18 en 25 jaar de meeste psychische klachten hebben. Opvallend meer dan hun leeftijdsgenoten die niet studeren en vaker sociale contacten op de werkvloer hebben.

‘Ik maak me grote zorgen over de impact die de lockdown op langere termijn zal hebben op de studenten,’ zegt Peter De Graef, psycholoog en departementshoofd van de Unit Mens en Welzijn van de Hogeschool Thomas More. Hij volgt de ontwikkelingen over het mentale welzijn van zijn studenten met arendsogen.

PETER DE GRAEF «We hebben de voorbije maanden veel studenten zien afhaken, en ik vrees dat het er nog meer zullen worden. Eén van de eerste tekenen dat het fout gaat, is wanneer ze hun mails niet meer lezen en de onlinelessen niet meer bijwonen. Soms zouden er zestig studenten moeten zijn en hebben er maar drie ingelogd. Ze zijn de voorbije maanden zo platgeslagen met online-informatie dat sommigen zelfs een aversie tegen hun smartphone gekregen hebben. Dan wordt het heel moeilijk om hen nog te bereiken.

»We hadden voor de kerstvakantie een beperkt aantal lessen op de campus, en ook daar zagen we vaak dat maar 15 tot 20 procent aanwezig was. Voor een deel is dat ook uit angst, omdat ze bang zijn iemand van hun familie te besmetten door de verplaatsingen. Maar de jongeren verliezen ook hun motivatie. We slagen er niet meer in om ze tot bij ons te krijgen.»

HUMO Zien jullie psychische klachten?

DE GRAEF «Onze studiebegeleiders zien een sterke stijging van mentale klachten en moeten veel jongeren doorverwijzen naar psychologen. Uit interne bevragingen bleek al vóór corona dat één op de drie studenten zich niet goed in zijn vel voelt. Vandaag is dat bijna één op de twee. We hebben hier een vak over zelfmoordpreventie en crisisgesprekken. De docenten van die cursus moeten steeds vaker zélf optreden omdat ze onrustwekkende signalen van studenten krijgen, of van vrienden of ouders die zich zorgen maken.»

HUMO Nochtans vallen de examenuitslagen van het eerste semester goed mee.

DE GRAEF «Dat is vooral een teken dat ze heel veerkrachtig zijn. Dat ze diep in hun reserves aan het tasten zijn, en dat we ons moeten voorbereiden op het moment dat de rek eruit is en de veer breekt. Dat punt is niet meer zo veraf.

»Als je mensen onder druk zet, kunnen ze knappe dingen presteren, maar daarna moeten ze zich kunnen ontladen. Nu is er geen enkel moment waarop studenten zich nog kunnen ontspannen. Ze hebben lang op hun tanden gebeten in de hoop dat de vrijheid niet meer zo ver weg was, maar dat punt wordt steeds verder gelegd. Ik vrees dat we de komende jaren pas de gevolgen zullen zien van de mentale problemen die zich nu onder de waterlijn vormen.»

IN DE OORLOG

Marilou De Grauwe (20) uit Gent startte vorig jaar in februari in de richting psychologie aan de Universiteit Gent, na een moeilijke zoektocht naar de juiste studie. Net toen ze het gevoel had dat alle stukjes op hun plaats vielen, brak de coronacrisis uit. In december stuurde ze een open brief naar Humo: ‘Het gaat niet meer. Ik was een supergemotiveerde, ambitieuze studente, en nu ben ik een lege huls. De ene dag voel ik me apathisch, de volgende dag in paniek. Mijn vertrouwen in de mensheid en in de overheid is weg. Ik ben bang van de maatschappij die we aan het worden zijn. Bang voor mijn toekomst. Wat is er nog voor ons om voor te leven?’

MARILOU DE GRAUWE «Ik zat heel diep toen ik die brief naar jullie schreef – met een kopie naar premier Alexander De Croo en minister Frank Vandenbroucke. We hadden net een mail van onze rector gekregen dat het nog maanden code rood zou blijven. Toen is er iets in mij gebroken. Ik heb vier dagen gehuild, uit wanhoop en machteloosheid. Ik had gedacht dat dit schooljaar beter zou zijn dan het vorige, dat ze zo’n lockdown maar één keer konden afkondigen. Maar het was alsof ik in een sciencefictionscenario was beland. Ik zag de rest van mijn leven voor mij: bij elke enge ziekte zouden we gevangengezet worden, en was ik weer twee jaar van mijn leven kwijt.

