null Beeld

Naema Tahir: 'Willen we wel een gelukkig nieuw jaar?'

Wij wensen elkaar dezer dagen een ‘gelukkig nieuwjaar’ toe. Het achterliggende idee is natuurlijk dat het om geluk gaat in het leven. Dat geluk het hoogste goed is. We willen toch allemaal gelukkig zijn, nietwaar? Of ligt het weer ingewikkelder? Ik ben bang van wel. Het volgende gedachte-experiment maakt dat duidelijk.

Stel, een bedrijf brengt een geluksstoel op de markt. (Technisch lijkt me dat wel mogelijk.) Als u in die stoel plaatsneemt, wordt er door middel van allerlei elektroden en infusen voor gezorgd dat u zich vierentwintig uur per dag ongekend gelukkig voelt. Zo gelukkig kan men in het echte leven nooit zijn. Zou u in die stoel plaatsnemen? Als geluk inderdaad het hoogste goed is voor ons, mensen, moet het antwoord ‘ja’ zijn. U neemt in die stoel plaats. En niet slechts voor een dag, maar voor de rest van uw leven. (We nemen voor het gemak even aan dat uw leven in de stoel precies even lang duurt als uw leven uit de stoel. En natuurlijk ook dat u het kunt betalen.)

In werkelijkheid is er echter niemand die, geconfronteerd met dit gedachte-experiment, zegt: ‘Ja, dat zou ik doen.’ Werkelijk niemand. Iedereen deinst ervoor terug. De eerste reactie is meestal: ‘Ja, maar dan ben je toch niet écht gelukkig?’ Antwoord: ‘Jazeker, supergelukkig, 24/7. Dat geluksniveau haal je nooit met een leven uit de stoel.’ Na even nadenken blijft men er toch altijd bij: liever niet in de stoel.

Dit gedachte-experiment heeft er bij mij nogal ingehakt. Het bewijst dat het er in het leven helemaal niet om gaat gelukkig te zijn. Onze nieuwjaarswens is dus misplaatst. Maar waar gaat het dan wel om, als het niet om geluk gaat? Laten we te rade gaan bij de filosofen. Die hebben ervoor doorgeleerd.

De grote Immanuel Kant zegt: het gaat erom dat we proberen een goed mens te zijn. We moeten onze plicht doen. Of we daarvan gelukkig worden, is irrelevant. Wat Kant hier stelt, is niets nieuws. Het is in wezen een geseculariseerde versie van het eeuwenoude gebod God te eren. Dát is het hoogste goed.

God eer je door zijn geboden na te komen. Dan ben je een goed mens. Alle wereldgodsdiensten zijn het daarover eens. Maar stel nu eens dat God niet bestaat, zoals sommigen beweren. Dan heeft hij dus ook geen geboden uitgevaardigd en kunnen we niet een goed mens zijn door die na te volgen. Kunnen we zonder God tóch nog een goed mens zijn? Wat betekent het in dat geval een goed mens te zijn? Wie bepaalt dan wat goed is? En last but not least: waarom zouden we eigenlijk moeten proberen een goed mens te zijn? Ben je niet beter af als je slecht bent, maar gelukkig?

Ik wou dat ik heldere antwoorden op al deze vragen had, maar ik heb ze niet. Ik rommel maar wat aan. Mijn geloof slingert heen en weer als een pendule. Ik vraag me voortdurend af wat goed is en wat kwaad. Ik doe meestal mijn best een goed mens te zijn, maar soms heb ik er de energie niet voor en kan het me niks schelen. Gaat het u ook zo? Dan wens ik u veel wijsheid en kracht toe in het nieuwe jaar.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234