null Beeld

Na de verwijdering uit Zwevezele: Luk Brutin, pastoor in de penarie

Hij liet de kerken in het West-Vlaamse Zwevezele weer vollopen. Hij zegende tractoren en motoren, liet een reuzenwierookvat over de hoofden van de gelovigen zweven en hield een kerstviering bij kaarslicht. Maar wellicht had hij te veel succes: op 21 augustus werd Luk Brutin uit zijn ambt als pastoor verwijderd. ‘Ik ben niet verwijderd, ik ben verdreven.’

'Mijn advocaat heeft het opgelijst: er waren tweeënvijftig peststrategieën tegen mij'

Luk Brutin (47) wil ons niet ontvangen in zijn appartement. Het is er geen gezicht, zegt hij: de ruimte is volgestouwd met kartonnen verhuisdozen, rommel en spullen die in zeven haasten ingepakt moeten worden. Nog een paar dagen en hij is hier voorgoed vertrokken. Hij stelt voor dat we elkaar spreken in de broodjeszaak op het gelijkvloers. Goed idee, al worden we herhaaldelijk onderbroken door klanten die met droeve oogopslag hun spijt uitdrukken over het vroegtijdige vertrek van hun herder. Brutin zelf lijkt minder aangedaan. ‘Het is jammer, het doet pijn, maar tegelijk is het een opluchting: ik word al jarenlang gepest. Die periode sluit ik nu eindelijk af.’

HUMO Laatst hebt u nog een tractorwijding gedaan, zag ik.

Luk Brutin «In Ruddervoorde, ja. Ze vragen me nu zo’n beetje overal: slecht goed is overal gekend (lacht).»

HUMO U bent nog populair in de streek?

Brutin «Dat horen ze niet graag op het bisdom, maar als ik u vertel dat ik jaarlijks dertig doopsels doe in Zwevezele en nog veel meer daarbuiten, spreekt dat voor zich. Maar in Zwevezele ligt mijn hart, dat begrijpt u: ik heb hier zes jaar lang het beste van mezelf gegeven. Ik heb tientallen kasten en kandelaars aangekocht om de Sint-Aldegondiskerk weer wat warmer te maken. Het aangebouwde gedeelte van de kerk leek meer op een varkenshok dan een gebedsruimte, als ik me zo oneerbiedig mag uitdrukken. Dat is geen toeval: in Wingene heb je meer varkens dan mensen (lacht). Maar goed, we hebben er een warme plek van gemaakt. Toen ik hier aankwam, waren er geen misdienaars meer. Nu zijn er vijfentwintig. Na mijn verwijdering zijn ze allemaal gestopt. Net als de parochieraad, de leden van de confrérie, de secretaressen – het zakt als een pudding in elkaar. De mensen zijn kwaad. Wat zeg ik? De mensen zijn furieus. Er was bloei, er was groei, elk weekend was er wel iets speciaals, een motoren- of fietsen- of paardenzegening. Maar opeens is dat allemaal weg.»

HUMO U hebt ook pizza en bier verkocht.

Brutin «We hadden ons eigen bier, ja: Sint-Aldegondis.»

HUMO Tripel?

Brutin «Tripel én dubbel. Zo hebben we het bedevaartsoord weer op de kaart gezet: Zwevezele is al meer dan 1.000 jaar een vaste bestemming voor kankerpatiënten en hun families. De toestroom van bedevaarders was gestopt, maar wij hebben ze weer op gang gekregen: we hebben de namen en adressen van 650 families met kankerpatiënten.»

HUMO Is het wel gepast bier te verkopen in de kerk?

Brutin «Het bisdom heeft ook zijn eigen bier: Pilaarbijter. De abdij van Westvleteren leeft van haar trappist. Naast het bier verkochten we overigens uitsluitend religieuze zaken, de winst ging naar de kankerpatiënten. Voor hen deden we het. Voor hen reden we ook een praalwagen uit.»

HUMO De gouden praalwagen, waar nu zoveel om te doen is. Het zinnebeeld van uw zucht naar kerkelijke blingbling.

Brutin «In Mons rijden ze met een gouden wagen voor de heilige Waltrudis, de zus van Aldegondis. En in Zwevezele hebben we een rijke carnavalstraditie. Dus dachten we: ‘Als dat in Mons kan, waarom hier niet?’ De kar wordt vooruitgeduwd door familieleden, vrienden en medestanders van kankerpatiënten. Op die manier zeggen we: ‘Wij duwen aan uw kar.’»