»Ik kreeg heel vijandige reacties op die brief. Op Facebook had ik 1.200 comments en likes, maar de helft van de commentaren kwam van boze mensen die over de oorlog begonnen en die zeiden dat ik overdreef. Ik moest stoppen met huilen, want zij hadden het óók moeilijk. Toen dacht ik: een meisje vertelt dat ze wanhopig is, en aan het einde van haar krachten. Wat bezielt jou als volwassene om zo’n hatelijk bericht te sturen? Moet je zelfmoord plegen voor mensen geloven dat het écht slecht met je gaat? Dat maakt me zo bang voor deze maatschappij: iedereen is boos op elkaar.»

Marilou: ‘Ik ben zo apathisch geworden dat ik niet meer weet of ik wel zin heb in hoe het vroeger was. Ik ben doodmoe. Ik voel niks en tegelijk alles.’ Beeld Wouter Van Vaerenbergh
Marilou: ‘Ik ben zo apathisch geworden dat ik niet meer weet of ik wel zin heb in hoe het vroeger was. Ik ben doodmoe. Ik voel niks en tegelijk alles.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

HUMO Een studente sloot haar lezersbrief aan Humo af met ‘Vriendelijke groeten van een jongvolwassene die niet moet klagen, want in de oorlog was het nog slechter.’

MARILOU «De meeste mensen die daarover beginnen, hebben niet eens zelf een oorlog meegemaakt. Die hebben gewoon een fijne jeugd gehad, met Nirvana en ABBA

HUMO Het is opvallend hoe stekelig volwassenen op de klachten van jongeren reageren.

DE GRAEF «Ja, de jongeren worden vaak de aardbeiengeneratie genoemd: ze zijn zacht en raken snel gekneusd. Maar we onderschatten de immense druk die ze zichzelf opleggen. Ze voelen een enorme drang om te presteren. Die druk komt vooral van onze samenleving, die hun voorhoudt dat ze hun eigen geluk moeten scheppen. Jongeren vinden dat ze niet goed bezig zijn. Ze denken dat ze nooit kunnen evenaren wat de generatie vóór hen heeft bereikt. En dat het hun eigen schuld is, omdat ze tekortschieten.»

Dat merken ook studentenbegeleiders Johan De Keyzer en Elien Van den Bruel van de Hogeschool Thomas More.

ELIEN VAN DEN BRUEL «Slechte punten op een examen is voor veel jongeren een drama. Vroeger konden ze meer relativeren: een tegenslag of een slecht examen kon ook met moeilijke omstandigheden te maken hebben. Bovendien is de druk om een diploma te halen alleen maar groter geworden. We horen het veel studenten zeggen: vandaag krijg je zonder diploma heel weinig kansen.»

JOHAN DE KEYZER «Die druk om voor je eigen geluk te zorgen weegt zwaar op de jongeren. De maakbaarheid van het leven wordt een last. Als je je dan slecht voelt, helpen de leuke plaatjes van anderen op Instagram en Facebook niet. Het is een valse spiegel, maar ze vergelijken die toch met hun eigen situatie en voelen zich dan nog slechter.»

VAN DEN BRUEL «In de week vóór de kerstvakantie kreeg ik erg veel studenten op gesprek die kampten met donkere gedachten, depressie, faalangst. Elk gesprek was bijna een bom. Ik ging dan met hen op zoek naar kleine geluksmomenten, en het was schrijnend hoe weinig er nog waren. Ze hadden niets om hun batterijen weer mee op te laden.

»En dat zijn dan alleen de studenten die naar ons durven te komen. Veel studenten bereiken we niet, omdat ze zich afsluiten. Vorige week hebben ze hun examenuitslagen gekregen, en nu zijn we iedereen actief aan het opbellen. Gisteren had ik een meisje aan de lijn dat erg dankbaar was dat ik haar belde. Ze zat erdoor, want haar punten waren slecht, ook al had ze keihard haar best gedaan. Zelf durfde ze de stap niet te zetten om hulp te vragen. Ze was verschrikkelijk eenzaam. Toen ik haar vertelde dat ze in het tweede semester naar de campus mocht komen om één les bij te wonen, begon ze bijna te huilen van geluk. Ik denk dat het veel studenten deugd zal doen als ze iets vaker naar de campus mogen komen.»

