Nabestaanden Bataclan-slachtoffer klagen België aan: 'Ik ben erg verbaasd over hoe passief de Belgen blijven bij al die blunders'

In de nacht van 13 november 2015 stierf Valentin Ribet in de Bataclan onder een kogelregen, afgevuurd door een jihadist. De jonge advocaat was net 26 geworden, had een veelbelovende carrière voor zich, hield van Eagles Of Death Metal, maar evengoed van Beethoven en Dvorák.

'Had België niet zo geblunderd, dan had onze oudste zoon vandaag nog geleefd'

Die avond vielen in Parijs 130 doden en 350 gewonden, en bleven nog eens 3.500 slachtoffers met psychische trauma’s achter. Eén van de eerste dodelijke slachtoffers die in de internationale media geïdentificeerd werd, was Valentin Ribet. Hij was sinds een jaar, na briljante studies, aan de slag als advocaat bij het gereputeerde zakenkantoor Hogan Lovells, waar hij zich specialiseerde in anticorruptiezaken. Zijn collega’s omschreven hem als ‘talentvol en erg geliefd’. Zijn vriendin Eva, eveneens advocate, was bij hem toen hij vermoord werd. Ook zij werd getroffen door de kogels, maar ze overleefde.



De ouders van Valentin Ribet zijn spaarzaam met interviews omdat ze niet de indruk willen wekken een haatcampagne tegen België te voeren. ‘We voelen kwaadheid en verdriet, maar geen haat,’ zegt zijn moeder Nadine Reinhart. ‘We vinden dat de Belgische staat ernstige fouten heeft gemaakt en willen begrijpen hoe dat is kunnen gebeuren,’ zegt zijn vader Olivier Ribet. ‘We wilden de waarheid achterhalen opdat dezelfde fouten niet opnieuw zouden gemaakt worden en er geen nieuwe aanslagen zouden gepleegd worden. Intussen is dat helaas wél gebeurd.’



Olivier Ribet «Toen we in januari onze klacht aankondigden, kregen we erg onaangename, zelfs vijandige reacties vanuit de Belgische politiek. ‘Waar bemoeien jullie zich mee?’ Onze demarche werd beschouwd als rancuneus en agressief. Politici probeerden vooral niet toe te geven dat er fouten waren gemaakt. Ook premier Charles Michel reageerde erg onaangenaam.»



HUMO Hij zei dat de Belgische speurders in januari 2015 een aanslag hadden verijdeld in Verviers, en dat ze niet compleet incompetent waren geworden in een paar maanden tijd.

Nadine Reinhart «Volgens Charles Michel was alles goed verlopen. Die uitlating heeft ons enorm gekwetst. Als alles goed was verlopen, dan lag onze zoon vandaag niet in z’n graf. Dan had het bloed van 130 onschuldige mensen niet gevloeid. Laat ons wel wezen, die terroristen zijn niet toevallig in Parijs verzeild geraakt, gewapend met bommen en kalasjnikovs.»

'Nadine Reinhart: 'Het is nu dinsdagavond 26 april 2016, halfnegen, en onze zoon had moeten leven.'

Ribet «Sinds 22 maart voelen we dat de toon is veranderd, ook tegenover ons. Er zijn nu meer en meer mensen die zeggen: jullie hadden misschien wel gelijk. De ene fout na de andere komt plots aan de oppervlakte. En er is de parlementaire onderzoekscommissie in België die dat nu gaat onderzoeken.»

Reinhart «We hopen dat ze hun werk grondig zullen doen, zonder zich te verliezen in politieke spelletjes. Maar ik betwijfel of ze ooit tot de grond van het probleem zullen komen: namelijk dat België gewoon te weinig aandacht heeft gehad voor dit gevaar, en veel te weinig middelen heeft vrijgemaakt om het terrorisme te bestrijden.»

