'Na de onthoofding wist iedereen: hier gelden andere mores': staat dit ons ook in ons land te wachten?

Een leven vol dreiging. Ook drie van Nederlands meest beslagen misdaadjournalisten schrokken van de moord op advocaat Derk Wiersum in Amsterdam, al is dit soort drugsgeweld voor hen al lang geen schok meer. ‘Wij zwijgen nooit.’

'Als men in België zo naïef is om te denken dat dit een Nederlands probleem is, zijn jullie net zo naïef als wij'

Nederland werd deze week opgeschrikt door de brutale moord op een advocaat. Derk Wiersum verdedigde Nabil B., de kroongetuige in de zogeheten Marengo-zaak, die al draait om vijf liquidaties in het drugsmilieu. Centraal in die zaak staat ene Redouan Taghi. Hij wordt beschouwd als de opdrachtgever, maar is al geruime tijd voortvluchtig. Nederland worstelt nu met de vraag of er meer middelen moeten gaan naar de bescherming van magistraten en advocaten, maar ook journalisten krijgen te maken met bedreigingen.

Mick van Wely is bij ‘De Telegraaf’ de vaste kompaan van John van den Heuvel, op wiens hoofd een ‘aanzienlijk geldbedrag’ staat. ‘NRC’-medewerker Wouter Laumans bracht recentelijk dan weer zijn tweede boek uit over de drugsmaffia. En Paul Vugts van ‘Het Parool’ kreeg zelf een tijdlang ‘persoonsbeveiliging’.

‘Ik heb er een gesprek over gehad met Derk Wiersum’, zegt Vugts. ‘Hij zei me dat hij niet op die manier wou leven. ‘Wanneer zou zoiets ophouden?’ vroeg hij mij. Het proces kan inderdaad misschien tien jaar duren. ‘En zolang er geen specifieke informatie is dat men mij volgt, wil ik geen persoonsbeveiliging’, zei hij. Nu is hij dood.’

Hoe lang bent u ‘onder bescherming’ geweest?

Vugts : ‘Bij mij kwam het ter sprake vanaf de nazomer van 2017 en uiteindelijk heb ik van oktober 2017 tot het voorjaar van 2018 met mijn vriendin in een safehouse gewoond, met de zwaarst denkbare beveiliging. Dat kan je enkel vergelijken met wat de koning en Geert Wilders van beveiliging krijgen. Je kan enkel buitenkomen in gepantseerde wagens en met enkele kleerkasten rond je.

‘Dat is gestopt nadat er mensen zijn gearresteerd, anderen zijn in het milieu geliquideerd, of voortvluchtig. Maar uiteindelijk zocht men mij om mijn informatiepositie. Nadat bleek dat ook de overheid beschikte over sommige informatie die ik had over bepaalde moordzaken, was de angel eruit.’

Hoe is het om zo te leven?

Vugts : ‘Erg onaangenaam. Het verbant je hele privacy en alle spontaniteit uit je leven. Ik heb geprobeerd om mijn leven verder te zetten, maar natuurlijk, als je naar een voetbalmatch gaat, dan is dat een hele operatie en moet er veiligheidspersoneel mee. Op een feestje bij iemand thuis is zoiets een redelijke moodkiller. Dus dan ging ik niet. Maar je moet toch overwegen in hoeverre je hetzelfde leven kan voortzetten. Mijn partner en ik zijn vol overtuiging doorgegaan met ons werk.’

Van Wely : ‘Bij ons op de redactie zijn er allerlei maatregelen. Mijn naaste collega John van den Heuvel krijgt permanente bewaking, omdat er een aanslag op hem werd voorbereid. Dat betekent dat we enorm alert moeten zijn en soms wordt het lastig om je werk uit te voeren. Maar we hebben nooit een seconde getwijfeld om door te gaan. Stoppen is geen optie. Wel moeten we voorzichtig schrijven, objectief blijven en letten op de toon in de artikels. Natuurlijk heeft zoiets impact, altijd, en misschien onbewust meer dan bewust, maar het motiveert ook enorm om keihard door te doen en gas te geven.

