Moeder van het feminisme Fay Weldon leest jonge vrouwen de les: 'Het is modieus geworden een willoos slachtoffer te zijn'

Het feminisme mag dan weer hip zijn en #metoo talk of the town, de Britse schrijfster Fay Weldon ziet het allemaal hoofdschuddend aan. Uitgerekend vrouwen en transgenders moeten het ontgelden in haar nieuwste roman. Een curieus gesprek met de moeder van het feminisme. ‘Een man wordt tegenwoordig al snel beschuldigd van intimidatie en verkrachting.’

'Jonge feministen zijn zo hysterisch. Het is modieus geworden een willoos slachtoffer te zijn, alsof je zelf geen enkele verantwoordelijkheid draagt'

‘Leven en liefdes van een duivelin’ is de roman die Fay Weldon (86) literaire naam en faam bracht, én haar deed uitgroeien tot een feministisch icoon. In het boek uit 1983 rekent doorsneevrouw Ruth genadeloos af met haar akelige, overspelige echtgenoot en diens geliefde, een onnozele schrijfster van al even onnozele damesromannetjes. Ruth, de huissloof, neemt de ultieme wraak: dankzij cosmetische chirurgie wordt ze zelf een mannenverslindster, een duivelin.

Het boek – verfilmd met Roseanne Barr en Meryl Streep – werd een oproep aan vrouwen om voor zichzelf op te komen. Op dat moment had Fay Weldon al jarenlang stereotiepe genderrollen ter discussie gesteld. Sinds haar debuut in de sixties schreef ze een duizelingwekkende hoeveelheid romans, korte verhalen en toneelstukken, waarin de vrouw zich toch maar mooi wist te ontrukken aan het patriarchaat.

Lange tijd werd reikhalzend uitgekeken naar een vervolg op ‘Leven en liefdes van een duivelin’. Dat is er nu: ‘Dood van een duivelin’ verschijnt deze week. Ruth, intussen 84 jaar, runt het Instituut voor Gendergelijkheid. Ze wordt bijgestaan door een knappe, vastberaden en ambitieuze vrouw die heeft besloten dat ze lesbisch is. Wanneer ze gevoelens krijgt voor Ruths naïeve kleinzoon, overtuigt ze hem ervan dat hij een vrouw moet worden: een advies dat hij tamelijk goedmoedig opvolgt. ‘Dat leek me wel een geestig idee,’ grinnikt de bedenkster van het plot.

Fay Weldon grinnikt wat af. Na 86 jaar hebben haar pretoogjes niets verloren van hun jeugdige rebellie. De legendarische schrijfster woont boven op een heuvel in Shaftesbury, één van de oudste stadjes in Engeland. Weldon ontvangt in de woonkeuken met zwarte thee. Twee uur lang zal ze volkomen sereen in haar stoel zitten. Haar stem is zacht en breekbaar.

HUMO U bent weleens ‘het boegbeeld van het feminisme’ genoemd. Is dat hoe u zichzelf ziet?

Fay Weldon «Nee, het zijn altijd anderen die zoiets vinden. Onredelijk is dat stempel niet, want ik schreef over sterke vrouwen in een tijd dat vrouwen het moeilijk hadden om onafhankelijk te zijn van hun man. Maar ik zie mezelf vooral als iemand die observeert wat er om haar heen gebeurt.»

HUMO Hoe heeft het feminisme de wereld veranderd?

Weldon «Het feminisme was een ongekend snelle revolutie. Feministen gingen de strijd aan om de verschillen tussen de seksen weg te nemen. Uiteraard wonnen ze die strijd, want vrouwen zijn nu eenmaal beter in praten. Zo hebben ze de man weten te ketenen.»

HUMO Vindt u dat vrouwen hebben gewonnen?

Weldon «Jazeker. Kijk maar eens naar de moderne man, die zich volledig heeft aangepast: hij doet mee in het huishouden en werkt een dagje minder om thuis luiers te verschonen. Zo ongeveer alle mannen noemen zich tegenwoordig feminist. Al denk ik dat we inmiddels kunnen concluderen dat vooral het kapitalisme heeft gewonnen.»

HUMO Het kapitalisme? Dat moet u uitleggen.