Voor hun klacht namen de ouders van Valentin Ribet de gereputeerde Parijse advocate Samia Maktouf onder de arm. Zij trad op in zowat alle grote Franse terreurzaken van de afgelopen jaren, zoals de ‘scootermoorden’ van Mohamed Merah in Toulouse in 2012 (hij vermoordde zeven mensen, onder wie drie Joodse kinderen, red.), of de aanslag op Charlie Hebdo en de gijzeling in de Hyper Cacher in januari 2015. Ook Maktouf verloor twee vrienden in de Bataclan, en ze heeft verschillende slachtoffers van 13/11 als cliënt.

HUMO U wil België laten veroordelen door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Op basis van welke argumenten?

Samia Maktouf «Op basis van artikel 2 in de Europese Conventie: het recht op leven. België heeft niet genoeg gedaan om het leven van onschuldige burgers te beschermen. Ik heb enkele weken geleden een verzoekschrift ingediend, en het Hof moet nu onderzoeken of dit ontvankelijk is.»

Reinhart «Midden januari had men ongeveer alle daders van het netwerk in kaart gebracht. Negen van de dertien verdachten bleken Belgen te zijn of uit België te komen, en tot onze verbijstering bleken ze stuk voor stuk al jaren bekend bij het gerecht. Neem nu Salah en Brahim Abdeslam, Mohamed Abrini (de man met het hoedje, red.) of Abdelhamid Abaaoud (het brein achter Verviers, Parijs en de mislukte Thalys-aanslag, red.): allemaal hadden ze gerechtelijke antecedenten en hadden ze in de gevangenis gezeten. Men wíst dat ze geradicaliseerd waren en dat sommigen tussen Syrië en België pendelden.

'De 26-jarige Valentin Ribet stierf op 13 november 2015 in de Bataclan.'

»De burgemeester van Molenbeek, Françoise Schepmans, had een lijst met 85 namen van geradicaliseerde jongeren van het OCAD gekregen: daar stonden alle daders op. Die jongens moesten worden gevolgd, maar dat gebeurde niet. Terwijl men wist dat ze een gevaar inhielden en de meesten op nog geen kilometer van het politiekantoor woonden.

»In de zomer van 2014 kreeg de politie al een tip over de broers Abdeslam die een aanslag wilden plegen. Daar is niets mee gebeurd. De broers zijn ondervraagd in februari 2015 en daarna gewoon weer vrijgelaten. Brahim Abdeslam is nadien doodleuk naar Syrië gereisd om voor een aanslag te trainen, Salah Abdeslam reisde een hele zomer lang door Europa, om terroristen op te halen in Hongarije, andere jihadisten te ontmoeten in Griekenland, en appartementen en auto’s te huren… Zonder dat hem een strobreed in de weg werd gelegd.»


Belgische blunders

HUMO Het Comité P, dat de politiediensten controleert, heeft net een rapport uit dat stelt dat de politie een foute beslissing heeft genomen door geen prioriteit te geven aan het dossier van de broers Abdeslam.

Reinhart (zwijgt en neemt een diepe trek van haar sigaret) «Ik praat nu kalm, maar ik ben immens triest. Had men alerter gereageerd op de broers Abdeslam, had men hen wél gecontroleerd, dan was mijn zoon vandaag misschien niet dood geweest. Onze hele familie lijdt omdat de Belgische staat geen tijd had om de broers Abdeslam in het oog te houden.

»België heeft nochtans een paar serieuze waarschuwingen gekregen: er was de aanslag op het Joodse museum in Brussel in 2014, er was de mislukte aanslag op de Thalys in augustus 2015… Maar blijkbaar schoot niemand wakker. Hoe komt het dat het ministerie van Binnenlandse Zaken niet reageert als blijkt dat de dader een kerel is die in Molenbeek zat en banden had met het netwerk van Abaaoud? Men wist toen al zeer goed tot welke gruweldaden die in staat was, en men wist ook dat hij uit Syrië was teruggekomen om zijn jongste broertje Younes te ontvoeren. Abaaoud zat op sociale media openlijk op te scheppen over zijn reizen tussen België, Griekenland en Syrië. België had tóén al moeten waarschuwen voor het gevaar van de radicale filières die zich in Molenbeek en op haar grondgebied hadden gevormd.