‘De aanslag op De Telegraaf was enorm heftig (in de nacht van 26 juni ramde een bestelwagen het gebouw van de Nederlandse krant, red.). Maar de boodschap van onze krant daarna evenzeer. Op onze voorpagina stond in grote letters: wij zwijgen nooit.’

Is dit meer dan een moord? Is dit, zoals Nederlandse media stelden, terreur?

Mick van Wely : ‘Wij hebben het omschreven als narcoterrorisme, omdat het gericht is op het ontwrichten van de rechtsstaat.’

Wouter Laumans : ‘Kijk, de moord op de broer van Nabil B. in 2018, een maand nadat hij zich als kroongetuige had aangemeld, was al een aantasting van rechtsstaat. Die man had namelijk niks met het criminele milieu, maar was enkel de broer van de kroongetuige. Dat doe je enkel om de rechtsgang te beïnvloeden. Maar de dood van de advocaat van Nabil B. is toch nog iets anders. Hier wordt strategisch iemand uit het rechtssysteem geliquideerd en dan schrikt heel Nederland. Ik kan me inbeelden dat het ook wat anders is voor Ferdinand Grapperhaus (minister van Justitie en Veiligheid, BST). Dit is niet het familielid van een crimineel, of van iemand die toch ergens met schimmige zaakjes in verband staat, maar een gewaardeerd advocaat. Hij kon zo op een barbecue naast de minister staan.’

De broer van die kroongetuige was al omgebracht. Was er dan wel voldoende beveiliging?

Laumans : ‘De familie heeft verschillende keren gewaarschuwd dat dit soort moorden kon gebeuren. Of daar voldoende antwoord aan is gegeven, ik denk dat we nu, twee doden verder, kunnen constateren van niet.’

Vugts : ‘Je hebt verschillende niveau’s van beveiliging, maar de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Betrekkingen die mij beveiligde was een tijdlang erg onderbezet. Daar wordt hard aan gewerkt, maar de vraag is: hoe veel mensen wil je in een gezonde rechtsstaat onder persoonsbeveiliging zetten.

Magistraten en journalisten die beveiligd worden, dat noemt men ‘Italiaanse toestanden’.

Vugts : ‘Ik denk dat het toch nog een andere schaal is dan in Nederland. Het aantal mensen dat wordt beveiligd, is veel kleiner. We zijn een open rechtsstaat met een groot belang aan persoonlijke vrijheid. We moeten nuchter kijken wat nodig. Je moet je rechtsstaat niet kapot maken om ze te redden.’

Van Wely : ‘Wij hebben een interview gedaan met een Italiaanse antimaffiarechter, die toch wel schrok van het nieuws uit Nederland.’

'Het is bekend dat via Antwerpen grote partijen cocaïne binnenkomen en daar lokale families bij betrokken zijn'

Is Nederland nu een nieuwe realiteit ingestapt?

Laumans : ‘Volgens mij zijn we de Rubicon over, ja. Dit gaat nog jarenlang gevolgen hebben.’

Vugts : ‘Het is een ongelooflijk dieptepunt, die een schokgolf heeft teweeg gebracht. Dat komt natuurlijk doordat een rationeel, rustig man is doodgeschoten omdat hij een kroongetuige verdedigt. Maar er zijn de afgelopen jaren meerdere drempels overschreden. Denk maar aan de moord op Pim Fortuyn, Theo Van Gogh, de aanslagen op De Telegraaf en Panorama.’

Van Wely : ‘Er is een nieuwe stap gezet, maar het is een trend die al heel wat langer speelt. Toen het hoofd van een crimineel op de stoep lag, wist iedereen: dit gebeurt er als je praat. Kijk, de beloning voor de vindplaats van Ridouan Taghi is 100.000 euro, maar dat is niks in dat wereldje. De meerderheid van de Tweede Kamer wil dat die wordt verhoogd. Een gouden tip is een miljoen.’