Weldon «De kapitalist wil zoveel mogelijk mensen voor hem laten werken. Feminisme kwam daarbij goed van pas: zo konden ook de vrouwen geld voor hem verdienen, terwijl hij dankzij de grotere groep van potentiële werknemers de salarissen laag kon houden. Het gevolg? De man verdient tegenwoordig vaak niet genoeg meer om een gezin te onderhouden, wat slecht is voor zijn zelfbeeld. En de vrouw is óók niet gelukkig, want op de enkelingen met een rijke echtgenoot na moet zij eveneens werken om de huur te betalen.»

HUMO Denkt u dat vrouwen eigenlijk niet willen werken?

Weldon «De meesten wel, maar een moeder van jonge kinderen blijft over het algemeen toch liever thuis? Om te gaan werken moet ze haar kinderen naar de opvang brengen. Het gevolg: ze zullen niet op dezelfde manier van hun moeder houden als vroeger, omdat kinderen zich intuïtief verraden voelen, want mama gaat kennelijk liever naar kantoor of naar haar rotbaantje als serveerster. Dat zie ik als de tragedie van het feminisme.»

HUMO Vindt u het feminisme dan eigenlijk wel geslaagd?

Weldon «Oh, zeker wel. Maar het leven van een vrouw is vandaag problematischer dan een paar generaties geleden. Daar zijn wij vrouwen nog niet aan gewend.»

'Seks was vroeger gevaarlijk, maar nu is het net zo gewoontjes als het avondeten. Tja, daar wil je je kapsel niet voor in de war brengen'


Onaardige vrouwen

Weldons eigen leven is nooit geheel probleemloos verlopen. Ze werd geboren in 1931 in Engeland, waarheen haar moeder was gevlucht na een aardbeving in Nieuw-Zeeland.Haar vader, een arts, was ter plaatse gebleven. Haar ouders hadden een jongen verwacht, dus op haar geboortepapieren kwam Franklin te staan. De vader bleek overspelig en Fay werd samen met haar oudere, schizofrene zus opgevoed door haar moeder, een artieste en schrijfster, die wat bijverdiende als bewaker in de metro.

Fay is 22 als ze vlucht uit het katholieke Schotland, waar ze psychologie en economie studeert. De reden: ze is zwanger geworden van een berooide straatartiest. Ze vertrekt naar Londen, waar een alleenstaande moeder in de vroege jaren 50 een zeldzaamheid was. Terwijl oma op de kleine past, maakt Fay het nachtleven onveilig. Ze is gek op mannen en trouwt met een gescheiden onderwijzer die twee keer zo oud is als zij. Hij weigert met haar te vrijen; dat moet ze maar met andere mannen doen, wat ze aanvankelijk heel galant vindt. Als hij aanvoert dat ze er ook voor betaald kan worden, gaat ze mee in zijn plannetje, tot ze verkracht en nadien gechanteerd wordt. Even later scheidt ze van hem en trouwt ze met een antiekhandelaar, die haar aanmoedigt om te schrijven. Haar boeken blijken een groot succes. Na dertig jaar gaat haar man ervandoor met zijn astrologisch therapeute; die had in de sterren gezien dat het stel niet bij elkaar paste. Acht uur voor de echtscheiding officieel is, sterft hij aan een hartaanval.

Vandaag is Fay Weldon alweer bijna 25 jaar getrouwd met Nick Fox, een vijftien jaar jongere dichter en eigenaar van een boekhandel, die ook optreedt als haar manager. Uit hun eerdere huwelijken hebben ze samen zeven zonen. ‘Als je zonen hebt,’ gniffelt Weldon, terwijl ze de namen opnoemt van een eindeloze reeks kleinkinderen in fotolijstjes op het dressoir, ‘dan ga je automatisch klagen over hoe vreselijk jongens en mannen worden behandeld door meisjes en vrouwen.’

HUMO Waarom zegt u dat feministen hebben gewonnen en dat vrouwen nu de baas zijn?

Weldon «Kijk maar om u heen. Door het grote aantal gebroken gezinnen worden kinderen vooral opgevoed door hun moeder. Op school krijgen ze les van een juf. In hun vormende jaren worden jongens gedwongen zich te gedragen volgens de regels van vrouwen. Misschien is dat wel waarom vrouwen het beter doen op school en in de universiteit. Daardoor verdienen ze meer dan mannen – althans, tot ze ergens in de dertig besluiten om moeder te worden. Het beleid van de overheid en van werkgevers staat volledig in het teken van ‘gelijke kansen’, wat neerkomt op een morele druk om vrouwen voor te trekken.»

