null Beeld

Na het Optima-schandaal: een vrijmetselaar getuigt

De vrijmetselarij is al eeuwenlang het onderwerp van verdachtmakingen: logebroeders zouden sjoemelen, samenzweren en op niks minder dan werelddominantie uit zijn. En dan weerklinkt al snel de roep: ‘Maak u bekend, franc-maçons.’

Tom Pardoen

undefined

'Wij zijn zoals Marokkanen: per definitie verdacht'

Joost Bonte is 56 jaar, straathoekwerker en ‘gewoon meester’ in vrijmetselaarsloge Bevrijding, die naar verluidt ook Daniël Termont in de rangen heeft. Bonte zette zelf de stap om de discretie te doorbreken, na de open brief van De Morgen-collega Joël De Ceulaer. Die had na berichten over de vriendschap tussen Termont en Optima-baas Jeroen Piqueur gepleit voor meer transparantie. Hij riep leden van de vier machten op om open kaart te spelen. Bonte is minister, magistraat noch journalist, maar voelt zich toch aangesproken: ‘Het is alsof dit kleine straathoekwerkertje mee beslist wat er in het land gebeurt.’

Joost Bonte «Goed dat het niet zo is: ik zou te veel dommigheden begaan (lacht). Maar ik zou ook de armoede uit de wereld geholpen hebben, de jeugdwerkloosheid opgelost hebben en een humaan vluchtelingenbeleid in de steigers gezet hebben: het is fijn dat mensen me zulke kwaliteiten toedichten.»

HUMO Het debat gaat natuurlijk niet over u, maar over de organisatie waar u deel van uitmaakt.

Bonte «Ik trek mij niet al te veel aan van die brief, maar een aantal broeders en zusters voelt zich gecriminaliseerd. Het gerecht moet uitzoeken wat bij Optima is misgelopen: daar dient het voor. Maar waarom zou ik voor wat zich nu afspeelt bij Optima moeten bekend-maken van welke organisaties ik lid ben? In België geldt de vrijheid van vereniging.

»Vervolgens kwamen de reacties van Tony Mary en Jacky Goris. Ze bevestigen de clichés: dat de loge uitsluitend bevolkt wordt door topfiguren en dat je alleen baas van de VRT of van het Gemeenschapsonderwijs kunt worden als je bij de loge bent.»

HUMO Is dat niet zo?

Bonte «Weet ik veel. Ik ben niet aanwezig bij elk gesprek tussen twee vrijmetselaars. Zoals ik ook niet aanwezig ben in elke loge van elk voetbalstadion. Het is bekend dat de Bontincks (de architecten die genoemd worden in het Optima-schandaal, red.) een loge hebben in de Ghelamco Arena, maar ik weet niet wie ze daar uitnodigen en waarom. Mijn vermoeden is dat daar genetwerkt wordt, terwijl het merendeel van de broeders die ik ken, niet in de loge zit om te netwerken.»

'In de tempel dienen CEO's de soep op voor arbeiders'

HUMO Ik moet u op uw woord geloven.

Bonte «Als het er dik bovenop ligt dat iemand alleen maar komt om contacten te leggen, vliegt hij er snel uit. Enfin, ze worden slapende maçons. Ze gaan on hold, betalen hun lidgeld niet meer en komen niet meer naar de vergaderingen.»

HUMO Hoeveel bedraagt dat lidgeld?

Bonte «18 euro per maand. Veel minder dan het lidgeld van een golfclub, neem ik aan.»

HUMO Ook minder dan het lidgeld van de voetbalclub van mijn zoontje.

Bonte «Maar bij ons is er geen verzekering inbegrepen, bij mijn weten.»

HUMO Een wezenlijker verschil: de opstelling van de U8 van KFC Peutie staat wekelijks online. Jullie zijn een geheim genootschap.

Bonte «Dat is een afspraak. Uit 1717. Vroeger kon je als vrijmetselaar vervolgd, veroordeeld en terechtgesteld worden. Dat is lang geleden, ja, maar in nazi-Duitsland werden vrijmetselaars actief opgespoord en in kampen opgesloten. In Spanje werden vrijmetselaars zelfs tot in de jaren 60 vervolgd.»

undefined

null Beeld

'Ik heb die Piqueur nog nooit in de loge gezien, en ook niet erbuiten'

HUMO Normaal zou een logezuster van u mee getuigen, maar ze zag ervan af. Omdat ze bang is dat er ooit een einde komt aan de democratie en dat ze in een eventuele dictatuur vervolgd zou worden?