HUMO U was niet bang om u onder het volk te mengen. Met carnaval ging u zelfs op een wagen zitten.

Brutin «Dat is één keer gebeurd. Ik zal u vertellen hoe het kwam: mensen hadden, tijdens mijn eerste maanden hier, achter mijn rug een praalwagen gebouwd met een mooie beeltenis van de kerk. De bedoeling was dat ik op de wagen zou plaatsnemen onder de slogan: ‘Er waait een nieuwe wind door de kerk van Zwevezele’. Achter de wagen zouden de misdienaars met hun ouders als een soort gospelkoor liedjes zingen uit ‘Sister Act’, de film met Whoopi Goldberg. Nogmaals: in het begin was het helemaal niet vanzelfsprekend om hier misdienaar te zijn. Die gasten werden uitgelachen: een jongen met een rok, wie wilde dat nu zijn? Kon ik de misdienaars en hun ouders in de steek laten? Dat wilde ik niet. En het was een ideale manier om kennis te maken met het dorp, en aan te geven: ‘Ik ben één van jullie.’ Een priester heeft vijftig jaar geleden het carnaval in Zwevezele geïntroduceerd. Carnaval is de viering van het begin van de vasten, een kerkelijk feest. Maar nu gebruikt men dat tegen mij.»

HUMO U bent te volks, is het verwijt.

Brutin «Ik weet niet zo goed wat men mij precies verwijt: het verandert voortdurend. Na mijn laatste gesprek met de bisschop was ik de deur nog niet uit, of het bisdom verstuurde een persbericht waarin stond dat men een ‘meer serene pastoraal’ wenste. Wat is dat, sereen? Is dat een verwijzing naar carnaval, de gouden wagen, het reuzenwierookvat dat ik in de kerk had laten installeren?»

HUMO Wat dat reuzenwierookvat betreft: is dat een groot gevaarte dat doorheen de hele kerk zwaait?

Brutin (knikt) «Zoals in Compostela.»

HUMO Met ledlichtjes?

Brutin «Nee, de ledlichtjes zijn aan de pilaren bevestigd. Ze zijn op de binnenmuren gericht en de kleurschakeringen vloeien langzaam in elkaar over. Maar het is geen discobal, hè. Tegelijk spelen we het liedje ‘You Raise Me Up’, van Josh Groban: ‘Je tilt me op / over alle bergen heen / over alle stormen en zeeën heen’. Aldegondis liep volgens de legende ook over water, net als Jezus. En dan zie je dat wierookvat opgetild worden, en voel je jezelf als kankerpatiënt ook gedragen. Noem het voor mijn part een bewegend kunstwerk, dat mensen diep raakt. Mensen huilen ervan. Als ze de kerk verlaten, hebben ze een deel van hun verdriet achtergelaten. En zo hoort het ook: godsdienst moet troosten. Als godsdienst geen mensendienst is, schaf je het beter af.

»Men verwijt me nu ook dat ik een mis heb gehouden op een stand van de botsauto’s. Dat kan niet, zogezegd. Maar wie heeft daar twee weken geleden ook een bij een mis geassisteerd? De man die mijn vel wil, de man die me al jarenlang beentje wil lichten. Hij mag dat kennelijk wel.»

HUMO U doelt op de diaken van Wingene. In de krant van West-Vlaanderen verwees u naar hem: ‘Ik word al vijf jaar lang gepest.’

Brutin «Het pesten is al langer aan de gang, van voor mijn aanstelling. De vorige pastoor is overleden omdat zijn longblaasjes waren aangetast. (Laat foto’s van de pastorie van Zwevezele zien) Kijk, in deze omstandigheden woonde hij: paddenstoelen op de keukenmuur, schimmel in de slaapvertrekken... Dan wordt een mens ziek. Zwevezele moest zich klein houden voor Wingene. De vorige pastoor heeft de eerste jaren erg goed werk verricht, daarna heeft hij louter gedaan wat hij mocht doen. Hij heeft zich geschikt. Ik heb me niet geschikt, ik wilde ook niet in de pastorie wonen.»

HUMO Is het een oude vete tussen Wingene en Zwevezele?