HUMO Hebt u sympathie voor mannen die zich daarover beklagen en vinden dat juist zij worden achtergesteld?

Weldon «Ik heb er gemengde gevoelens bij, maar ik kan er wel begrip voor opbrengen, ja. Als vrouwen doorgaan met zo vreselijk onaardig te zijn voor mannen, zo afkeurend en veroordelend, dan haakt de man uiteindelijk af. We zien het al aan de groeiende groep MGTOW’ers, men going their own way, die zich nadrukkelijk afsluiten van de romantiek. Een man wordt tegenwoordig al snel beschuldigd van intimidatie en verkrachting. Ik kan het de mannen niet kwalijk nemen als ze ervoor kiezen zich uit die strijd terug te trekken.»

HUMO Uit onderzoeken blijkt dat jonge mensen minder vaak seks hebben.

Weldon «Dat bevestigt mijn indruk. En het is ook logisch, want seks is niet meer zo interessant. Ooit, toen contraceptie nog heel ingewikkeld was, was seks gevaarlijk, want gekoppeld aan voortplanting, en heilig, vanwege de mogelijkheid van een nieuw leven. Maar nu? Seks is net zo gewoontjes als het avondeten, het is ontspanning. Tja, dan verliezen we vroeg of laat onze interesse. Je wilt er je kapsel niet voor in de war brengen.»

HUMO Maakt u zich zorgen over hoe mannen en vrouwen zich in de toekomst tot elkaar zullen verhouden?

Weldon (denkt even na) «Het heeft geen zin om je zorgen te maken. Ik ben er bovendien te oud voor. Ik heb wel wat beters te doen.»

'Bij #metoo klagen vrouwen mannen aan voor wat uiteindelijk biologie is: dat ze houden van billen en borsten is nu eenmaal evolutionair bepaald'


Generatiekloof

Is het misschien vanwege haar leeftijd dat Fay Weldon met meer afstand kijkt naar wat feministen teweeg hebben gebracht? Met haar kritische blik op de gevolgen van de arbeidsparticipatie van vrouwen staat ze in elk geval niet alleen. Ook prominente Amerikaanse feministen als Nancy Fraser en Camille Paglia wijzen erop dat economische vrijheid weliswaar zelfstandigheid opleverde, maar ook een keerzijde heeft, die jongere feministen volgens hen te weinig onder ogen zien.

Ook met haar opvattingen over de teloorgang van jongensgedrag en mannelijkheid schaart Weldon zich in een reeks illustere voorvechters van het feminisme. Het is waar Amerikaans icoon Christina Hoff Sommers, de zelfverklaarde factual feminist met populaire vlogs op YouTube, al jarenlang op wijst. Zij en haar medestanders zetten zich soms scherp af tegen een nieuwe golf vrouwen die strijden voor hun zaak.

Bovenal leeft er in deze stroming van het feminisme een opvatting – sterk verwoord door de Australische Germaine Greer – dat de vrouw al te snel wordt afgeschilderd als kwetsbaar en hulpbehoevend, en de man als een beest dat moet worden getemd. Zie de recente ‘feministische’ campagnes om gefluit op straat te beboeten, of om mannelijke studenten te verplichten tot een cursus waar ze leren om een document met wederzijdse toestemming te ondertekenen voor ze de liefde bedrijven.

Het is opvallend dat de meest uitgesproken kritiek afkomstig is van een oudere generatie: Hoff Sommers is 67 jaar, Fraser en Paglia zijn 70, Greer is 78.

HUMO Is er volgens u sprake van een generatiekloof onder feministen?

Weldon «Oh, absoluut. Jonge vrouwen hebben een chronisch teveel aan zelfvertrouwen en een schrijnend tekort aan humor. Ze vinden dat ze overal recht op hebben. Ze hebben een theorie over alles, ook wanneer ze er geen verstand van hebben, en ze zijn overtuigd van hun eigen gelijk.»

HUMO Een generatie zelfbewuste vrouwen, dus. Dat moet u toch deugd doen?