Bonte «Eventueel. Maar je moet het niet zo ver zoeken. Hoe zal de familie reageren? De werkgever? We leven nog altijd in een tamelijk katholiek Vlaanderen, hè? Het is zoals bij de Marokkanen: wij zijn per definitie verdacht. Als je je out als vrijmetselaar, verlies je in de ogen van veel mensen meteen al je capaciteiten: ‘Hij heeft alles te danken aan de loge.’ In de tien jaar dat ik tot het genootschap behoor, heb ik alvast geen promotie of carrière-switch gemaakt.»

HUMO Het lijkt me een grondrecht dat mensen mogen zwijgen over om het even welk lidmaatschap, maar het is niet altijd hándig: het maakt u kwetsbaar voor suggesties en beschuldigingen.

Bonte «Klopt. En die discussie lééft bij ons: moeten we niet meer naar buiten komen? Maar een deel van mijn broeders verzet zich daartegen. En zolang niet iedereen het eens is, gooien we de deuren niet open. Ik had het erover met mijn zoon. Hij begrijpt niet dat ik dit interview geef. Ik zei: ‘Ze bekijken ons als een louche, half-maffieuze bende.’ Hij: ‘Dat is toch fantastisch? Want jij weet dat het niet zo is.’»

undefined

'De loge is de enige organisatie die de waarden van de verlichting en de Franse Revolutie in praktijk brengt'

HUMO Kent u mensen die in de problemen zijn gekomen nadat ze zich geout hadden?

Bonte «Nee. Maar ik kan me voorstellen dat bijvoorbeeld bij een regeringsvorming vanuit de N-VA en CD&V mensen van de onderhandelingstafel geweerd worden, als er vermoedens zouden zijn. Maar ik heb tot nu toe nog geen Poupehan (naar het dorpje waar tussen 1982 en 1987 en petit comité onderhandeld werd over het herstel van de Belgische economie, red.) ontdekt bij de loge.»

HUMO Geert Versnick. Herman Verwilst. Jeroen Piqueur. Daniël Termont. Van veel mensen uit de entourage van Optima wordt gezegd dat ze bij de loge zijn. Piqueur heeft dat intussen ontkend.

Bonte «Ik ken die Piqueur niet. Enfin, nu wel: uit de krant. Maar ik had hem nog nooit in de loge gezien, en ook niet erbuiten. Termont heb ik óók gezien buiten de loge. En ik heb hem zelfs zien praten met broeders van mij. Buiten de loge.»

HUMO Karel De Gucht komt er al jaren voor uit dat hij vrijmetselaar is, en hij lijkt daar niet onder te lijden. De burgemeester van Gent is bijna met pensioen: hij heeft niet veel te vrezen, maar als men hem de vraag stelt, wordt hij boos.

Bonte «Dat zegt Joël De Ceulaer, weten wij veel. Misschien is die De Ceulaer wel een paardenzaag en dan zou ik het ook op mijn heupen krijgen. Maar bon: het gaat de mensen niks aan. Ook mij niet. Ik wéét niet of Termont bij de loge is of niet.»

HUMO U mag het niet zeggen, maar iedereen weet dat hij er wél bij is. Bij Bevrijding.

Bonte «Ik weet dat niet. Het zijn mijn zaken niet. Siegfried Bracke is er zelf voor uitgekomen dat hij lid is van de loge. Maar ik heb hem er nooit gezien in de laatste tien jaar.»


Tafelwerkzaamheden

HUMO U treedt nu toch naar buiten als vrijmetselaar: gaat het u dan níét duur komen te staan?

Bonte «Geen idee: kom het mij over drie maanden ’ns vragen (grijnst). Maar ik ben niet bang. Ik heb acht jaar op een katholiek internaat gezeten. Ik weet wat het is om in een totalitair regime te leven: ik blijf staalhard ontkennen (lacht).»

HUMO Weet uw omgeving het eigenlijk?

Bonte «De écht goeie vrienden wel.»

HUMO Hans Bonte is uw broer: weet hij het?

