Beeld Getty Images

Mondmaskers

‘Mondmasker verplicht’. Hoe zit dat in andere landen?

Zijn ze in het buitenland net zo overtuigd van het nut van mondmaskers als de Belgische overheid? Humo ging – drie mondmaskers óver elkaar voorgebonden – op zoek naar het antwoord. 

Lees ook: Welk mondmasker biedt de beste bescherming?

Wat zegt de Wereldgezondheidsorganisatie?

Vanaf het begin van de pan­demie was het officiële advies van de Wereldgezondheids­organisatie dat alleen mensen die ziek zijn of symptomen vertonen een mondmasker moeten dragen, evenals gezondheidswerkers die met hen in contact komen. Begin juni stelde de WHO haar advies echter bij: voort­aan zouden ook gewone bur­gers beter een mondmasker dragen op plekken met een hoog aantal besmettingen of waar het onmogelijk is om meer dan een meter afstand te houden, zoals op het open­baar vervoer, in winkels en andere afgesloten en druk­ke ruimten. Er is namelijk steeds meer wetenschappe­lijk bewijs dat het virus ook verspreid kan worden door mensen die geen symptomen vertonen, en dus zonder het te beseffen anderen besmet­ ten. Een bekend geval is dat van het cruiseschip Diamond Princess, dat eind januari met tweeduizendvijfhonderd pas­sagiers en duizend beman­ningsleden in de haven van het Japanse Yokohama ver­trok: de helft van de zes­honderd positieve gevallen aan boord van het schip had geen symptomen. Een Chi­nese studie concludeerde ook dat mensen met milde of geen symptomen veel besmettelij­ker zijn dan gedacht, en ver­antwoordelijk zijn voor bijna 80 procent van de corona­besmettingen.

De WHO benadrukt dat een mondmasker niet volstaat als bescherming tegen het virus. Het is slechts een onderdeel van een pakket maatregelen, zoals minimaal een meter afstand houden van anderen, regelmatig de han­ den wassen en je gezicht en het masker niet of zo weinig mogelijk met de handen aan­ raken. De WHO maakt ook een onderscheid tussen pro­fessionele maskers, zoals die in ziekenhuizen en de zorg worden gebruikt, en al dan niet zelfgemaakte stoffen maskers. Voor het nut van die laatste is er weinig bewijs.

Hoe zit het in andere landen?

De situatie verandert van dag tot dag, maar mondmaskers worden nu in zowat de hele wereld gedragen. Volgens een analyse in het medische vak­ blad BMJ in juli waren mond­ maskers sterk aanbevolen of verplicht in 160 landen. Het meest ingeburgerd zijn ze in Oost-­Azië, maar in Japan, Hongkong, Zuid­-Korea of Singapore waren mond­maskers al vóór de corona­pandemie heel gewoon. Het dragen van een mondmas­ker als je ziek bent of tijdens het hooikoortsseizoen, wordt gezien als een vorm van hoffe­lijkheid en respect tegenover je medeburgers. In het open­baar niezen of hoesten is er erg onbeleefd. In steden dra­gen veel mensen ook mond­ maskers tegen de luchtver­vuiling. In de regio weet men sinds de SARS­uitbraak in 2003, een telg van de corona­ familie, ook maar al te goed wat zo’n virus kan aanrich­ten.

In de Verenigde Staten adviseerde de CDC begin april al om niet­-medische mondmaskers te dragen in het openbaar, maar dat heb­ben steden, counties en sta­ten in eigen regels of aanbe­velingen omgezet. Bovendien werden die lokale regels vaak door hogere overheden her­roepen. Wat ook niet helpt, is dat president Trump niet in het nut van mondmaskers gelooft. Half juli, drie maan­den na de aanbeveling van de CDC, verscheen hij voor het eerst met een mondmas­ker in het openbaar en leek hij van mening veranderd, maar dat bleek slechts schijn. Kort daarop was hij tijdens offici­ele actes de présence en druk bijgewoonde verkiezings­rally’s alleen zonder mond­masker te zien. We kennen inmiddels het resultaat.