Brutin «De fusiegemeenten komen niet overeen. De fusie dateert van 1977, maar het speelt nog altijd in alle organisaties. Ook belangrijk: toen ik hier pas aan het werk was, ben ik ingevallen voor de pastoor van Wingene, die ziek was. Ik heb dat met veel enthousiasme gedaan. In mijn vieringen gebruikte ik mijn vijf vaste elementen: emotie, boodschap, symboliek, verhaal, zintuiglijkheid. Met die elementen kun je mensen raken, zelfs begeesteren. De aanpak werkte: iedereen begon me te vragen voor doopsels, huwelijken en uitvaarten. En dat viel slecht, bij die ene man. Die vond dat ik zijn vieringen afpakte. Gevolg: na één jaar volgde de eerste verdrijving: ik mocht niet meer in Wingene komen. Maar toen ik Wingene verliet, zijn veel Wingenaren me naar Zwevezele gevolgd. Dat stak, natuurlijk. Op een bepaald moment kreeg ik telefoon vanuit het bisdom van een topman, die ik ook niet bij naam noem.»

undefined

null Beeld

undefined

'Luk Brutin zegent motorrijders in Zwevezele. 'De bisschop zei: 'Er stonden drie motoren in de kerk. Dat kan helemaal niet. En dat soort volk dan nog!''

HUMO Koen Vanhoutte, alias ‘de schaduwbisschop’: de rechterhand van de Brugse bisschoppen Roger Vangheluwe, Jozef De Kesel, Lode Aerts – de constante factor van het bisdom.

Brutin «Hij zei: ‘Ik heb vernomen dat je met de kerst een nachtmis gaat doen, dat is concurrentie voor de nachtmis in Wingene.’ Ik zeg: ‘Ik ben naar Zwevezele gekomen om de parochie nieuw leven in te blazen.’ Hij vond het niet fijn dat ik voet bij stuk hield. En hij zei letterlijk: ‘Maak het niet te mooi, Luk.’

»Ik ben systematisch tegengewerkt. Op een bepaald moment vroeg ik via de kerkfabriek een beamer aan het schepencollege: het maakt de zintuiglijke ervaring dieper, enkel het woord volstaat niet meer. Maar het schepencollege deed moeilijk: ‘Waar heb jij dat voor nodig?’ Ik zeg: ‘Ik zal het laten zien.’ Ik leen een beamer voor een gebedsviering in de advent: zevenhonderd mensen zijn daarop aanwezig. Even later krijg ik telefoon van het bisdom: ‘Wat heb jij nu weer uitgestoken met die multimediale toestanden?’ Dingen werden meteen doorgebriefd en vervormd.»

HUMO Er zijn tientallen klachten tegen u ingediend.

Brutin «Ik ben systematisch gepest. Mijn advocaat heeft het opgelijst: er waren tweeënvijftig peststrategieën tegen mij. Eén strategie was: het formuleren van verzonnen en futiele klachten.»

HUMO Tweeënvijftig, is dat niet een beetje ruim gerekend?

Brutin «Ik kan bewijzen dat mijn e-mails werden afgeleid. Op de site van de gemeente Wingene stond mijn e-mailadres verscheidene keren vermeld. Wel, die e-mails kwamen bij de diaken terecht. Schending van het briefgeheim! Het telefoonnummer op de site was ook niet van mij, maar van hem. Ik ben gestalkt tijdens vieringen. Ik ben gevolgd met een wagen. Men heeft misverstanden en conflicten gecreëerd. Ik heb onwaarschijnlijke dingen meegemaakt.

»In 2013 heb ik van de Europese Unie 23.000 euro subsidie gekregen voor het wierookvat en de gouden praalwagen. De redenering was: de middenstand in Zwevezele zal weer opleven – de streek geldt als ‘ontwikkelingsgebied’. Maar dat was een doorn in het oog van mensen in Wingene. Het conflict escaleerde. En ik werd uitgenodigd door Jozef De Kesel, de toenmalige bisschop (intussen aartsbisschop, red.). ‘Je moet weg uit Zwevezele,’ zei hij. ‘Het gaat daar niet.’

HUMO U bent nog vier jaar in Zwevezele gebleven.

Brutin «Ik heb achteraf een dossier van zeventien pagina’s binnengebracht, waarin sprake was van pesterijen. Intussen bleef die man op het bisdom maar klachten fabriceren. Verzonnen zaken: ‘Gij hebt een doopsel gedaan tijdens een uitvaartplechtigheid.’ Uit de context gerukte uitspraken: ‘Gij hebt gesproken over bloed tegen kinderen van 7 jaar.’ En telkens mocht ik het komen uitleggen.»