Bonte «Ja. En hij zegt dat ik zot ben. Hij vindt dat je als democraat niet heimelijk gaat vergaderen. Hij is wel al komen spreken bij ons, over radicalisering, en hij heeft toen kunnen zien wat het is. Wat het ‘maar’ is: een mooie vorm van vergaderen, waar ook aandacht is voor wat – in het geval van Hans – radicalisering doet met een mens, een vader, een burgemeester. Iemand krijgt een halfuur, drie kwartier om te komen spreken over een zelfgekozen onderwerp.»

HUMO Zoals op school.

Bonte «Dat heet bij ons een ‘bouwstuk’. Beeldtaal: wij zien alles in het kader van het ‘bouwen aan de tempel der mensheid’. Na zo’n spreekbeurt heeft iedereen recht op één vraag. Je krijgt een antwoord maar mag dan niet meer repliceren. Het is een respectvolle manier om met mekaar in gesprek te gaan.»

HUMO Waar ging uw laatste bouwstuk over?

Bonte «Over armoede. Als straathoekwerker weet ik hoe arme mensen overleven. Het is in wezen dezelfde lezing als degene die ik geef in serviceclubs. Het verschil is dat je bij de loge achteraf een ingetogen gesprek hebt, en bij de Rotary moet ik mij verantwoorden omdat armoede bestaat. Dat is de reden waarom ik ben toegetreden: de loge is de enige organisatie die nog expliciet de waarden van de verlichting en de Franse Revolutie in praktijk brengt. Iedereen heeft er de mond van vol, wij passen ze toe.»

HUMO Jullie dragen ook een schort. Voelt u zich dan niet onnozel?

Bonte «Nee. Onze schort noemen we trouwens een schootsvel, dat staat voor de onbevangenheid waarmee we de arbeid verrichten. Aan onze zitting gaat een heel ritueel vooraf: het schootsvel maakt daar deel van uit. Het helpt mij om m’n hoofd leeg te maken. Het heeft niets met geloof of bijgeloof te maken: het is de overgang van de profane buitenwereld naar de maçonnieke wereld in de tempel. Zoals voetballers die door de spelerstunnel lopen: je zíét ze veranderen. Je laat de wereldse zorgen achter: de beslotenheid helpt om beter te luisteren. Zoals ik al zei: bij serviceclubs gaat het anders. Daar wordt eerst gegeten en gedronken; pas als iedereen à point is, komt de spreker. En dan krijg je het klassieke gehakketak: ‘Je moet de armen maar doen werken!’»

undefined

null Beeld

'Ik wéét niet of Termont bij de loge is: dat zijn mijn zaken niet'

HUMO Jullie hebben ook een zogeheten ‘vochtige kamer’, een bar waar nagepraat wordt.

Bonte «Ja. Maar na de zitting hebben we eerst de ‘tafelwerkzaamheden’: een eenvoudige maaltijd die we in de banketzaal nemen. Samen eten verbindt mensen. Heel mooi ook: tijdens de tafelwerkzaamheden moeten de ‘leerlingen’ – maçons die pas zijn ingewijd – het eten van de gezellen en meesters serveren. Ongeacht hun maatschappelijke positie buiten de tempel. Ik heb CEO’s de soep van arbeiders zien opdienen. Onze maaltijden zijn trouwens 2 euro duurder geworden, omdat we de kok een beter sociaal statuut hebben gegeven.»

HUMO Hoeveel kost een pintje in de vochtige ruimte?

Bonte «1,5 euro.»

HUMO Schappelijk.

Bonte (lacht) «Ik moet met de auto naar huis: ik drink meestal maar één glas wijn bij het eten. Wie mij alleen van de loge kent, zou kunnen denken dat ik een sober mens ben (lacht luid).»

HUMO Veel machtige mensen in een besloten bar bijeen: dat is toch het uitgelezen moment om te netwerken. Zaakjes te bedisselen.

Bonte «Je kunt gaan staan waar je wil en praten met wie naast je zit. Als dat jouw definitie van bedisselen is: so be it. Is iemand om hulp vragen bedisselen? Want ik heb ooit al ’ns hulp gevraagd. Maar niet om iets te krijgen, zodat een ander het niet zou krijgen. Concreet: we hebben hier in Gent heel wat Oost-Europese illegalen die in kraakpanden of op straat leven. Ik heb eens een tafel-rede gehouden over het belang van huisvesting, housing first. Dat is een mooi idee. Dat nóg mooier kan worden als andere mensen een steentje bijdragen. Ik heb solidariteitsacties op poten gezet voor het vluchtelingenkamp in Calais: ik heb daarvoor steun gevonden in mijn werkplaats. Wij houden dan een collecte, zoals in de kerk. En als mensen zeggen dat ze gemakkelijk aan kleren en palletten kunnen raken: is dát bedisselen?»