Laumans : ‘Akkoord, toenNabil Amzieb is onthoofd, wist iedereen die zich er serieus mee bezighield: hier gelden andere mores. Het heeft overigens geen zin om dit te koppelen aan één clan. Het zijn meerdere groepen die zich schuldig maken aan dit heel grof en nietsontziend geweld.’

Hoe zeker zijn we dat de moord op Wiersum is bevolen door Ridouan Taghi, de meest gezochte crimineel van Nederland?

Van Wely : ‘Taghi is de hoofdverdachte in het dossier Marengo van kroongetuige Nabil B. Eigenlijk begon alles in 2015 toen de politie foto’s verspreidde en wou weten wie de mensen op die foto’s waren. Ze hadden die afbeeldingen gevonden op SD-kaartjes bij een aantal invallen en ze vermoedden toen dat die op een kill list stonden. Er volgde een onderzoek naar wat ‘het uitzendbureau van de onderwereld’ heet: mensen die doelwitten observeerden en die vervolgens afknallen. Er was een grote liquidatiegolf tussen 2015 en 2018.

‘Ridouan Taghi kon lang anoniem blijven, tot die liquidaties boven kwamen. Uit alle onderschepte communicatie blijkt dat hij enkel op wraak uit is. Hij wil bloed. Iedereen die hem een voet dwars zet, moet gaan ‘slapen’.’

Taghi, nu 41 jaar oud, is verdacht van vijf liquidaties en een zestal pogingen, maar volgens de kroongetuige zou het in werkelijkheid een veelvoud zijn. Een ervan is die op de eigenaar van een spyshop, een winkel die spionage-artikel verkoopt. Taghi en zijn groep kochten er bijvoorbeeld apparatuur om hun auto’s te sweepen op afluistermateriaal, maar dat kreeg ook de politie in de gaten. De agenten vroegen daarom de boekhouding van de winkeluitbater op. De tweede man van Taghi, de eveneens nog steeds voortvluchtige Saïd Razzouki, heeft kroongetuige Nabil B. uitgelegd dat ’de spyshop met justitie zou meewerken en het daar laten sweepen van auto’s daarom niet verstandig is’, zo staat volgens De Telegraaf in het dossier. ‘Ze hebben ons gewoon genaaid. Spullen verkopen en ons naaien.’

De organisatie liet vervolgens iemand de spyshop observeren. De spyshop werd dus bespioneerd. En een medewerker van de winkel, Ronald Bakker, wordt uitgekozen als doelwit. Hij moet ‘gaan slapen’. Begin september 2015 heeft de politie hem aangetroffen achter het stuur van zijn auto, met meerdere schotwonden in zijn hoofd, vlak voor zijn huis.

Verschillende liquidaties zijn wat ze in Nederland intussen ‘vergismoorden’ noemen, waarbij onschuldigen per vergissing zijn omgebracht. De meest bizarre daarvan is een liquidatie in Marokko in 2017 waarvoor twee Nederlanders intussen ginder ter dood veroordeeld zijn. Taghi wordt beschouwd als het brein erachter. De bedoeling was om de café-eigenaar om te brengen, maar toen die even van zijn stoel was, ging iemand anders op zijn kruk zitten. Die man is gedood, maar bleek achteraf de zoon van een rechter te zijn. Dat zou toeval zijn, maar wel een reden voor de Marokkaanse autoriteiten om de jacht op hem te openen.

‘Connecties van Taghi zaten in hasj-smokkel uit Marokko, en hij heeft dat netwerk gebruikt om via die lijn naar Nederland cocaïne te pompen’, zegt van Wely. ‘Dat maakte hem sneller rijk.’

‘Hij zou intussen over honderden miljoenen euro’s beschikken en goede contacten met kartels in Zuid-Amerika onderhouden’, zegt Vugts. ‘Hij krijgt bescherming van die kartels en van landen waar Nederland geen uitleveringsverdrag mee heeft.’

Waar zou die Taghi nu zitten?

Vugts : ‘Niemand weet waar hij is. Er is vanuit het openbaar ministerie gesuggereerd dat hij in Dubai zit, maar ingewijden in de opsporing kijken daarvan op.’

