Mokhtar Alkhanshali maakt de beste koffie ter wereld

Hoever kan je gaan om je dromen waar te maken? Na het lezen van Dave Eggers’ nieuwe boek ‘De monnik van Mokka’ weten we: héél ver. De Amerikaanse bestsellerauteur beschrijft hoe zijn landgenoot Mokhtar Alkhanshali de Amerikaanse droom met vallen en opstaan beleeft. Vanuit een troosteloze achterbuurt in San Francisco nam de jongeman zich voor om de koffie uit zijn door oorlog verscheurde thuisland Jemen op de wereldkaart te zetten.

'Voor een jonge moslim als ik is de Amerikaanse droom verre van eenvoudig. Sinds 9/11 heeft de regering ons in het vizier'

Mokhtar Alkhanshali (29) is een halfuur te laat op onze afspraak omdat hij met zijn Arabische gelaatstrekken voorbij de Amsterdamse douane moest zien te raken.

Mokhtar Alkhanshali «In de luchthaven van Amsterdam nam de douane me apart voor een ondervraging, zoals douaniers doorgaans doen wanneer ze mijn Amerikaanse paspoort en Arabische uiterlijk zien. Ik zei dat ik promotie voerde voor een boek over mijn leven. De man zocht me op Google op en vond artikels in The Guardian, The New York Times en The Washington Post. Zijn argwanende blik wegens mijn Jemenitische afkomst maakte plaats voor interesse. Hij begon me vragen te stellen over koffie – ‘Wat is de beste koffie? Hoe maak je die?’ – en noteerde mijn antwoorden (lacht).

»Het is in alle luchthavens hetzelfde liedje. Jemen roept negatieve gevoelens op, maar zodra ik over koffie begin, verandert er iets ten goede. Iedereen houdt van koffie. Het is een prachtige manier om cultuurverschillen te overbruggen. We leven in een snelle wereld. Koffie is een manier om mensen te doen vertragen. Je gaat op een stoel zitten, je drinkt koffie en je praat. De kortste weg tussen twee mensen is een kop koffie.»

HUMO De ene dag bent u een onbekende koffie-importeur, de volgende dag het hoofdpersonage in het boek van een internationale bestsellerauteur. Welke impact heeft dat op uw leven gehad?

Alkhanshali «Vóór de publicatie van ‘De monnik van Mokka’ was ik al bekend in het koffiemilieu. Mijn bonen krijgen de hoogste scores ter wereld. De wereldkampioen koffiezetten woont in Amsterdam en gebruikt mijn koffie in competitieverband. Maar buiten dat kleine wereldje was ik een onbekende.

»Het boek staat al een tijdje bovenaan in de bestsellerlijst van The New York Times. Ik krijg berichten van mensen uit de hele wereld die zich aangesproken voelen door mijn verhaal. Kinderen die net als ik opgroeien in moeilijke omstandigheden, migranten die alleen maar tegen muren opbotsen, ondernemers en koffieboeren. Ik probeer nog altijd te bevatten wat ‘De monnik van Mokka’ in gang heeft gezet. Drie weken geleden heb ik met Dave een lezing in Washington D.C. gegeven. Een vrouw kwam naar me toe en begon te huilen. Ze zei dat het boek iets in haar had losgemaakt wat ze niet kon beschrijven.»

HUMO Hoe is Dave Eggers bij u terechtgekomen?

Alkhanshali «Ik leerde hem kennen toen ik nog als portier in The Infinity werkte, een luxeflatgebouw in San Francisco. Hij werkte aan een script voor HBO over een Jemenitische politieofficier. Via een gemeenschappelijke vriend werd mij gevraagd om op te treden als consultant, om het personage geloofwaardiger te maken. HBO wees het script uiteindelijk af, maar het klikte tussen Dave en mij, al had ik er geen idee van hoe bekend hij was. Aanvankelijk zag ik het niet eens zitten dat hij over mij zou schrijven. Wat viel er ook te vertellen? Ik was een Amerikaanse moslim die zijn dromen probeerde waar te maken, maar daar vooralsnog niet in slaagde. Dave bleef op me inpraten, hij vond mijn verhaal inspirerend. Ik ging te rade bij een vriend en die drukte me op het hart dat ik hem vooral moest laten doen: ‘Weet je wel hoe bekend hij is?’ Een week later bevonden we ons op een koffieplantage in het zuiden van Californië. We waren er uitgenodigd op een diner met allerlei beroemdheden, zoals Orlando Bloom, Jessica Alba en Tom Hanks. Ze kwamen allemaal op Dave af en maakten een praatje met hem. Toen besefte ik voor het eerst welke impact ons project zou kunnen hebben.