HUMO ‘Wederzijdse hulp’ is één van de grondslagen van de loge. Dan is het toch niet gek dat buitenstaanders ervan uitgaan dat een bedrijfsleider die bij de loge zit, broeders voorrang verleent bij sollicitaties?

Bonte «Dat geloof ik niet. Elke broeder of zuster zal kiezen voor de kandidaat met de beste kwaliteiten. Ze gaan toch niet in eigen vlees snijden? Zoals een politicus bij het vormen van een lijst of een bestuur geen logebroeder zal kiezen ten nadele van iemand die 3.000 voorkeurstemmen méér heeft. Het wordt wel anders als er twee evenwaardige kandidaten zijn: dan zal men voor de broeder of de zuster kiezen.»

HUMO Dat is arbitrair.

Bonte «Wat is het alternatief? Tossen? Ik heb ook al sollicitatiegesprekken gevoerd met twee gelijkwaardige kandidaten. Dan ga je iets zoeken om de knoop door te hakken. Kiezen we de vrouw? Of de oudste kandidaat? Hoe verder je gaat zoeken, hoe moeilijker het wordt. Eén van de broeders met wie ik het best opschiet, is een tandarts, maar ik ga nog altijd naar mijn oude tandarts. Er is iemand die in verzekeringen doet: ik ben niet van makelaar veranderd. Dat wordt niet gevraagd of geëist. Maar stel dat hier voor mijn neus twee mensen neervallen – iemand die ik niet ken en een broeder – dan zal ik éérst mijn broeder helpen. Dat mag je me niet kwalijk nemen. Maar dat zou ik ook doen als hij geen broeder was, maar familie, of de man die ik ken omdat hij mijn kaartje knipt op de trein. Dat is toch menselijk?»

HUMO Stel dat een broeder u toevertrouwt dat hij een misdaad gepleegd heeft: gaat u hem aangeven?

Bonte «Ik zou dat niet doen, nee. Ik zou hem proberen te helpen. Maar dat zou ik ook doen bij een goede vriend die níét in de loge zit. Helpen kan van alles betekenen: gehoor geven. Troosten. Berispen. Als straathoekwerker geef ik evenmin mensen aan: ik zal ze de weg naar de hulpverlening of het politiekantoor wijzen. Met broeders en zusters is dat precies hetzelfde. En dan is de beslotenheid een voordeel: omdat niets naar buiten mag, is alles bespreekbaar.»

HUMO Dat geldt ook als politiek en bedrijfsleven elkaar ontmoeten om over overheidscontracten te spreken.

Bonte «Dat wordt niet geduld binnen de werkplaats. Maar als het klikt tussen twee mensen die eventueel gemeenschappelijke belangen hebben, dan houdt niets hen tegen om een dag later elders af te spreken.

»Het werkt ook in de andere richting. Stel dat ik hier morgen over een dossier vergader met een bedrijfsleider, een reclameman en een ambtenaar van de provincie. Ze zijn alle drie broeders. En één van hen legt een constructie op tafel om overheidsgeld te bedingen. Als dat niet in de haak is, niet strookt met onze idealen, zal hij daarop gewezen worden. Ik ga hier niet beweren dat alles wat in de loge wordt besproken, koosjer is. Er zijn broeders die ik minder fijne mensen vind. Maar ik steek mijn hand evenmin in het vuur voor andere vrienden. De loge is een plek waar mensen elkaar tegenkomen: dat daar nog altijd complotten achter gezocht worden, heeft enkel te maken met die geheimhouding.»

HUMO En met de hoge concentratie aan politieke en economische macht.

Bonte «Ik zie geen verschil met de Rotary. Die is zelfs expliciet georganiseerd rond economische belangen. Maar bij de Rotary zitten geen arbeiders. Bij ons wel. Een zevental. En er zitten ook allochtonen bij ons. We zijn een relatief goede afspiegeling van de maatschappij. Ik ben zélf het tegendeel van het cliché van de logebroeder. Ik ben er zeker van dat sommige vrijmetselaars voor CD&V stemmen. Ik sluit zelfs niet uit dat er – een minimum, maar toch – tussen zitten die voor de N-VA zouden durven te stemmen.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234