In de meeste Europese lan­den zijn mondmaskers ver­plicht op openbare plaatsen, al is dat in Denemarken, Fin­land en Noorwegen pas sinds eind juli en half augustus het geval – onder meer omdat het aantal besmettingen in Scan­dinavië binnen de perken leek te blijven. In Zweden, dat al sinds het begin van de uit­ braak een eigen koers volgt, worden mondmaskers niet aanbevolen.

En dan Nederland

Een merkwaardiger buiten­beentje is Nederland, waar de regering pas twee weken ge­leden overstag ging. Premier Mark Rutte adviseerde toen eerst om mondmaskers te dragen in winkels en publiek toegankelijke ruimten in gro­te steden, en breidde dat ‘dwingende advies’ een dag later uit naar het hele land. Nog diezelfde week raadde hij ook het gebruik van mond­maskers op scholen aan. Een flinke bocht, die Rutte op ste­vige kritiek kwam te staan.

Dat Nederland zich zo lang tegen het dragen van mond­ maskers heeft verzet, heeft volgens sommigen te maken met één man: Jaap van Dissel, de directeur van het Rijksinstituut voor Volks­gezondheid en Milieu (RIVM) – de Nederlandse tegen­hanger van Sciensano – en voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT). Dat is een expertenpanel dat, zoals de GEES/Celeval bij ons, de Nederlandse regering adviseert over de aanpak van de crisis. Viroloog Van Dissel houdt al maanden vol dat een algemene mondmaskerplicht geen enkele zin heeft en zelfs averechts kan werken, omdat mensen zich dan niet meer, of veel minder, aan de ande­re coronaregels houden, en omdat ze het masker ook niet correct gebruiken.

Ondertussen gaan de cij­fers de verkeerde richting uit. Kortom: gidsland Nederland, dat bij het begin van de uitbraak voluit inzette op een ‘intelligente lockdown’ en groepsimmuniteit, lijkt even de weg kwijt.

Waarom is er nog altijd zoveel discussie?

Het bewijs voor het nut van mondmaskers is vooralsnog indirect en gebaseerd op extrapolaties, omdat bij de verspreiding van het virus verschillende factoren een rol spelen. Uit een recente stu­die blijkt dat landen waar mondmaskers kort na de uitbraak algemeen werden gebruikt – onder meer Hong­kong, Zuid­-Korea, Taiwan, Thailand en Vietnam – veel minder coronadoden telden, en dat de epidemie er ook minder lang duurde. Maar daarbij spelen wellicht ook culturele verschillen een rol. De bevolking houdt zich er ook beter aan andere maat­regelen zoals handen was­sen, social distancing en het beperken van het aantal con­tacten. Hoe groot het aan­ deel van die maatregelen is, valt moeilijk te bepalen. Ook al omdat men vanuit ethisch oogpunt niet met een controlegroep kan werken die géén mondmasker draagt of níét de handen wast.

De cijfers van de verschil­lende onderzoeken lopen ook sterk uiteen – afhankelijk van de studie zouden mond­maskers de verspreiding van het virus met 6 tot 40 procent verminderen – wat dan weer koren op de molen is van de non­believers.

In de bitse strijd tussen Democraten en Republikei­nen in de VS zijn mondmas­kers ook een politieke kwes­tie geworden: Democraten zijn meestal voorstanders van mondmaskers, Republikeinen zien ze als een aanslag op hun persoonlijke vrijheid. Presi­dent Trump liet zich meer­maals ontvallen dat mensen een mondmasker dragen om te tonen dat ze tegen hem zijn, wat voor veel van zijn aan­hangers een aansporing is om er géén te dragen. De polari­satie tussen de twee kampen nam al snel extreme vormen aan: zo namen diverse artsen en gezondheidsambtenaren die voor een mondmasker­ verplichting hadden gepleit ontslag, omdat ze met de dood waren bedreigd.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234