Weldon (onverstoorbaar) «En ach, dat de jonge vrouwen zo vreselijk zijn voor mannen, dat kan ik hun ook niet kwalijk nemen: zo hebben wij ze opgevoed in onze feministische samenleving. Ze hebben geen enkel benul van de bevrijding waarvoor in mijn tijd is gestreden en voor de moed die daarvoor nodig was.»

HUMO Wat vindt u van #metoo?

Weldon «Nogal hysterisch. Bij jonge vrouwen gaat het vaak om iets wat oude vrouwen als ik zien als triviaal. Daar komt bij dat het zo modieus is geworden een willoos slachtoffer te zijn, alsof je zelf geen enkele verantwoordelijkheid draagt voor wat dan ook. Dat is volgens mij het tegenovergestelde van feminisme, want écht feminisme wil de vrouwen trots, sterk en verantwoordelijk maken. Bij #metoo klagen vrouwen mannen aan voor wat uiteindelijk biologie is: dat ze houden van billen en borsten is nu eenmaal evolutionair bepaald.»

HUMO Dat betekent toch niet dat mannen zomaar aan die billen en borsten mogen zitten?

Weldon «Klopt. Dus als ze dat tegen je wil doen, moet je ze een klap in hun gezicht geven.»

HUMO In uw autobiografie schrijft u dat u zelf bent verkracht op de achterbank van een taxi. Een klap in het gezicht van uw belager was kennelijk niet voldoende.

Weldon «Inderdaad, dat was toen niet voldoende.»

HUMO Dus uw advies is niet op alle situaties van toepassing.

Weldon «Akkoord. Maar ik neem er wel verantwoordelijkheid voor dat ik die avond dronken was en in een taxi was beland met een man die ik even daarvoor in de pub had ontmoet.»

HUMO En trouwens, niet alle vrouwen dúrven een klap uit te delen.

Weldon «Nee, het is uiteraard veel gemakkelijker om er achteraf over te klagen. Kijk, ik besef heus dat het niet vanzelfsprekend is om je baas of collega een klap te verkopen, maar lieve dames, bedenk één ding: een man die tegen jouw zin aan je borsten of billen zit, is een vervelende man, en met zo iemand moet je niets te maken willen hebben. Dus dan kun je ’m net zo goed een mep geven.

»Trouwens, u weet toch wel dat een hele hoop vrouwen er niets op tegen hebben om een beetje seksueel lastiggevallen te worden? Ze genieten ervan als mannen hen opmerken. Misschien speelt jaloezie daarin een rol; het zijn natuurlijk altijd de knappe vrouwen die aandacht krijgen... Oh, wacht, dit moet u niet opschrijven, hoor. Anders krijg ik problemen.»

HUMO U komt niet over als iemand die zich daar veel zorgen om maakt.

Weldon «U hebt gelijk, schrijf het toch maar op. Veel vrouwen doen hun best om er seksueel aantrekkelijk uit te zien door hun benen, billen en borsten goed te laten uitkomen en hun lippen te stiften. Dat is prima, maar dan moeten ze ook niet verbaasd zijn dat mannen daarop reageren.»

HUMO Nu doet u het weer! Er verzorgd en aantrekkelijk uitzien is toch geen uitnodiging om te worden lastiggevallen?

Weldon «Ah, ik merk dat u correct bent afgericht; het is de vrouwen in uw land gelukt om van u een feminist te maken. Kijk, als we mannen en vrouwen bij elkaar brengen – in de samenleving, op de werkvloer – kun je niet verwachten dat er geen seksuele spanningen zullen ontstaan. Je kunt wel met hoogdravende woorden pleiten om een einde te maken aan het seksisme, en je kunt vast een hoop mensen achter zo’n leuze scharen, maar dat doel bereik je nooit. Het lukt al helemáál niet door je eenzijdige, zielige verhaaltje op sociale media te delen met een hashtag erbij. Dat is juist ontzettend passief.»


Pure Tirannie

Er is weinig nodig om Fay Weldon iets provocerends te laten zeggen. Zoals toen ze op de radio uiteenzette dat een verkrachting niet het ergste is wat een vrouw kan overkomen, zolang je het er levend en wel vanaf brengt. Of toen ze zei dat een vrouw maar beter een orgasme kan faken, omdat het hem én haar blij maakt.