EEN JAAR GEEN ETEN

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) kondigde vorige week aan dat studenten vanaf 15 maart iets meer contactonderwijs mogen krijgen – als de cijfers van de pandemie de goede richting blijven uitgaan. Studenten zouden dan een dag of twee halve dagen per week naar de campus mogen komen. Niets te vroeg, vindt psycholoog Inez Germeys, hoogleraar aan de KU Leuven. Zij zit in de werkgroep van psychologen die aan de GEMS rapporteert, de corona-adviesraad van experts. In december vorig jaar deed ze in een open brief al een oproep, samen met driehonderd professoren, om de studenten iets meer vrijheid te gunnen.

INEZ GERMEYS «Het is de eerste keer dat studenten wat perspectief krijgen, maar ik weet niet of het genoeg zal zijn. Er is al veel schade aangericht. Ze leven al bijna een jaar geïsoleerd, terwijl ze die sociale contacten op hun leeftijd erg nodig hebben. We maken ons het meest zorgen over de studenten van 18 tot 25 jaar. De studenten zijn veel strenger behandeld dan de leerlingen van het middelbaar en het lager onderwijs. De 12- tot 18-jarigen mogen een buitenschoolse hobby hebben, maar vanaf 18 jaar mag dat plots niet meer. Zij lopen het minst risico, maar moeten het meest opgeven.»

HUMO Hebben jongeren meer nood aan sociale contacten dan pakweg bejaarden?

GERMEYS «Iederéén heeft sociale contacten nodig. Maar jongeren nog meer dan anderen, omdat ze hun sociale vaardigheden nog aan het ontwikkelen zijn. De leeftijd tussen 18 en 25 jaar is de periode waarin je uitbreekt, je eigen ding gaat doen en je identiteit verder ontwikkelt. Uit onderzoek blijkt dat die sociale vaardigheden een bescherming bieden tegen psychische klachten, die meestal tussen de leeftijd van 15 en 25 jaar ontstaan, en nog lang kunnen doorwegen in het leven van een volwassene. Het is dus een kwetsbare leeftijd. En net dan ontnemen we hun iets dat voor hen even essentieel is als gezonde voeding en beweging. Het is alsof je zou zeggen: we geven ze een jaar geen eten, en we zullen wel zien welk effect dat heeft. Om de vergelijking door te trekken: als je op je 40ste tijdelijk slecht of weinig eet, zul je daar op lange termijn minder schade van ondervinden dan iemand die nog in de groei is.»

HUMO Zullen er op termijn meer volwassenen zijn met psychische klachten die in de lockdown zijn ontstaan?

GERMEYS «We wéten dat niet: wat we nu meemaken, is nog nooit eerder gebeurd. Maar de signalen zijn niet geruststellend. Veel studenten hebben genoeg veerkracht, maar ik ben bang dat een grote groep zal achterblijven en het nog lang moeilijk zal hebben.»

UITGEPUT EN LEEG

Marilou is gestopt met hopen, bang als ze is om weer teleurgesteld te worden.

MARILOU «Ik ben zo apathisch geworden dat ik niet meer weet of ik wel zin heb in hoe het vroeger was. Ik ben doodmoe. Ik voel niks en tegelijk alles. Ik kijk naar een serie die ik al tien keer heb gezien, en als iemand daarin iets liefs zegt, begin ik te huilen. Het is alsof ik geen mentaal schild meer heb. Alles komt ongefilterd en dubbel zo hard binnen. Als ik de afspeellijst van de scouts beluister, stromen de tranen over mijn gezicht. Vroeger maakten die liedjes me happy. Dan denk ik aan de periode na de eerste lockdown, toen we iets meer vrijheid kregen. Als ik ’s avonds onderweg was naar het café om vrienden te ontmoeten, had ik vlinders in de buik: ‘O, spannend, ik ga iets doe-hoen!’ (lacht) Maar nu ben ik alleen maar sip.

»Al die steunmaatregelen van de overheid om de coronacrisis door te komen zijn heel goed, maar die moeten ooit terugbetaald worden. Zal ik dat moeten doen? Zal ik het rijhuisje waarvan ik droom, nog kunnen kopen? Zal ik langer moeten wachten om een baby te krijgen omdat ik het financieel niet aankan? Ik kan me niet inbeelden dat ik ooit nog een leuk leven zal leiden.»