»De eerste maanden volgde hij me op de voet en praatten we over alles en nog wat. Daarna gingen we elk onze eigen weg. Ik was zo druk bezig met het opzetten van mijn distributienetwerk dat ik hem zelfs vergat. Op een dag stond ik in de luchthaven en zag ik zijn boek ‘De cirkel’ in een krantenwinkel liggen. Ik nam er een foto van en stuurde die naar hem door: ‘Kijk, ze verkopen je boek hier ook!’ (lacht) Ik stond op het punt om naar Jemen te reizen. Ik wilde er zoveel mogelijk koffieplantages bezoeken, de beste stalen naar Californië brengen en de mensen in de koffiewereld van de kwaliteit overtuigen, maar ik raakte er verstrikt in de oorlog, die in volle hevigheid was uitgebroken. Dave had via via gehoord dat er Amerikanen vastzaten in Jemen, en hij was enorm kwaad dat onze regering niets ondernam om haar eigen burgers te ontzetten. Via zijn coscenarist vernam hij dat ik één van die Amerikanen was. Zodra ik toch thuis was geraakt, nam hij contact met me op. Ik denk dat hij toen nog met een lang artikel in zijn hoofd zat. Maar we bleven maar afspreken en het verhaal werd steeds omvangrijker.»


Harry Potter

HUMO Dave Eggers maakte faam door de levensverhalen neer te schrijven van gewone mensen die betrokken raken in een verhaal dat veel groter is dan zijzelf zijn.

Alkhanshali (denkt na) «Eigenlijk geldt dat ook voor mij. Mijn verhaal gaat over de koffiehandel en de manier waarop wij als consumenten met ons voedsel omgaan. We weten niet meer waar het vandaan komt. Ik probeer arme boeren uit de miserie te halen door rechtstreeks met hen te onderhandelen en hun een rechtvaardige prijs te betalen. Het is ook een verhaal over migratie, over een Arabische moslim die opgroeit in een arme Amerikaanse buurt en zijn dromen najaagt. En er is de oorlog in Jemen, waarbij de grote wereldmachten op de achtergrond betrokken zijn.

»Dave Eggers kan als geen ander die universele kwesties in het verhaal van één persoon samenvatten. Niemand is geïnteresseerd in het geopolitieke of het economische aspect van een oorlog. Pas wanneer je het bekijkt vanuit het standpunt van een individu, kan je ten volle begrijpen waar het over gaat.»

HUMO Heeft het boek u iets geleerd over uzelf?

Alkhanshali «Ik zou willen dat iedereen de kans krijgt om een boek over zichzelf te laten schrijven. Ik herken nu patronen in mijn leven: als kind overkwam me dit of dat, en als gevolg reageer ik daar in mijn latere leven zus of zo op. Heel leerrijk. Sommige fragmenten zijn grappig, maar andere zijn nog altijd heel zwaar om te lezen. Dave boezemde me zoveel vertrouwen in dat ik mijn gedachten en herinneringen toch met hem wilde delen. Hij is een geweldig lieve man en een heel nederig iemand. Hij heeft nog altijd zo’n oude uitklap-gsm, en hij heeft thuis zelfs geen wifi (lacht).»

'Iedereen in mijn familie heeft ervaring met flagrant racisme. Zulke beledigingen horen bij ons leven ''

HUMO U groeide op in de probleemwijk Tenderloin in San Francisco. Een toekomst als ondernemer stond niet meteen in de sterren geschreven.