Tijdens ons gesprek beweert ze onder meer dat mannen oorlog altijd zagen als een prettige afwisseling van hun brave leventje. Dat homoseksuelen er ooit voor streden om te worden geaccepteerd om hoe ánders ze waren, en kijk nu eens: tegenwoordig willen ze juist hetzelfde brave burgerleventje als iedereen, compleet met huwelijk en al. Dat een moderne feminist het niet durft op te nemen voor haar onderdrukte zusters in ‘warmere landen’ uit vrees te worden uitgemaakt voor racist of islamofoob. Het is niet allemaal even samenhangend, maar Weldon vertelt het met een grote vanzelfsprekendheid, zonder al te veel emotie of misbaar. Heel serieus neemt ze zichzelf niet, bekent ze, maar ze meent wel alles wat ze zegt.

Of dat beweert ze toch. Ze zegt óók dat het leven interessanter is als je af en toe iets verzint. Wanneer de taperecorder op de keukentafel kuren lijkt te vertonen (vals alarm, zo blijkt), stelt Weldon haar bezoek gerust: ‘Ach, schrijft u maar gewoon wat op. Het maakt me niet uit.’

HUMO Waarom wilde u transgenders een plek geven in uw nieuwe roman?

Weldon «Germaine Greer kwam in de problemen toen ze zei dat een man niet zomaar een vrouw kan worden door simpelweg zijn geslachtsdelen te laten verwijderen. Mensen reageerden geschokt, maar ik vond het geen vreemde redenering. Ik ging fantaseren over wat er gebeurt als steeds meer mensen hun geslacht laten veranderen, en zo begon ik al dat gedoe rond transgenders te zien als een sluwe poging van mannen om de vrouwen weer de baas te worden.»

HUMO Denkt u dat transgenders zich inlaten met een grootscheeps complot?

Weldon «We hebben het hier toch gewoon over cosmetische chirurgie? Wist u dat een man die vrouw wil worden er doorgaans voor kiest om zijn stembanden níét te laten corrigeren? Mannen wíllen geen hoog, lief piepstemmetje: ze willen hun mannelijke stem behouden, de stem van de macht. Interessant, nietwaar?»

HUMO Een ander feministisch boegbeeld, de 83-jarige Gloria Steinem, heeft eveneens moeite met transgenders. Begrijpt u dat zij niet zo blij zijn met de tegenwind uit de hoek van gerespecteerde feministen?

Weldon «Nee, ik zou niet weten waarom. Een mens zou wat steviger in zijn of haar schoenen moeten staan.»

HUMO Het gaat om mensen die een moedige beslissing hebben genomen en strijden voor erkenning en bevrijding, net als de vroege feministen.

Weldon «Dat klopt. Ik erken zonder meer dat het dezelfde strijd is. Daarom heb ik ook alle sympathie voor transgenders.»

HUMO Sympathie? Maar u zegt net...

Weldon «Ach, het is een roman. Het is toch treurig als mensen zich daar zo druk om maken? Ik had veel plezier bij het schrijven ervan en ik hoop dat hij even vermakelijk is om te lezen.»

HUMO Meent u het dan niet als u zich kritisch uitlaat?

Weldon «Jawel, ik meen alles wat ik zeg. Maar ik wil transgenders niet boos maken, ik wil ze aan het lachen krijgen. Als dat niet lukt, dan spijt me dat. Weet u wat het is? Mensen zeggen tegenwoordig meteen dat ze gekwetst zijn als ze iets opvangen waar ze het niet mee eens zijn. Zo worden ze zielig en kwetsbaar gevonden en krijgen ze aandacht en begrip. Het ontslaat hen van de plicht om na te denken of hun standpunten te beargumenteren. Dat is pure tirannie. Onze samenleving doet denken aan de oude Sovjet-Unie. Voor een dwarse opinie word je misschien niet naar de goelag gestuurd, maar het wordt wel onmogelijk om nog je mening te geven.»

HUMO Dat lijkt u er niet van te weerhouden duidelijke taal te spreken.

Weldon (minzaam) «Ach, ik ben oud. Als je ouder wordt, word je minder relevant. Dan laten ze je gewoon nog eventjes doorratelen.»

‘Dood van een duivelin’ komt op 17 november uit bij Atlas Contact.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234