'Mijn cliënten zijn stuk voor stuk gechoqueerd door de manier waarop ze zijn behandeld'

»In juli 2015 was er het grote terreurproces rond het netwerk van de Molenbeekse ronselaar Zerkani, waar 32 jihadisten terechtstonden. Daartussen zaten verschillende protagonisten van de aanslagen in Parijs en Brussel. Ik denk bijvoorbeeld aan Abaaoud en de kamikaze Chakib Akrouh (die deel uitmaakte van het terrassencommando en zich een paar dagen later opblies in Saint-Denis, red.). Dat onderzoek was al sinds 2012 bezig, de politie zag verschillende van die jongens naar Syrië vertrekken én terugkeren, ze wist dat ze op aanslagen broedden. De daders werden bij verstek veroordeeld omdat ze ‘spoorloos’ waren. Waarom heeft men zich toen niet méér moeite getroost om de grenzen beter te bewaken en die kerels op te sporen?

»Intussen konden ze ongestoord en straffeloos auto’s huren, bommen maken en wapens kopen. Ze reden van België naar Parijs met kalasjnikovs in hun auto en vermoordden daar 130 mensen. Hoe kan het dat België niet reageert? Het maakt me… sprakeloos als ik zie dat niemand zich daar vragen over stelt.

»Eerlijk gezegd ben ik erg verbaasd over hoe passief de Belgen blijven bij al die blunders. Toen we onze klacht bekendmaakten, heeft dat weinig weerklank gekregen bij jullie. Alsof niemand bereid was de waarheid onder ogen te zien. Zeker de politici: het ging over de grootste aanslag in Frankrijk sinds de Tweede Wereldoorlog, maar ze deden bijna alsof het niet gebeurd was en schoven elkaar de hete aardappel door.»

HUMO U bent wel heel goed op de hoogte van de situatie in België.

Reinhart «We hebben de zaak nauwgezet bestudeerd.»

HUMO Dan weet u ook dat de Belgische politiediensten sinds de aanslagen in Parijs de klok rond werken en onder enorme druk staan.

Reinhart «Maar wat hebben ze gedaan na de mislukte aanslag op de Thalys? Wat deden ze na het proces-Zerkani? Ze hadden tóén al in gang moeten schieten.

»Toen de vluchtelingenstroom op gang kwam, heeft niemand eraan gedacht dat de terroristen zich misschien onder de vluchtelingen zouden mengen. Intussen zijn er volgens de Europese inlichtingendiensten een vijftigtal IS-militanten naar Europa gereisd (volgens de Washington Post is bewezen dat zeven van hen directe of indirecte banden hebben met de aanslagen in Parijs of Brussel, red.).»

HUMO Wat hoopt u met uw klacht te bereiken?

Reinhart «Wij weten heel goed dat we de moord op onze zoon en 129 anderen niet ongedaan kunnen maken. Dat is onherstelbaar, daar moeten we mee leren leven. Maar we willen wél dat de autoriteiten in België hun verantwoordelijkheid nemen. Wie heeft zijn werk niet gedaan? Wie heeft de Abdeslams gewoon laten lopen? Wie heeft één van de broers El Bakraoui gewoon uit Turkije naar België laten terugkeren om hier bommen te leggen? Het is een aaneenschakeling van disfuncties, en die moeten blootgelegd worden.

»Dat men ons niet zegt dat dit het noodlot was. Oeps, 130 mensen vermoord! Dat is niet zomaar gebeurd. Er zijn mensen die dit hebben láten gebeuren, die verantwoordelijk zijn. Ze kenden de daders uit het netwerk van Zerkani, maar hebben niets gedaan. Dat is het niet verlenen van hulp aan mensen in gevaar. Onze klacht was geen emotionele noodkreet, maar een rationele beslissing. We proberen het te begrijpen, antwoorden te vinden. Alleen de rede helpt ons nu om overeind te blijven.

