null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Invasie Oekraïne

Na de terugtrekking uit Cherson: ‘We zijn nog niet bijna bij vrede, er gaan nog honderdduizend doden vallen’

De roep om vredesonderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland wordt steeds luider. Met name Amerika voert de druk op. Politicoloog Hein Goemans is echter zeer pessimistisch: ‘We zijn nog lang niet op dat punt.’

Mark van Assen

Hij zou echt willen dat het anders was, zegt hij met hoorbare spijt in zijn stem. ‘Maar we zijn nog niet eens bíjna bij vrede in Oekraïne.’ Hein Goemans is een Nederlandse politicoloog, verbonden aan de Amerikaanse Rochester Universiteit, en doet al jaren onderzoek naar conflicten. Hij kijkt niet zozeer naar hoe oorlogen beginnen, maar is juist een van de weinige wetenschappers die wil weten hoe ze eindigen. Vanuit zijn woonplaats in de staat New York doet hij een bange voorspelling over de oorlog tussen Oekraïne en Rusland: ‘Ik kan bijna niet geloven dat ik het zeg, maar er gaan nog honderdduizend doden vallen. Oekraïense burgers en soldaten natuurlijk, maar ook Russen. Die arme drommels worden in de winter die komen gaat zonder eten, een goede slaapzak of een deugdelijk wapen naar het front gestuurd, als vee.’

Goemans ontwikkelde een theorie over het beëindigen van oorlogen. Volgens hem spelen daarbij drie factoren een beslissende rol: informatie, binnenlandse politiek en vertrouwen. En die bieden op dit moment zelfs niet in de verste verte een kans op succes. ‘Je kunt pas gaan onderhandelen als je precies weet hoe sterk de tegenpartij is’, zegt hij over de eerste factor. ‘Alleen met die kennis kun je een juiste inschatting maken van het verloop van de strijd en van je eigen positie.’

Het probleem op dit moment is dat iedereen voortdurend verrast wordt door de ontwikkelingen op het slagveld. In het begin leek Rusland alles en iedereen te overrompelen. In die periode waren Kiev en Moskou wel degelijk met elkaar in gesprek, en was de eerste overduidelijk de onderliggende partij. Oekraïne was naar verluidt bereid tot verregaande concessies, zoals het opgeven van delen van de oostelijke Donbas-regio en het zuiden van het land. Er zou zelfs sprake zijn geweest van het ‘leasen’ van de Krim aan de Russen. Een slimme constructie: Oekraïne zou het gebied hiermee niet definitief opgeven en Rusland zou nog even de baas blijven op het schiereiland dat het in 2014 annexeerde.

Verrassingen

Daarna gebeurden er twee dingen. De Russen slaagden er niet in Kiev in te nemen en lieten het beleg van de hoofdstad voor wat het was. Dat was een opsteker voor Oekraïne. Vervolgens kwamen ook de Russische gruweldaden in Boetsja en Irpin aan het licht. Die deden Kiev besluiten dat de soevereiniteit niet onderhandelbaar is, zei Michailo Podoljak, een belangrijk adviseur van Zelenski, daar toen over. ‘Oekraïne zal doorvechten, haar land verdedigen en nooit op de knieën gaan voor de Russen.’ Daarmee kwam een abrupt einde aan de gesprekken die het geweld moesten stoppen.

Het bleef verrassingen regenen. De Russen rukten succesvol en met grof geweld op in het oosten, maar slaagden er niet in alles te veroveren. Vervolgens herpakten de Oekraïners zich en heroverden langzaam maar zeker gebied terug. Hun recente opmars in de belangrijke zuidelijke regio Cherson, en de nog vage Russische terugtrekking daar, luidden een nieuwe fase van de strijd in. ‘Ze weten dus nog steeds niet van elkaar, en van zichzelf, wat er mogelijk is op het slagveld’, zegt Goemans. ‘Pas als je dat wel weet, sta je sterk. Tot die tijd, en dat kan nog heel lang duren, zal er niet worden gepraat.’

Hein Goemans, Nederlandse politicoloog verbonden aan de Amerikaanse Rochester Universiteit. Beeld privebeeld
Hein Goemans, Nederlandse politicoloog verbonden aan de Amerikaanse Rochester Universiteit.Beeld privebeeld

Niks te verliezen

Dan de binnenlandse politiek. Of en wanneer een oorlog eindigt, hangt af van het regeringssysteem, stelt Goemans. ‘Als het niet goed gaat op het slagveld en de leider is democratisch gekozen, dan kan hij gedwongen worden tot een wapenstilstand of tot aftreden, of hij verliest gewoon de volgende verkiezingen. Klaar. Hebben we het over een dictator die sterk genoeg is, dan kan hij een oorlog verliezen en toch overleven. Kijk naar Saddam Hoessein, die vermoordde na zijn nederlaag in de Eerste Golfoorlog gewoon iedereen die hem in eigen land kon bedreigen en bleef zo aan de macht. Poetin zit daar ergens tussenin. Ik kan niet helemaal inschatten of hij de macht heeft om zijn binnenlandse tegenstanders uit te schakelen. Wel heb ik het gevoel dat hij niks te verliezen heeft. Een kleine nederlaag is voor hem net zo erg als een grote nederlaag. Alleen al daarom zal hij blijven doorvechten.’

Voor Zelenski is het een ander verhaal, denkt Goemans. Mocht die uiteindelijk de oorlog verliezen, dan gaat hij niet dood. ‘Nee, want hij is een held. Hij heeft zijn land tot het uiterste verdedigd. De druk die Poetin waarschijnlijk voelt, de angst dat zijn leven in gevaar is en dat hij alles kwijt kan raken, die heeft hij niet.’ Wat dat betreft is het dus makkelijker onderhandelen voor iemand als Zelenski dan voor Poetin. Het is vanuit dit oogpunt zeer onwaarschijnlijk dat de laatste zal aanschuiven voor gesprekken.

Een vrouw uit het dorp Borodjanka, in de regio Kiev, tijdens een periode van stroomuitval. Het ziet er volgens politicoloog Hein Goemans somber uit voor de bevolking: ,,De oorlog gaat nog lang duren.
Een vrouw uit het dorp Borodjanka, in de regio Kiev, tijdens een periode van stroomuitval. Het ziet er volgens politicoloog Hein Goemans somber uit voor de bevolking: ,,De oorlog gaat nog lang duren."Beeld AP

Heikel punt

Het vertrouwen is misschien wel het meest heikele punt. En dat heb je wel nodig als je met iemand afspraken moet maken over een staakt-het-vuren of over vrede. ‘Niemand vertrouwt Poetin nog. Niemand. Hij heeft in 2008 Georgië aangevallen, in 2014 de Krim geannexeerd, dus wie zegt dat hij het na een eventuele vredesovereenkomst niet nog een keer zal proberen? Wat voor vrede zou Oekraïne kunnen sluiten? De enige garantie die het kan krijgen is van de Navo. En dat gaat niet gebeuren.’

Het zou volgens Goemans alvast iets kunnen schelen als Europa niet zo bang zou zijn voor de nucleaire dreiging uit Rusland. ‘Rusland is helemaal geen grootmacht meer. Het is een pompstation met een maffiabaas. Laat iedereen hetzelfde zeggen: wij zijn niet bang voor je. Maar dat gebeurt nu niet.’ De druk en de wil om door te vechten blijft van alle kanten erg groot, zegt de politicoloog bedrukt. ‘Ik zou willen dat het anders was.’

(AD)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234