Alkhanshali «We zijn allemaal een product van de omgeving waarin we opgroeien. Tenderloin is één van de ruigste buurten van de stad. Er is veel geweld, prostitutie en drugshandel. Als kind word je dagelijks geconfronteerd met afschuwelijke taferelen. Wie daar opgroeit, ziet voor zichzelf geen grote toekomst weggelegd. Ik ontsnapte via boeken. Ik ontleende ze uit de bibliotheek en bracht ze niet meer terug. Een boek is een fantastisch medium: het neemt je mee naar een totaal andere plaats. Vooral de ‘Harry Potter’-serie boeide me mateloos. Ze liet me geloven dat ik niet in Tenderloin thuishoorde, dat er voor mij een grotere toekomst was weggelegd.»

HUMO Toch was u een probleemkind.

Alkhanshali «Ik heb vroeger veel problemen veroorzaakt. Daarom stuurde mijn familie me op mijn 13de terug naar Jemen. Ik voelde mij daar eerst helemaal niet thuis. Ik sprak weinig of geen Arabisch. Ze hadden er geen toiletten, maar gaten in de grond. Toch veranderde er iets in mij. Door de armoede daar besefte ik plots hoeveel privileges ik in Amerika had en ik was beschaamd. Ik leerde er veel van mijn grootvader Hamood, de patriarch van onze familie. Ik leerde veel door te kijken hoe hij omging met andere mensen en andere stammen. Vandaag ga ik op precies dezelfde manier te werk.

»Terug in Amerika wist ik dat ik mijn tijd beter moest besteden. Ik werkte als portier terwijl ik probeerde uit te dokteren wat ik met mijn leven wilde aanvangen. Ik las boeken zoals ‘Das Kapital’ van Karl Marx. In The Infinity woonde alleen maar rijk volk, waardoor ik me nog slechter voelde. Die periode was waarschijnlijk het dieptepunt in mijn leven. Op een dag wees een vriendin me op een standbeeld verderop in de straat van een Jemeniet in een traditioneel gewaad met een grote kop koffie in de hand. Ik leerde dat Jemen de bakermat van de koffie was en vroeg me af waarom niemand daarvan op de hoogte was. Vanaf dat moment begonnen de puzzelstukken in elkaar te vallen. Ik ontdekte dat ik zowel Jemeniet als Amerikaan kon zijn. Ik hou van hiphop, hamburgers, sport en Amerikaanse films, maar ik hou ook van het Jemenitische stamgevoel, de familietradities en de Arabische keuken. Plots begreep ik dat koffie de manier was om die twee werelden bij elkaar te brengen.

»Dave schrijft in het voorwoord van ‘De monnik van Mokka’ dat ik een bruggenbouwer tussen landen en culturen ben. Dat is het grootste compliment dat iemand mij ooit heeft gegeven.»

HUMO Hij schrijft ook dat de Amerikaanse droom, de transformatie van zero tot hero, nog steeds bestaat, maar voortdurend onder vuur ligt.

Alkhanshali «Voor een jonge Amerikaanse moslim zoals ik was die Amerikaanse droom lang een vaag concept. Ik wist wel dat mijn ouders zonder enig bezit waren overgekomen en iets hadden opgebouwd, maar voor mij was het een onbereikbare ambitie. Mijn verhaal maakt duidelijk dat het wél mogelijk is, maar ook dat het verre van eenvoudig is.»

HUMO U groeide op onder de presidenten Clinton, Bush, Obama en Trump. Hebt u de Amerikaanse samenleving in die tijd zien veranderen?