»We wilden met onze klacht ook absoluut vermijden dat het nog eens zou gebeuren. En dan gebeurt het opnieuw, op 22 maart, met dezelfde protagonisten. De daders van Parijs zijn vertrokken uit Molenbeek en zijn nadien teruggekeerd om zich weer in Brussel te gaan verstoppen. Ongelooflijk dat de Belgen niet begrepen dat ze moesten reageren.»

'Samia Maktouf: 'België heeft niet genoeg gedaan om het leven van ­onschuldige burgers te ­beschermen.'


Franse missers

‘We willen niet alle schuld voor de aanslagen in de schoenen van België schuiven,’ zegt advocate Samia Maktouf. Ze erkent dat ook de Franse veiligheidsdiensten fouten, erg veel fouten, hebben gemaakt. Zo was er op die noodlottige avond geen enkele veiligheidsmaatregel getroffen rond de Bataclan, terwijl de zaal al langer als een potentieel doelwit voor aanslagen gold. In 2009 was er een concrete dreiging waarvan de eigenaars niet eens op de hoogte werden gebracht, en in augustus 2015, drie maanden voor 13/11, vertelde een teruggekeerde Syriëstrijder aan het Franse gerecht dat IS plannen had om een concertzaal aan te vallen. Toch werd de Bataclan, één van de belangrijkste concertzalen van de Franse hoofdstad, niet bewaakt. De politie had zelfs geen grondplan van de zaal, terwijl de terroristen dat gewoon op hun telefoon hadden staan.

Dat was niet het enige wat foutliep. Zo slaagde de Franse kamikaze Samy Amimour, die zich in de Bataclan opblies, er in 2013 in om naar Syrië te vertrekken, hoewel hij vanwege zijn radicale sympathieën onder toezicht van het Franse gerecht stond en zijn paspoort was ingetrokken. De moskee in de keurige Parijse voorstad waar hij radicaliseerde, werd nooit gesloten. En Fabien Clain, de alom gezochte woordvoerder van IS die de aanslagen in Parijs opeiste vanuit Syrië, wandelde in februari 2015 doodleuk een elektronicazaak in Parijs binnen om daar het geavanceerde geluidsopnamemateriaal te kopen waarmee hij acht maanden later de aanslagen van 13/11 zou opeisen. Voor de aankoop kon hij onder zijn eigen naam ook een krediet van 3.000 euro afsluiten. ‘Het was de zaakvoerder van de winkel zélf die dat aan de Franse politiediensten is gaan melden na de aanslagen,’ zucht Maktouf. ‘Dus ja, ook de Fransen hebben fouten gemaakt.’

'Ik zie het lijden van de ­ouders en de families elke dag, en het is verschrikkelijk.'

HUMO Waarom hebben jullie dan ook geen klacht ingediend tegen Frankrijk?

Ribet «We hebben ons burgerlijke partij gesteld in het dossier, dat komt eigenlijk op hetzelfde neer. We zitten ook in verschillende verenigingen van slachtoffers in Frankrijk die de mistoestanden bij het gerecht en de veiligheidsdiensten aanklagen. Nogmaals, we lijden niet aan belgofobie of zo. Ons doel is: de disfuncties detecteren, in België én in Frankrijk.»

Maktouf «De grootste fout die België gemaakt heeft, is dat ze de informatie over Abdelhamid Abaaoud en het netwerk van Verviers voor zich hebben gehouden. Want Verviers wordt nu beschouwd als een soort ‘generale repetitie’ voor Parijs. Als ze die informatie hadden gedeeld met de Franse veiligheidsdiensten, had men veel onheil kunnen voorkomen.»

HUMO België had de aanslagen kunnen vermijden, zegt u.

Maktouf «Frankrijk ook.»

