null Beeld

Naema Tahir: 'De kijkende mens leest niet'

Enkele weken geleden was ik op de Boekenbeurs in Antwerpen, voor een paneldiscussie over mijn zevende boek, ‘Brieven in Urdu’.

Met mij waren er nog twee andere auteurs met naam en faam die hun nieuwe boeken aan het publiek voorstelden. Er zaten ongeveer twintig mensen in de zaal. Na afloop werd er gesigneerd, zoals gebruikelijk. Ik heb welgeteld één exemplaar gesigneerd en verkocht. De auteur die naast me zat, signeerde geen enkel boek. Ook van de zijde van de kranten, de televisie en de radio is er hoegenaamd nauwelijks belangstelling. Niet voor mijn werk, maar ook nauwelijks voor dat van de meeste van mijn collega-literaire schrijvers.

Dat was tien jaar geleden nog heel anders. De publicatie van een nieuw boek leidde steevast tot een drukke tijd van optredens te lande en in de media. Er was volop aandacht in de kranten, er waren vele recensies.

Er is iets veranderd, dat is duidelijk. De belangstelling voor het literaire boek is tanende. De enige boeken die nog echt goed lopen, zijn thrillers en seksueel getinte boeken.

Echt verrassend is het natuurlijk allemaal niet. Want de boekenverkoop loopt al vele jaren terug. Het aantal boekhandels en antiquariaten is nog maar een fractie van wat het ooit was. En ook het type boek dat men in de boekhandels aantreft, is veranderd. In plaats van grote, stevige, gedegen werken, vindt men er nu vooral kleine, dunne, vrolijk gekleurde en vormgegeven niemendalletjes, en vooral pageturners.

Er is, kortom, sprake van ernstige ontlezing. Tegenwoordig staren we met z’n allen de hele dag naar de computer en de smartphone, en vullen onze tijd met – klik, klik – het scannen van heel korte, oppervlakkige en emotionele boodschappen. Het idee dat intellectuele verdieping noodzakelijk is om te achterhalen hoe de werkelijkheid in elkaar zit en er een juist beeld van te krijgen, is grotendeels verdwenen. Wat zouden daarvan de maatschappelijke consequenties zijn?

Giovanni Sartori, een Italiaanse politicoloog, schreef er een boek over, getiteld ‘Homo videns’. Het is al bijna twintig jaar oud, maar vandaag zelfs nog actueler dan toen het verscheen. Sartori stelt dat beschaving gebaseerd is op het schrift. Boeken dus. Die hebben de homo sapiens in de ware zin van het woord mogelijk gemaakt. Dat wil zeggen, een mens die nadenkt, zijn verstand gebruikt en daarbij gebruikmaakt van de kennis en ervaring van anderen, die ligt opgeslagen in hun boeken. Maar de homo sapiens is aan het verdwijnen en in zijn plaats komt een ander, nieuw menstype, de homo videns: de kijkende mens. Die mens kan niet meer abstract denken. Hij vereenzelvigt de wereld met wat gezien kan worden. En hij is hoogst emotioneel, want beelden zijn, anders dan letters, emotioneel.

Beide kenmerken van de homo videns zijn gevaarlijk. Niet abstract kunnen denken is gevaarlijk, omdat veel van de waardevolste zaken abstracta zijn. Denk aan democratie en rechtsstaat. Die zijn niet te zien en kunnen alleen voortbestaan als mensen ze begrijpen. En ook de emotionaliteit van de homo videns is gevaarlijk. Want veel emoties zetten aan tot onverstandige acties – in het persoonlijke leven, maar ook in de politiek. Denk aan boosheid, impulsiviteit, haat. De televisie en het internet – beeldmedia bij uitstek – zetten aan tot emotionaliteit in plaats van nadenken en bezinning. Men hoeft geen helderziende te zijn om te begrijpen waar dat toe leidt.

Naema Tahir is een Nederlandse schrijfster van Pakistaanse afkomst.

Volgende week: Heleen Debruyne, schrijfster en chef vrouwenzaken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234