HUMO Bij Vanhoutte?

Brutin «Altijd bij dezelfde.»

HUMO Hoe vaak bent u bij hem geweest?

Brutin «Tussen 2011 en 2013: negentien keer, inclusief de twee ontmoetingen met de bisschop. In 2014 heb ik zelf ingegrepen: ik heb geweigerd in te gaan op de zoveelste van de pot gerukte beschuldiging in een brief: ‘Gij hebt een uitvaartplechtigheid in een aula in Ruddervoorde geleid.’ Ik had tractors ingezegend in Ruddervoorde, geen lijken. En zo heb ik het de bisschop ook laten weten. En dat ik de sociale inspectie op de hoogte had gebracht en een klacht bij de politie had ingediend. Even later is bisschop De Kesel vertrokken en leidde Vanhoutte het bisdom ad interim, maar met de aanstelling van de nieuwe bisschop, Lode Aerts, begon het opnieuw.

»De directeur van het rusthuis in Zwevezele, die ik had verboden reclame te maken in de kerk, beweerde dat ik geen ziekenzalving wilde doen voor mensen die ik zelf niet begroef. Terwijl ik op dat moment verhinderd was. Maar ik kreeg dus een brief van het bisdom: ‘We beginnen met de procedure om u te laten verwijderen.’ Ik heb verscheidene keren een gesprek met de bisschop aangevraagd. Hij had nooit tijd. Tot eind januari 2017. Telefoon: ‘Gij moogt in gesprek gaan met de bisschop.’ Ik daar naartoe met een deel van het dossier onder de arm. De bisschop komt in de wachtzaal naar me toe, schudt me de hand, heel gemoedelijk. Maar op de gang veranderde zijn toon: ‘Gij hebt veel tijd gevraagd, gij hebt dus veel te zeggen.’ – ‘Jazeker.’ Waarop hij, driftig: ‘Maar ik heb nog véél meer te zeggen.’ In zijn kantoor werd hij ronduit intimiderend. Hij vroeg wat ik wilde drinken, koffie of water. Ik hoefde niks, zei ik. ‘Neem maar water,’ zei hij. ‘Dan kan je makkelijker slikken, het zal nodig zijn.’ Volgens hem deed ik allerlei dingen die niet door de beugel konden: ‘De motorenzegeningen van 2016: er stonden drie motoren in de kerk. Dat kan helemaal niet. En dat soort volk dan nog!’ Waarop ik: ‘Monseigneur, ik heb wel volk in mijn kerk.’ Waarop hij nog kwader werd: ‘In het hoerenkwartier in Gent loopt ook veel volk.’ Ik zeg: ‘Monseigneur, hoe weet u dat?’ – ‘Ik woonde daar vroeger vlakbij.’ Toen heb ik maar gezwegen.

»Hij zei: ‘We gaan de boom afzagen tot op de grond: we beginnen met de procedure van verwijdering.’ Hij gooide twee dikke mappen op tafel: ‘Dit zijn allemaal klachten tegen u.’ Hij verzocht me de procedure te tekenen. ‘Ik teken niks,’ zei ik. Het zogenaamde gesprek was afgelopen, ik mocht de klachten zelfs niet inkijken. Op 23 mei kreeg ik inzage voor de kerkelijke rechtbank. Voor de gelegenheid had ik twee advocaten meegebracht, een burgerlijke en een kerkelijke.»

HUMO Uw kerkelijke advocaat is Kurt Martens, hoogleraar canoniek recht aan de universiteit van Washington: geen lichtgewicht.

Brutin «Mijn burgerlijke advocaat werd meteen weggestuurd. De rechter probeerde hetzelfde met Kurt Martens, maar die was voorbereid. Hij bleef waar hij was. Op de tafel voor ons lag mijn dossier. En wat bleek ? Het was plotseling flinterdun: 31 casussen. De eerste casus is die met de carnavalswagen.»

HUMO Uw dossier is vederlicht, zegt Martens.

Brutin «‘Op basis daarvan kun je elke pastoor verwijderen,’ zegt hij.»

HUMO Verwijdering is een zware straf: veel West-Vlaamse pedopriesters hebben die niet gekregen.