HUMO Is dat geen illusie? Als de ene moslimterrorist wordt tegengehouden, sturen ze vanuit Syrië wel een andere…

Maktouf «Net daarom is het zo belangrijk dat de inlichtingendiensten uit alle landen eindelijk eens fatsoenlijk gaan samenwerken. Kijk, iedereen heeft een stuk van de puzzel. De Belgen hadden de informatie over Abaaoud en Verviers. Ook de Fransen hebben een deel van de puzzel, net als Nederland, Duitsland of Scandinavië… We zouden al veel verder staan in de strijd tegen terreur mochten al die landen alles samenleggen. Maar dat doen ze niet, ze houden de info voor zich, en dat is verwerpelijk. Er zijn geen nieuwe structuren of instituten nodig, want die zijn er al. Europa heeft op dat vlak gedaan wat gedaan moest worden. Het zijn de landen zélf die het spel niet spelen zoals het hoort. Zelfs binnen één bepaald land, en ik neem Frankrijk als voorbeeld, zijn er oorlogjes tussen verschillende inlichtingendiensten die hun info voor zich houden. Hoe wil je dan zo’n monster als het terrorisme bekampen?

'Ik denk niet dat Salah Abdeslam zal meewerken. Als hij dat wilde, had hij dat al eerder gedaan – om de aanslagen van 22 maart te voorkomen.'

»Er is net een nota uitgelekt waarin Gilles de Kerchove, de Europese Coördinator voor Terrorismebestrijding, dat probleem aankaart. Vandaag wordt het aantal Europese burgers dat naar Syrië en Irak is vertrokken op 5.000 geschat. Maar bij Europol zijn er in het systeem maar 3.000 namen bekend. De rest? Niemand kent ze. Omdat de inlichtingendiensten uit verschillende landen hun namen niet doorspelen.

»En dat is dan nog maar alleen binnen Europa. Zodra terroristen het Europese grondgebied verlaten, hebben de veiligheidsdiensten geen oren en ogen meer. Vanwege de oorlog in Syrië is er bijvoorbeeld geen enkele communicatie meer mogelijk met de inlichtingendiensten daar.»

HUMO Het OCAD in België waarschuwde onlangs dat een nieuwe lading jihadisten uit Syrië naar Europa aan het terugkeren is.

Maktouf (knikt) «Onder meer Younes, de kleine broer van Abaaoud, die nu 15 moet zijn. Men heeft een telefoontje onderschept tussen Younes en zijn zus in Brussel, waarin hij zegt dat hij terugkomt om zijn broer te wreken. Als men die communicatie kan onderscheppen, waarom kunnen ze de jongen zelf dan niet pakken?»


De waarheid van Moureaux

HUMO Is het probleem niet overal hetzelfde, namelijk dat niemand de terreurdreiging ernstig heeft genomen?

Maktouf «Ja, en niemand had door hoe snel die dreiging is geëvolueerd. Toen Mohamed Merah in 2012 zeven mensen vermoordde, waren dat gerichte aanslagen tegen Franse militairen en Joodse kinderen. Vandaag zijn het massamoorden, gericht tegen willekeurige mensen. Dat is nieuw. Iedereen kan slachtoffer worden, dus moet iedereen meewerken om het te bestrijden.

»Europa moet ook eens goed nadenken over de verantwoordelijkheid van lokale politici. Zij staan op het terrein en zijn de eersten die verontrustende signalen kunnen opvangen. Ik denk nu aan de burgemeesters van Molenbeek. Françoise Schepmans had een lijst met namen van geradicaliseerde jongeren en greep niet in. Haar voorganger Philippe Moureaux deed nog minder. Die man is twintig jaar burgemeester van Molenbeek geweest! Moureaux heeft Salah Abdeslam zien opgroeien. Hij heeft zijn oudere broer ingehuurd als zijn naaste medewerker. Hij kruiste jongeren als Abrini en Abaaoud elke dag op straat. Hij heeft een kanker zien ontwikkelen, en hij heeft niets gezegd. Waarom niet? Omdat hij herverkozen wilde worden. Hij heeft de sociale vrede afgekocht bij een reservoir aan moslimkiezers. En zolang hij hun stem had, mochten ze doen wat ze wilden. Ik weet niet of die meneer ’s nachts goed slaapt. Want hij heeft een verpletterende verantwoordelijkheid.»

HUMO U hebt aan de Franse onderzoeksrechter gevraagd om Moureaux te verhoren in het kader van de aanslagen in Parijs.