Indra-Lee: ‘Ik ben single en heb nu al maanden niemand kunnen knuffelen. Normaal zie ik in een week dertig vrienden, nu niemand. Dat hou ik niet nog een jaar vol.’
 Beeld Wouter Van Vaerenbergh
Indra-Lee: ‘Ik ben single en heb nu al maanden niemand kunnen knuffelen. Normaal zie ik in een week dertig vrienden, nu niemand. Dat hou ik niet nog een jaar vol.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Doodmoe: dat zijn ook Nikita Gomez (21) en Indra-Lee Gooris (24), allebei graduaatsstudenten aan de Hogeschool Thomas More. Ze zijn vorig jaar begonnen aan de opleiding maatschappelijk werk, een praktijkgerichte studie die twee jaar duurt.

NIKITA GOMEZ «Ik heb het woord ‘moe’ vroeger vaak gebruikt , maar ik voel nu pas wat het is om uitgeput en leeg te zijn. Sommige mensen begrijpen dat niet. ‘Jullie hebben toch meer tijd?’ Maar die extra uren gaan naar jezelf motiveren en op de been houden. Vorig jaar, vóór de lockdown, kon ik veel beter studeren en was ik altijd op tijd klaar met mijn opdrachten, ook al stak ik er veel minder tijd in. Dit jaar voel ik dat de energie er niet in zit, en de motivatie ook niet – ook al doe ik deze richting heel graag.»

INDRA-LEE GOORIS «Na de examens was ik gesloopt. Ik loop nu twee dagen per week stage op de sociale dienst van een ziekenhuis. Ik doe het ontzettend graag, maar ook daar kost het me moeite om me te concentreren. Na twee stagedagen ben ik zo moe dat ik me afvraag of ik ooit een fulltimejob zal aankunnen.»

NIKITA «Ontspanning is er nauwelijks. Vroeger was je laptop ontspanning, nu betekent die laptop school en stress. Je kunt er ook niet aan ontsnappen. School en thuis zijn samengesmolten. Iedere dag is dezelfde. Oudjaar is bijna geruisloos voorbijgegaan. Ik ben 21 geworden, een verjaardag waar ik zo naar had uitgekeken, maar die niet als een overgang voelde omdat ik hem niet uitbundig kon vieren. Ik vergeet soms dat hij al voorbij is. Als er geen examens waren geweest, zou ik niet eens weten in welke maand we zitten. Maar ik ben net begonnen met mijn stage, dus moet het half februari zijn (lacht).»

HUMO Jullie studeren dit jaar af, maar door de coronacrisis hebben jullie driekwart van jullie opleiding in lockdown doorgebracht. Voelen jullie je klaar voor de arbeidsmarkt?

NIKITA «Als dit tot het einde van het schooljaar duurt, weet ik niet of ik enthousiast zal zijn om meteen de arbeidsmarkt op te gaan, na zo’n slopend jaar. Maar langer studeren wil ik ook niet meer. In het begin van het schooljaar had ik nog de ambitie om er een derde jaar bij te doen om een bachelordiploma te behalen, maar die ambitie ben ik kwijt. Ik wil niet nog een jaar zo studeren.

»Bij de eerstejaars zijn er trouwens veel studenten gestopt. Wij hebben in ons eerste jaar andere studenten leren kennen, maar zij kennen níémand. Een goede vriend zit in het eerste jaar toegepaste psychologie, maar hij was er voor geen enkel examen door. Hij is diep teleurgesteld en ziet studeren niet meer zitten.»

HUMO De studententijd is de mooiste tijd van je leven, zeggen ze dan.

INDRA-LEE (heftig) «Ik ben single en heb nu al maanden niemand kunnen knuffelen. Normaal zie ik in een week dertig vrienden, nu niemand. Dat hou ik niet nog een jaar vol.»

NIKITA (lachje) «Same here. Ik wil mezelf niet zijn op dit moment. Ik wil dit skippen, en na de coronacrisis doorgaan met mijn leven.»