Alkhanshali «De grootste verandering waren ongetwijfeld de aanslagen van 9/11. Sindsdien heeft de Amerikaanse regering de moslims in het vizier. Ik heb lang als vrijwilliger bij een burgerrechtenbeweging gewerkt. Ik hielp hen om de moslimgemeenschap op lokaal niveau bij het beleid te betrekken. De jaren onder George W. Bush hebben me gevormd tot de man die ik nu ben. Zijn beleid na 9/11 dwong me om me uit te spreken voor rechtvaardigheid, om leiderscapaciteiten aan te leren en evenementen op te zetten. En toen zijn termijn afliep en Barack Obama zich aandiende, ging onze familie voor het eerst stemmen. Dat voelde geweldig aan, maar later raakten we toch teleurgesteld. Obama heeft aan het thuisfront bakens verzet, maar zijn buitenlandse beleid was rampzalig. Toen ik vastzat in Jemen, kreeg ik net als alle andere Amerikanen ter plaatse geen hulp van Buitenlandse Zaken. Ze lieten ons aan ons lot over. Ik ben er bijna om het leven gekomen in een luchtaanval toen onze bondgenoot Saudi-Arabië er bommen van Amerikaanse makelij op onschuldige burgers dropte. Ik werd er meermaals door rebellen gevangengezet en met de dood bedreigd. Van honderden Amerikanen met een migratieachtergrond werd het paspoort afgenomen. Dat is nooit eerder in de Amerikaanse geschiedenis gebeurd. Eén van de argumenten van Buitenlandse Zaken was: ‘Er zijn te véél Jemenieten. We kunnen ze niet allemaal helpen.’ Maar toen de oorlog in Libanon uitbrak, hebben ze wel zestienduizend Amerikaanse Libanezen geëvacueerd.»

HUMO Trump begon zijn presidentschap met de zogenaamde moslimban. Inwoners van zes moslimlanden, waaronder Jemen, kregen geen toegang meer tot het grondgebied. ‘Amerika veilig maken is mijn eerste prioriteit,’ tweette hij. Hoe reageerde Jemen op dat besluit?

Alkhanshali «Dat was een verschrikkelijk moment. Ik ken veel mensen die niet meer naar de Verenigde Staten mogen komen, zelfs niet met een geschreven toestemming voor een visum op zak. Nochtans zijn het Amerikaanse bommen die Jemenieten hun land doen ontvluchten. En dan zouden wij de veiligheid van Amerikaanse burgers op het spel zetten? Die logica begrijp ik niet.

»Trump weet heel goed hoe hij een bepaalde doelgroep moet aanspreken. Toen hij zich verkiesbaar stelde voor het presidentschap, praatte hij al die slimme gouverneurs, senatoren en CEO’s onder tafel. Hij is een uitstekend verkoper en weet hoe hij zijn boodschap moet verpakken: ‘De Chinezen stelen onze fabrieken, de Mexicanen stelen onze jobs en de moslims stelen onze veiligheid.’ Maar ondertussen onderneemt hij niets om de problemen op te lossen.»

'Alkhanshali (rechts) bij boeren in Jemen: 'Het buitenlandse beleid van Obama was een ramp. Toen ik vastzat in Jemen, liet Amerika me aan mijn lot over.''

HUMO Na de moslimban waren er protestmarsen in New York en duizenden Jemenieten kwamen op straat. Een migrant van de derde generatie zei op tv: ‘Trump wakkert het racisme in Amerika aan.’

Alkhanshali «Iedereen in mijn familie heeft ervaring met flagrant racisme. Zulke beledigingen horen bij ons leven. Ten tijde van de protesten was ik met Dave in New York. In de hele stad sloten Jemenitische winkels hun deuren. Het waren geen protesten van extremisten, maar van doodgewone burgers die kwaad waren op Trump. Het was echt een krachtig moment in de Amerikaanse geschiedenis.»


Moordmachines

HUMO Intussen blijft de oorlog in Jemen tussen Saudi-Arabië en de door Iran gesteunde Houthi-rebellen voortwoeden. Een gelekt VN-rapport beschreef gedetailleerd de schendingen van de mensenrechten door de rebellen. In het boek komen ze nochtans als aardige, welgemanierde kerels naar voren.

Alkhanshali «In het begin wilden ze wel stabiliteit brengen, vermoed ik. Er was overal chaos, en de brandstofprijzen schoten door het dak. Maar het zijn geen hoogopgeleide mensen die een land kunnen leiden, dat is nu wel duidelijk. Ze maken zich schuldig aan martelingen, kidnapping en mortieraanvallen in burgerwijken, en ze leiden duizenden kindsoldaten op tot moordmachines. De Houthi stuurden mijn neefje van 15 naar het front. Hij is vorig jaar omgekomen tijdens een luchtaanval.