Maktouf «Ja, en ik heb ook verkregen dat zijn boek, ‘De waarheid over Molenbeek’, aan het onderzoek wordt toegevoegd. Hij verwijst daarin naar vertrouwelijke gesprekken die hij zou hebben gehad met mensen uit de omgeving van de daders van Parijs. Eén van hen vertrouwt hem toe ‘dat ze niet zou twijfelen om Salah Abdeslam te helpen als ze dat kon’ (Abdeslam was toen nog op de vlucht, red.). Dan zou ik graag weten wie die dame is. De rechter heeft mijn verzoek aanvaard.»

'Er zijn mensen die dit hebben láten gebeuren: wij willen weten wie dat zijn'

HUMO Dient u ook een klacht in tegen Moureaux?

Maktouf «Nee, want ik beschouw hem niet als juridisch verantwoordelijk. Voor mij is hij moreel en politiek verantwoordelijk.»

HUMO Hebt u hem ontmoet?

Maktouf «Ik heb met hem gesproken in een televisiedebat. Wat ik zag was een man zonder mededogen. Een man die vier maanden na de aanslagen in Parijs een boek uitbrengt om zichzelf schoon te praten, en geen enkel woord overheeft voor de slachtoffers. Ik was extreem gechoqueerd door dat totale gebrek aan compassie en menselijkheid. Hij is zelf vader, hij moet zich toch kunnen voorstellen hoe het is om een kind te verliezen? Maar in zijn boek schrijft hij alleen over al die formidabele dingen die hij heeft gedaan in Molenbeek. Je kunt niet zomaar over 130 lijken wandelen om politieke redenen, het spijt me. Ik heb hem dat live op televisie gezegd. Hij had zich schrap gezet om zich te verdedigen als iemand hem van laks beleid beschuldigde, maar dit had hij niet verwacht. Omdat hij geen moment aan de slachtoffers heeft gedacht.»

HUMO Hebt u ‘De waarheid over Molenbeek’ gelezen, mevrouw Reinhart?

Reinhart «Nee, dat zou te pijnlijk zijn.»

Maktouf «De arrogantie van zijn betoog is een belediging voor alle getroffen families. Hij vertelt ook dingen die gewoon niet kloppen. Zo herhaalt hij in elk interview dat hij de eerste in België is geweest die de nikab (de allesbedekkende sluier, red.) heeft verboden. Nee meneer Moureaux, u hebt niets anders gedaan dan de Belgische wet toegepast. Verwacht u daar applaus voor?»

HUMO Salah Abdeslam is net uitgeleverd aan Frankrijk en heeft, volgens zijn advocaat, ‘zijn volledige medewerking beloofd’. Wat verwacht u daarvan?

Maktouf «Ik denk niet dat hij echt zal meewerken. Als hij dat wilde, had hij dat al eerder gedaan – om de aanslagen van 22 maart te voorkomen. Het kan niet dat hij daar niets vanaf wist. Ik betreur het dat men zijn rol heeft willen minimaliseren in de hoop dat hij zou meewerken. Men sprak bijna over hem in termen van een spijtoptant. Excuseer, maar een spijtoptant kan hij nooit zijn. Over zijn eigen rol moet hij niets meer vertellen, die kénnen we – hoewel hij zijn aandeel minimaliseert en de schuld in de schoenen van zijn dode broer Brahim schuift. Hij liet bij monde van zijn oudere broer Mohamed weten dat ‘er veel meer doden waren gevallen, als hij dat gewild had’. Wat is dat, een bedreiging? Zijn er niet genoeg doden gevallen? Wat hij nog zou kunnen doen is andere aanslagen helpen te verijdelen, andere terreurcellen helpen te ontmantelen.»

HUMO Als hij die kent, natuurlijk.

