Psycholoog Forugh Karimi en Zainab, die in therapie ging vanwege racisme.Beeld Arie Kievit

GetuigenisRacisme

Na racisme bij de psychiater: ‘Dat knagende gevoel maakt je diep ongelukkig’

Racisme was voor Zainab de aanleiding om in therapie te gaan. Het onderwerp bespreekbaar maken kan volgens haar veel leed voorkomen. ‘Dat het stilgezwegen werd, maakte de pijn alleen maar erger.’

Een belabberd zelfbeeld, depressieve gevoelens of zelfs een posttraumatische stressstoornis. Racisme is een mokerslag voor de mentale gezondheid. Dat het onderwerp dankzij de wereldwijde antiracismeprotesten bespreekbaar wordt, zou veel leed kunnen besparen. Dat zegt Zainab (31), die erdoor bij de psychiater belandde. ‘Ik voelde me in mijn gevoelens zo alleen. Nu is er eindelijk erkenning.’

Het is een groot probleem, zegt psychiater Forugh Karimi over mensen die in de geestelijke gezondheidszorg belanden door racistische bejegening. Ze is voorzitter van de afdeling Transculturele Psychiatrie bij de NVvP, de Nederlandse branchevereniging voor psychiaters. Deze beroepstak houdt zich bezig met patiënten bij wie cultuur en afkomst een belangrijke rol speelt in de klachten of de oorzaak daarvan, zoals racisme. Om hoeveel mensen het precies gaat, durft Karimi niet te zeggen. ‘Patiënten krijgen geen diagnose op basis van hun racisme-ervaring. Maar de weerslag van deze negatieve ervaringen wordt vaak gesignaleerd tijdens het behandelen van, bijvoorbeeld, depressies.’

Onveilig en wantrouwend

Dat racisme een belangrijke oorzaak is van psychisch lijden, is wetenschappelijk bekend. Met name in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is dit onderzocht. Enkele onderzoeken in Nederland laten ook zien dat discriminatie op basis van huidskleur een verhoogd risico geeft op onder meer een depressie- of angststoornis.

Vooral mensen met een laag opleidingsniveau en een beperkte beheersing van de Nederlandse taal, lopen volgens Karimi het risico om klachten te ontwikkelen. ‘Die personen kunnen zich beperkt verdedigen en moeten de klap dus maar incasseren.’

Maar ook in hoogopgeleide kringen komt het voor, zegt de psychiater. Vooral wanneer mensen vanaf jonge leeftijd discriminatie meemaken. Dat doet afbreuk aan iemands zelfbeeld, maar geeft ook een onveilig en wantrouwend gevoel richting anderen, aldus Karimi.

Diep ongelukkig

Zainab kwam drie jaar geleden in Karimi’s spreekkamer terecht. De van oorsprong Afghaanse woonde toen ruim twintig jaar in Nederland, maar merkte dat zij anders benaderd werd sinds het dragen van een hoofddoek: ‘In de supermarkt werd ik opeens met een schuin oog aangekeken en zeiden mensen me geen gedag meer’. Als student geneeskunde werd haar afgeraden om de specialisatie chirurgie te kiezen: ‘Bespaar jezelf de moeite, zei een arts goedbedoeld tegen mij, ze zullen je toch niet aannemen door je hoofddoek’. Ook tijdens haar werk in het ziekenhuis voelde Zainab zich telkens ‘de ander’. ‘Patiënten zeiden dagelijks: ‘Wow, wat spreek jij goed Nederlands’. Ik bleef vriendelijk lachen en bedanken, maar na de zoveelste keer voelde het niet meer als een compliment.’

Wanneer Zainab in behandeling gaat, kampt ze met een diepgewortelde onzekerheid. ‘Racisme was voor mij de druppel die de emmer deed overlopen – het komt boven op de tegenslagen die iedere jongvolwassene meemaakt. Het gevoel dat mensen naar je staren en je anders behandelen, dat raakt je in je diepste kern. Als je met dat knagende gevoel blijft rondlopen, maakt het je diep ongelukkig.’

Mentale klachten door racisme zijn dan ook anders dan uitsluiting op basis van, bijvoorbeeld, iemands gewicht, zegt psychiater Karimi. ‘Racisme zit nóg dieper – het wijst iets heel wezenlijks in je identiteit af. Jij zou niet goed genoeg zijn. Het gaat niet alleen om jou, maar om de bevolkingsgroep waartoe je behoort.’

Ziekelijk én ziekmakend gedrag

Daarbij is racisme bovenal een maatschappelijk probleem, zegt Karimi. ‘We moeten waken voor de gedachte: racisme maakt mensen ziek en daarom moet het stoppen. Nee, racisme is op zichzelf ziekelijk gedrag en wijst op een gebrek aan empathie bij de aanrichter. Daarnaast kan het enorme schadelijke gevolgen hebben, zoals polarisatie van groepen in de samenleving, met alle gevolgen van dien.’

Inmiddels is Zainab bijna uitbehandeld en staat ze sterker in haar schoenen. ‘Ik ben een zorgverlener in hart en nieren, dus ik ga ervan uit dat mensen elkaar van nature willen helpen. En als iemand een discriminerende opmerking maakt, kan ik het makkelijker van me afzetten.’

Dat racisme wereldwijde aandacht krijgt door de Black Lives Matter-protesten, is voor Zainab een verademing. ‘Eindelijk, eindelijk is er erkenning.’ Het onderwerp bespreekbaar maken kan veel leed voorkomen, zegt zij. ‘Ik voelde me in mijn gevoelens zo alleen. Als jongere kun je deze niet goed begrijpen of benoemen. Dan heb je volwassenen nodig die het gesprek aandurven, in plaats van het krampachtig uit de weg gaan.’

De echte naam van Zainab is bekend bij de hoofdredactie.

(Trouw)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234