»Als ik kijk naar Irak, Syrië of Somalië, landen die al veel langer onder het geweld lijden, dan vrees ik dat Jemen nooit meer wordt zoals ik het me herinner uit mijn jeugd. Vóór de oorlog was het wel een arm land, maar er was tenminste een landbouweconomie. Toen kwam de Arabische Lente, en nu heeft het een zwaar ondervoede bevolking die lijdt onder een cholera-epidemie en een galopperende inflatie. Er is geen elektriciteit of drinkbaar water. Het land staat op de rand van de afgrond. Daarom is ‘De monnik van Mokka’ zo belangrijk. Mijn land wordt altijd in het defensief gedrongen, maar nu slaan we terug met een positief verhaal: er is nog hoop.»

HUMO Hoe probeert u de economische catastrofe af te wenden?

Alkhanshali «Fair trade zou fair moeten zijn, maar ze garandeert de koffieboer geen eerlijke prijs. In het oude systeem krijgen de boeren, de molenaars, de importeurs, de exporteurs, de branders en de koffiewinkels elk hun deel van de koek. In ons systeem werken de koffiehandelaars rechtstreeks met de koffieboeren. Zo weet de consument precies wie de bonen heeft gekweekt, op welke hoogte de plantage staat of hoeveel werknemers de boerderij telt. Wij importeren, exporteren, branden en malen zelf. Door alle tussenpersonen over te slaan verdienen de boeren 30 procent meer dan vroeger. Met dat geld onderhouden ze hun familie in de steden. Wij geven ook microleningen, we betalen voor huwelijken, medische ingrepen en scholing. Dat deel van mijn werk maakt me erg blij. Als ik vervolgens zie hoe mensen in de hele wereld van mijn Jemenitische koffie drinken en mijn land leren kennen, dan word ik gelukkig.

»We hebben The Mokha Foundation opgezet om de economische toestand via de koffiehandel te verbeteren, net zoals dat in Rwanda is gebeurd. Na de verschrikkelijke burgeroorlog hebben ze het land heropgebouwd met koffie. Via de handel waren de Hutu’s en de Tutsi’s wel verplicht om met elkaar samen te werken. Als de oorlog eindigt, wil ik in Jemen koffiecentra oprichten. Ik wil ook een zadenbank aanleggen, maar dat kan ik me financieel voorlopig niet veroorloven.»

HUMO ‘De monnik van Mokka’ heeft een even prachtig als onwerkelijk einde. Samen met Dave Eggers kijkt u vanaf het balkon van uw appartement in The Infinity toe hoe het vrachtschip met de eerste lading Jemenitische koffie de baai van San Francisco binnenvaart.

Alkhanshali «Het zag er lang naar uit dat het boek zou gaan over een jonge Amerikaanse moslim die boordevol dromen zit, maar uiteindelijk wordt verslagen door de oude, conservatieve krachten. Ik had veel geld geleend en geïnvesteerd, maar de oorlog maakte de toestand hopeloos. En toen kwam plots het bericht dat de boot toch uit Jemen kon vertrekken. Ik huurde een flat in The Infinity, de plaats waar het voor mij als portier allemaal is begonnen. Ik had mijn hele familie en mijn vriendenkring uitgenodigd om door verrekijkers toe te zien hoe het schip de baai zou binnenvaren. Maar toen bleek dat het twee dagen vroeger zou aanmeren en niemand kon zich vrijmaken. Er daagde uiteindelijk maar één man op: Dave Eggers. ‘Daarom is het goed om schrijvers als vrienden te hebben,’ zei hij. ‘Die hebben toch niets te doen.’ (lacht)

»Hij noemde het zelf één van de meest intense momenten uit zijn leven. Het was een prachtige dag en we zagen het schip met de eerste lading Jemenitische koffie de baai binnenstomen. Ik moet nog altijd huilen als ik die foto’s zie.»

Dave Eggers, ‘De monnik van Mokka’, Lebowski Publishers

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234