Maktouf «Dat is de vraag. Salah Abdeslam was geen groot wild – Abaaoud trouwens ook niet. Het waren schooiers die door IS werden gerekruteerd. Dat wil niet zeggen dat je zijn rol bij de aanslagen kunt minimaliseren. Maar iemand als Laachraoui (de kamikaze die zich opblies in Zaventem en ook de aanslagen in Parijs vanuit Brussel coördineerde, red.) stond veel hoger in de IS-hiërarchie. In Syrië bewaakte die bijvoorbeeld de buitenlandse gijzelaars van IS, onder meer Franse journalisten. Dat mocht niet iedereen doen.»

'Hoe wil je een monster als het terrorisme bekampen als elk land info voor zich houdt?'


Barbaarse hulpverlening

Samia Maktouf vertegenwoordigt verschillende overlevende slachtoffers en families van nabestaanden van de aanslagen. Sommigen kwamen voor de Franse parlementaire onderzoekscommissie getuigen over de schabouwelijke manier waarop ze tijdens en na de aanslagen in Parijs werden opgevangen. Het waren ijzingwekkende verhalen over hulpverlening die ‘kafkaiaans’ en bij momenten ‘barbaars’ werd genoemd. Ouders die de hele nacht nieuws over hun kinderen probeerden te vernemen en van het kastje naar de muur werden gestuurd, mensen die te horen kregen dat ‘geen nieuws goed nieuws was’ terwijl later bleek dat hun familielid overleden was, namen van slachtoffers die op Twitter verschenen terwijl de familie nog niet op de hoogte was. Een vrouw die in het mortuarium te horen kreeg dat ‘als ze het gezicht van haar vader niet wilde bekijken, ze haar een hand of een voet konden tonen’. Een familie die drie dagen had gewaakt bij het lichaam van een kind dat verkeerd was geïdentificeerd en niet het hunne was. Lange, chaotische wachtrijen voor de gewonden. Schotwonden die door de verplegers over het hoofd werden gezien.

'Ik weet niet of meneer Moureaux 's nachts goed slaapt. Want hij draagt een verpletterende verantwoordelijkheid'

Ook de nooddiensten hadden steken laten vallen. Zo was er een jonge vrouw die in de Bataclan met veertig andere mensen in een zaaltje gegijzeld werd gehouden en naar de politie probeerde te bellen – fluisterend, omdat de terrorist achter de deur stond. De politievrouw aan de andere kant van de lijn maande haar aan om luider te praten. ‘Ik zei dat ik niet luider kon praten omdat ik gegijzeld werd, maar ze zei dat ik de lijn blokkeerde voor écht dringende gevallen. Ik begon luider te praten en de andere gijzelaars vroegen me om te zwijgen omdat ik het leven van iedereen in gevaar bracht. De politievrouw zei boos dat ik het zelf moest weten en haakte in.’

Maktouf «Mijn cliënten van 13/11 zijn stuk voor stuk gechoqueerd door de manier waarop ze zijn behandeld. Allemaal. Maar ik denk dat de hulpdiensten die avond gedaan hebben wat ze konden. We stonden plots tegenover oorlogstaferelen, massale moordpartijen waar niets tegen opgewassen was. De diensten waren overweldigd, omdat niemand zich had voorgesteld dat dit ooit zou kunnen gebeuren. Europa heeft al decennialang geen oorlog meer gekend, maar vandaag zijn we weer in oorlog.

'Charles Michel reageerde heel onaangenaam op onze klacht. Men vond ons rancuneus. Maar sinds 22 maart zeggen steeds meer mensen: 'Jullie hadden misschien wel gelijk.''

»Ik zie het lijden van de ouders en de families elke dag, en het is verschrikkelijk. Ze worden nog steeds niet goed opgevangen. Er is geen echt begrip voor hun lijden. Het zijn oorlogsslachtoffers die ronddwalen. Ik ben er zeker van dat de Belgische slachtoffers en nabestaanden dezelfde diepe pijn ervaren.»

HUMO U zei voor de onderzoekscommissie dat er vandaag nog steeds 500 slachtoffers zijn die geen advocaat hebben. Hoe komt dat?