Als hij effectief betrokken is bij de moord op advocaat Derk Wiersum, is hij duidelijk wel nog in staat om te communiceren van waar hij zit.

Van Wely : ‘Bij de moord op de broer van de kroongetuige dacht iedereen al: hoe kan dit als justitie zo op hem jaagt? En dan kwam de aanslag op De Telegraaf. Justitie gaat ervan uit dat die opdracht van bij Taghi komt. Dat was naar aanleiding van een publicatie, waarbij wij hem uit de anonimiteit hadden getrokken en schreven wie hij is. Toch slaagt hij er dus in om mensen weer te rekruteren. Dat is angstaanjagend.’

Wie laat zich rekruteren voor dit soort operaties? In een nieuwe studie van Pieter Tops en Jan Tromp spreken ze over ‘jongens met een IQ van 80 of minder’.

Van Wely : ‘Het zijn typisch jongens uit achterstandswijken. Ze hebben een laag IQ, ontbreken empathie, en hebben veel geldingsdrang. Ze willen status, ze zien niet in wat de gevolgen zijn van hun handelen en dat maakt hen gemakkelijk inzetbaar. Duizenden soldaten staan klaar om dat werk te doen. Recentelijk werd een jongen van 12 jaar met een kilo cocaïne werd opgepakt.’

Laumans : ‘Het zijn jongens die vinden dat ze niet in de maatschappij horen, jongens met weinig kansen, of die alvast dat gevoel hebben. Ze spiegelen zich aan idolen met een Rolex op Instagram. Zijn sociale media dan de oorzaak? Neen. Is het door rapmuziek? Neen. Is het jeugdige onbezonnenheid, waarbij je alles over hebt voor je vrienden? Kansarmoede? Het is een diabolische toverketel waar alles in gegooid wordt. Ze worden hier niet gehersenspoeld door de koran, zoals jihadisten, maar door de belofte van geld en erkenning.’

Dezelfde studie van Tromp en Tops zegt dat Nederland te laks is geweest voor die criminelen. Is dat zo? In België hoor je sommige experts beweren dat het geweld er net komt door de war on drugs?

Laumans : ‘De conflicten zijn ontstaan omdat de verschillende groeperingen onderlinge twisten uitvochten. Eerst was er het geweld en vervolgens het ingrijpen van de politie. Het is niet zo dat de politie die netwerken heeft opgejaagd. Nederland is gewoon een sleutelpunt voor de mondiale cocaïnehandel geworden.’

Van Wely : ‘Nederland heeft tien jaar niet aan drugsbestrijding gedaan, omdat andere misdaad prioritair behandeld werden. Zo zijn sommige spelers multimiljardair en Nederland een narcostaat geworden.’

Laumans : ‘Wat stellen die experts dan voor om te doen?’

Legalisering, zegt bijvoorbeeld criminoloog Tom Decorte van de UGent.

Laumans : (lachsalvo) ’En wat denkt hij dan dat die jongens gaan doen? Achter de kassa bij Delhaize? Ben je helemaal gek, man?’ (barst opnieuw in lachen uit) ’Het probleem is veel complexer. Alleen repressie helpt niet, tot zover volg ik. Maar de handel legaliseren is minstens even dom.

‘Dit gaat over Rotterdam, Utrecht, Amsterdam en Antwerpen. In Antwerpen zijn ook al schietpartijen en granaten. Daar begint dit pas. Als men in België zo naïef is om te denken dat dit een Nederlands probleem is, zijn jullie net zo naïef als wij. We gaan internationaal meer werk moeten leveren om dit samen aan te pakken.’

In België hebben we vooral granaten, voorlopig zonder ernstige slachtoffers. Is dit wat ons te wachten staat?

Laumans : ‘Daar zeg je het: voorlopig.’

Vugts : ‘Het is bekend dat via de haven van Antwerpen grote partijen cocaïne binnenkomen en families uit Antwerpen betrokken zijn bij het uithalen. De Nederlands-Belgische grens stelt ook niks voor. Dus het zou vreemd zijn om te denken dat dit zich niet in België kan voordoen.’

Ⓒ De Morgen

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234