null Beeld

Naema Tahir: 'Beter dan Claus, Elsschot en Boon'

In de laatste jaren van zijn leven voerde de oude Goethe vrijwel dagelijks gesprekken met een jongeman genaamd Eckermann. Die laatste noteerde alles en daaraan hebben we een hoogst interessant boek te danken: ‘Gesprekken met Goethe’. Op 31 januari 1827 vertelt Goethe Eckermann dat hij een Chinese roman gelezen heeft. Hij ziet steeds meer in, zegt de grote man, dat het dichten ‘gemeengoed van de mensheid is’. Overal zijn grote schrijvers. We moeten gaan beseffen dat de nationale literatuur maar van relatieve waarde is. ‘De tijd van de wereldliteratuur is aangebroken.’

Dit was bijna tweehonderd jaar geleden. Maar het besef dat Goethe van ons vraagt, hebben we nog altijd nauwelijks. Een geletterd mens kent, naast de Nederlandse literatuur, de Engelse, Franse, Duitse en Russische klassieken. En ‘Don Quichot’ en ‘De tijgerkat’. Maar een Chinese roman? Nee.

Toch is het waar wat Goethe zegt. De wereld is veel groter dan Europa en Noord-Amerika. En overal zijn grootse boeken geschreven. Maar om dat te zien moet je je ‘pedante eigendunk’ laten varen en ‘voorbij de beperkte kring van je eigen omgeving kijken’. Dat doen we echter, zoveel jaren na Goethe, nog altijd maar weinig, erg weinig.

Neem nou Khushwant Singh. Daar hebt u naar alle waarschijnlijkheid nog nooit van gehoord. Toch heeft deze man een magistrale roman geschreven, die zonder meer tot de wereldliteratuur kan worden gerekend en die een geletterd mens dus gelezen moet hebben. Maar ja, Singh komt niet uit Europa of Noord-Amerika. Hij komt uit India.

Het boek waar ik het over heb, heet ‘Train to Pakistan’ en is zojuist in het Nederlands vertaald. Ik heb het voorwoord bij die vertaling mogen schrijven. De roman kreeg onlangs nog 5 sterren en werd boek van de week in De Standaard. ‘Trein naar Pakistan’, zoals de Nederlandse versie heet, gaat over het drama van de ‘partition’, het uiteenvallen van India in een hindoeïstisch deel (dat India bleef heten) en een islamitisch deel (dat de naam Pakistan kreeg) in 1947. Singh beschrijft de periode na de dekolonisatie door te laten zien wat de grote politiek voor invloed heeft op één heel klein fictief dorpje in de Punjab, waar moslims, hindoes en sikhs al eeuwenlang betrekkelijk harmonieus één gemeenschap vormen. Hij vertelt grandioos over het leven van een handjevol concrete individuen, met psychologische scherpte en de schijnbaar stilistische eenvoud van de grote literator.

Als je het boek gelezen hebt, is de ‘partition’ voor de rest van je leven veel meer dan dat abstracte, cerebrale feitje dat het voordien was. Je beseft opeens wat die scheiding voor de mensen in India en Pakistan is: een gebeurtenis die het hele maatschappelijke denken nadien heeft gekleurd, zoals de Holocaust nog altijd het denken in het Westen ten diepste kleurt.

Maar het doet meer, zoals alle wereldliteratuur. Het laat je een gevaar zien, wat onder gelukkiger omstandigheden onderaards blijft, maar altijd aan de dag kan treden en dan tot massaal en meedogenloos bloedvergieten leidt. Dat gevaar is dat de verschillen tussen bevolkingsgroepen door politici worden aangezet en die groepen daardoor zo tegen elkaar worden opgehitst dat ze elkaar bruut gaan afslachten. Het voormalige Joegoslavië is daar ook een goed voorbeeld van.

Lees dat boek. Beter dan Claus, Elsschot en Louis Paul Boon. Laat staan de rest.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234