Maktouf «Omdat ze de weg niet kennen. Omdat Frankrijk niet weet hoe het op dit soort situaties moet reageren. Vorige week werd ik opgebeld door een moeder die met haar twee minderjarige dochters in het Stade de France was. Na de eerste ontploffing zijn ze in het gedrang van de volksmassa tegen de muur geplet. Ze kwamen er heelhuids uit, maar nu, vijf maanden later, contacteert ze me omdat het trauma niet weggaat. Haar dochter van 16 wil nog steeds niet naar school. Er zijn die avond zoveel levens gebroken, niet alleen letterlijk.»

HUMO U vecht voor de erkenning van die psychologische schade.

Maktouf «Vandaag telt voor de wet alleen de fysieke en materiële schade die een aanslag veroorzaakt. Ik vind dat onbegrijpelijk.

»Eén van mijn cliënten, Omar Dmougui, was een bewaker aan één van de ingangen van het Stade de France. Hij heeft één van de kamikazes verhinderd om het stadion binnen te dringen, maar is vandaag nog steeds zwaar getraumatiseerd. De man stond op een bepaald moment bijna neus aan neus met een terrorist. Omdat de bewaker de doorgang blokkeerde, heeft die een stap achteruitgezet en zijn gordel tot ontploffing gebracht. Mijn cliënt had het geluk dat de explosieven enkel zijwaarts ontploften, maar hij werd omvergeblazen en kwam op de grond terecht, boven op afgerukte lichaamsdelen waarin het bloed nog pompte. Zo is hij uren blijven liggen, men dacht dat hij dood was.

»Vandaag wordt hij nog altijd verzorgd in een militair hospitaal, op de psychiatrische afdeling. Hij heeft geen fysieke letsels, maar de dokters zeggen dat het hersentrauma waaraan hij lijdt al sinds de slag bij Verdun niet meer is voorgekomen bij een slachtoffer. Hij lijdt aan een soort geheugenverlies, waardoor hij elke ochtend dat hij wakker wordt, de indruk heeft dat de aanslagen pas gebeurd zijn.»

HUMO Dmougui is Marokkaan. Ik las dat zijn verblijfsvergunning in Frankrijk vorige maand afliep.

Maktouf «Ik heb moeten vechten voor de vernieuwing van zijn verblijfskaart. De administratie lag eerst dwars, omdat dat ‘niet volgens de procedure was’. Mijn cliënt heeft een terrorist verhinderd om een stadion met duizenden toeschouwers, inclusief de Franse president, binnen te dringen. En wat is zijn beloning? Men heeft hem voorgesteld om zijn reis naar Marokko te vergoeden. Dat is choquerend, zoveel gebrek aan respect. Maar ik heb uiteindelijk toch een verlenging van zijn verblijfsvergunning voor tien jaar bekomen. Dat is het minimum voor zo’n heldendaad.

»Iedereen die er die avond bij was, is voor het leven getekend. Er zijn nog zoveel vragen. Op het overlijdensbericht van Valentin Ribet staat bij het tijdstip van overlijden ‘tussen 13 en 14 november 2015’. Zijn ouders hebben er geen idee van wanneer de hulpdiensten arriveerden, wat de precieze omstandigheden van zijn dood waren… Dat is ondraaglijk. Het zijn heel moedige mensen die besloten hebben om niet bij de pakken te blijven zitten, maar zelf op zoek te gaan naar antwoorden. Ze interpelleren politici en rechters, en klagen nu ook België aan.»

Reinhart «Het is nu dinsdagavond 26 april 2016, halfnegen, en onze zoon had moeten leven. Hij is vermoord. Ik wil dat men ons uitlegt waarom. Waarom 130 mensen in Parijs zijn gestorven, en waarom het opnieuw is kunnen gebeuren op 22 maart. Er heeft zich intussen ook een Spaanse familie bij ons gevoegd, van wie de 25-jarige zoon ook is vermoord in de Bataclan. Ik hoop dat onze klacht ook weerklank krijgt bij de families van de slachtoffers van Zaventem en Maalbeek. Ik hoop dat het besef daar groeit dat hun geliefden niet hadden moeten sterven.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234