Nikita: ‘Vroeger was je laptop ontspanning, nu betekent die laptop school en stress. Je kunt er ook niet aan ontsnappen. School en thuis zijn samengesmolten.’
 Beeld Wouter Van Vaerenbergh
Nikita: ‘Vroeger was je laptop ontspanning, nu betekent die laptop school en stress. Je kunt er ook niet aan ontsnappen. School en thuis zijn samengesmolten.’Beeld Wouter Van Vaerenbergh

INDRA-LEE «Ik heb het erg moeilijk met de eenzaamheid: ik ga nu elke week naar een psycholoog. Ik heb nochtans al veel watertjes doorzwommen en sta doorgaans sterk in mijn schoenen. Maar ik sloot me steeds meer af en had het gevoel dat mijn vrienden me niet begrepen. Ik kreeg donkere gedachten en werd onzeker. Als je altijd alleen bent, ga je je daar heel slecht door voelen. Je kunt niks meer relativeren.

»Het voelt aan alsof ik mijn persoonlijkheid kwijt ben. De Indra van vóór de lockdown was heel actief. Ik deed vrijwilligerswerk, organiseerde mijn eigen events, kluste bij in de horeca en bracht veel tijd met vrienden door. Dat is allemaal weggevallen. Nu ga ik van mijn stage naar mijn schoolwerk en terug: ik vraag me dikwijls af wat het nut nog is. Dit kan niet mijn leven zijn.»

NIKITA «Ik ken veel studenten die naar de psycholoog gaan, maar niet iedereen zet die stap. Sommigen verdwijnen van de radar en sluiten zich helemaal af. Ik vermoed dat zij het heel zwaar hebben, maar nu kan ik niet meer doen dan af en toe een bericht sturen, en vragen hoe het met hen gaat.

»Ook mijn vriendin heeft het heel zwaar gehad. Ze is een goeie student, maar nu lukte het niet goed met de examens. Ze was down en geloofde niet meer in zichzelf. Ze volgt nu ook therapie, terwijl ze vroeger heel stabiel was. Als iemand met tegenslagen kon omgaan, was zij het wel. Het was moeilijk om te zien dat zelfs iemand als zij eronderdoor ging.»

HUMO Worden jullie daar boos van?

INDRA-LEE (knikt) «Veel jongeren zijn boos op de politici en gefrustreerd over de aanpak van de coronacrisis. Als ik praat met studenten uit de politieke wetenschappen, zie ik de stoom uit hun oren komen.»

NIKITA «Vooral als de naam van Ben Weyts valt (lacht). Heb jij die video gezien waarin hij soep kookt voor een student? Dat was alsof hij ons in ons gezicht stond uit te lachen. Ik vond het ook erg dat hij corona een excuus heeft genoemd voor studenten die niet wilden meedoen aan de examens.»

INDRA-LEE «Er broeit van alles bij de jongeren. We volgen nu nog braaf de coronaregels, maar dat zal niet blijven duren. Als het breekpunt is bereikt, zullen we in opstand komen.

»De kleine versoepeling die er nu aankomt, komt te laat. Kleine gestes zullen het niet meer veranderen. De woede zal blijven, zolang ze geen begrip tonen.»

MARILOU «Ik wilde in december een actie op poten zetten om de politiek wakker te schudden. Het plan was om de dag vóór het overlegcomité massaal mails te sturen naar premier Alexander De Croo en naar minister Frank Vandenbroucke, in de hoop dat ze bedolven zouden worden onder de noodkreten. Maar er hebben maar een dertigtal mensen meegedaan, dus het was niet zo’n groot succes. Ik heb zelf twee keer geschreven, en op mijn tweede brief heb ik antwoord gekregen: dat ze mijn mail aandachtig gelezen hadden en ze die zouden meenemen naar het overlegcomité. Ik ben ervan overtuigd dat ze dat niet hebben gedaan, want er kwam geen enkele opening naar een versoepeling.

»Die maatregel van de avondklok, bijvoorbeeld, houdt het coronavirus niet tegen. Dat is omdat ze de feestjes anders niet kunnen tegenhouden. Als je de mensen zo weinig vertrouwen geeft, hebben die ook geen zin meer om te luisteren.

»Vandaag is bijna alles illegaal, zoiets had ik me nooit kunnen voorstellen. Het is een andere wereld dan die waarin ik achttien jaar heb geleefd. Gisteren ben ik een vriendin tegengekomen die ik al bijna een jaar niet meer had gezien. Ze is één van mijn beste vriendinnen, en ik heb haar eens goed vastgepakt. Dat dat illegaal is, maakt me gewoon bang. Ik wil gewoon naar de les gaan, vrienden zien, samen dingen doen, op café gaan, dansen en goedkope gin-tonics drinken. Léven!»

Wie vragen heeft over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of op zelfmoord1813.be

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234