Brutin «Ik ben een dikkop, hè. Een koppigaard. Ik kan niet tegen onrechtvaardigheid. Ze proberen al zo lang om me vrijwillig ontslag te laten nemen. Op 21 augustus vroeg de bisschop het expliciet. Ik zeg: ‘Onze parochie is verbonden met 650 families die door kanker zijn getroffen. Onze parochiale werking draait goed. Een herder verlaat zijn zieke schapen niet zomaar. Anderzijds wens ik ook niet ongehoorzaam te zijn. Ik ben in gewetensnood.’ – ‘Dan neem ik mijn verantwoordelijkheid op,’ zei hij. En hij liet het decreet van verwijdering door de kerkrechter voorlezen.»

HUMO Wat nu?

Brutin «Twee weken geleden heb ik de bisschop een brief gestuurd met een verzoek tot wijziging van het decreet. Als hij binnen de maand niet of negatief reageert, kunnen wij in Rome in beroep gaan.»

HUMO Bent u dat van plan?

Brutin «De parochianen dringen daarop aan. De mensen zijn ontstemd, dat hebt u gezien: ze hebben twee betogingen gehouden. Maar eerlijk is eerlijk: ikzelf ben opgelucht. Eindelijk is het voorbij: ik ben niet verwijderd, ik ben verdreven. De sociale inspectrice trok zulke ogen toen ze mijn dossier zag: ‘Hoe hebt u dat zo lang volgehouden?’ Ze heeft twee aangetekende brieven naar het bisdom gestuurd. En het bisdom heeft het bedrijf Provikmo aangesteld om het onderzoek naar pesterijen te voeren.»

undefined

null Beeld

undefined

'De mensen zijn kwaad. Wat zeg ik? De mensen zijn furieus.'

HUMO Als blijkt dat u bent gepest, is dat gebeurd met de actieve medewerking van de op één na hoogst geplaatste man in het bisdom.

Brutin «Provikmo heeft het dossier bekeken. Ze hebben hem als centrale figuur verhoord.»

HUMO Koen Vanhoutte weet alles over de periode onder Vangheluwe, informatie die nog altijd niet naar buiten is gekomen. Is zijn positie daarom zo sterk?

Brutin «Daarover spreek ik me niet uit, ik ken de interne keuken van het bisdom niet. Ik weet alleen dat veel priesters bang voor hem zijn. Hij is niet geliefd, hij wordt gevreesd.»

HUMO Blijft u priester?

Brutin «Die vraag is nu nog niet aan de orde, al heeft een medewerker van Provikmo me wel aangeraden ermee op te houden: ‘Ze zullen je achter de kladden blijven zitten.’ (Zucht) Misschien ben ik populair. Maar wat betekent dat? Dat je leeft te midden van de mensen, niet dat je er alles voor over hebt om zelf in het middelpunt van de belangstelling te staan. (Verwijzend naar de pose van Lode Aerts bij zijn aanstelling als bisschop) Ik ga niet op mijn knieën zitten bidden als de camera draait. In het evangelie staat: ‘Ga in uw binnenkamer, sluit de deuren als je bidt, en mijn vader die u in het verborgene ziet, zal het u vergelden.’
Toen ik op mijn zestiende, na een bezinning in Westmalle, had besloten priester te worden, durfde ik het niet zo goed aan mijn vader te vertellen. Op een avond sprak ik hem toch aan, toen hij voor de televisie zat. Ik zeg: ‘Vader, wat zou je ervan peinzen als ik priester werd?’ Het bleef stil. Na drie minuten zei hij: ‘Luk, het eerste wat een priester moet zijn, is nederig.’ Hij had gelijk: je bent klein onder de kleinen. Ik ben legeraalmoezenier in Lüdenscheid geweest. Een fantastische tijd! Ik lag met de militairen onder hun wagens te sleutelen terwijl we praatten over hun echtscheidingen en ziektes in de familie. Zo gaat dat, als je meegaat met de mensen. Zo krijg je ook volk in je kerk. Na de mis vraag je: ‘Hoe is het?’ Als je hen naar het Aldegondisbeeld ziet lopen om een kaars aan te steken, hoef je zelfs niks te vragen. Je belt hen op, je bezoekt hen, je geeft hen de ziekenzalving. Je gaat mee in het gewone leven. Je acht jezelf kleiner dan hen.»

HUMO Kleiner dan het instituut ook?

Brutin «Ik heb gehoorzaamheid beloofd aan Jezus, maar het was Roger Vangheluwe die zijn vuile handen op mijn hoofd heeft gelegd. Daarom heb ik het altijd voor de mensen gedaan, niet voor het instituut.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234