Nathalie Roche, plastisch chirurge uit 'Topdokters': 'Een operatie is als topsport: ik moet daar echt van bekomen'

Nathalie Roche (49), de Nederlandse plastisch chirurge uit ‘Topdokters’ op VIER, heeft het allemaal. Ze is beeldschoon en wandelt in het mannenbastion UZ Gent rond op zwarte naaldhakken, onder haar strakke broek komen getatoeëerde enkels piepen. Ze leidt met strakke hand wat zij haar eigen winkel noemt: één van Europa’s oudste en meest gerenommeerde teams van wonderdokters die lip-, kaak- en gehemeltespleten uit de wereld helpen.

'Na een operatie verschijnt er vaak een compleet ander kind: zelfverzekerd, met ogen die stralen. Daarvoor doe ik het'

Nathalie Roche heeft zich gespecialiseerd in aangezichtschirurgie bij kinderen en opereert nu vooral baby’s en kinderen met gespleten lipjes. Ze doet haar werk met een passie waar de hitte van afslaat.

Nathalie Roche «Zo’n operatie is bijzonder: de ingreep duurt hooguit twee uur, maar heeft een enorme impact op het leven van die mensen. Ik heb pas een pubermeisje behandeld. Haar lip was wel hersteld toen ze baby was, maar vertoonde nog duidelijk sporen. Puber zijn is al een hel – je wordt je opeens erg bewust van hoe je eruitziet en hoe mensen naar je kijken – en als je dan nog een afwijking in je gezicht hebt en je spreekt niet helemaal goed, dan ervaar je die puberellende natuurlijk vijf keer sterker. Toen dat meisje hier binnenkwam, zag je aan haar doffe ogen dat ze echt doodongelukkig was. Ik heb haar lip gecorrigeerd en wat opgespoten met vet van haarzelf, ik heb haar neus geopereerd en ook haar wangen een beetje meer volume gegeven. Vorige week kwam ze op controle en er stapte een compleet ander meisje binnen: zelfverzekerd, met ogen die straalden. Dat zien geeft zo’n voldoening, echt zálig.

»Je helpt niet alleen het kind. Ook de ouders zitten vaak met een schuldgevoel, en dan vooral de moeder: had ik het kunnen voorkomen? Heb ik iets verkeerd gedaan toen ik zwanger was? Ook hen geef je met zo’n stralend kind veel rust.»

HUMO Er schijnt wel een verband te zijn tussen een gespleten lip en roken en drinken tijdens de zwangerschap.

Roche «Er spelen meerdere factoren. De aandoening kan erfelijk zijn, ze komt soms ook voor als deel van een syndroom dat afwijkingen veroorzaakt bij meerdere organen tegelijk, en we weten inderdaad dat roken en drinken de kans op schisis vergroot. Vandaar ook dat er zoveel gespleten lipjes voorkomen in ontwikkelingslanden waar de voeding schraal is of meisjes vaak jong zwanger worden zonder dat ze het doorhebben en geen medische begeleiding krijgen zoals bij ons.»

HUMO U gaat elk jaar twee weken naar een ontwikkelingsland om kosteloos hele dagen lipjes te opereren.

Roche «Ja. Ik ben al in Ethiopië, Guatemala en Indonesië geweest.»

HUMO Waarom wilt u dat doen? Vanwege het fijne gevoel goed te doen?

Roche «Neen. Ik reis graag en tijdens zo’n missie doe je twee weken lang hele dagen niets anders dan opereren: je staat op, je ontbijt, je opereert soms tien uur aan een stuk, je eet en gaat weer slapen. Er is geen afleiding, geen wifi, geen huishouden, er zijn geen rekeningen die je moet betalen. Ik neem behalve mijn medische instrumenten ook bijna niets mee – drie T-shirts, twee broeken en een paar onderbroeken. Alles wordt er teruggebracht tot de essentie en je komt in een situatie die tot bezinning leidt. Ik vind het heel goed om af en toe eens diep na te denken over jezelf: waar ben ik eigenlijk mee bezig? Doe ik wat ik doe wel goed? Ik heb er tijd om stil te staan bij de dingen, en ook bij hoe vreselijk goed we het hier hebben. We vinden het allemaal zo vanzelfsprekend dat je gezond kunt eten en toegang hebt tot een schitterende gezondheidszorg. Of dat je als arts de beschikking hebt over een goed uitgeruste operatiezaal met de nieuwste instrumenten, en een ontwaakzaal met voor elk kind een eigen monitor en een zuurstoffles. In het buitenland heb je vaak maar één zuurstoffles voor drie kinderen die wakker worden.

'Toen ik 10 was, wist ik dat ik arts wilde worden. En ik was toen al graag bezig met mijn handen'

»De kick van goed te doen heeft er echt niets mee te maken. Ik zie het gewoon als mijn taak. Kijk, ik heb een bepaald talent, ik ben gewoon goed in wat ik doe, en net zoals de jezuïeten vind ik dat je je talent maximaal moet benutten. Ik moet er zoveel mogelijk mensen van laten profiteren, ook degenen die niet makkelijk naar mij toe kunnen komen.

»In Indonesië opereer ik ook de gevolgen van brandwonden. Ze koken daar op een open vuur en kinderen kruipen er vaak per ongeluk door de hete as of ze krijgen een pot hete olie over zich heen. Omdat er geen brandwondencentra zijn, overleven ze dat dikwijls niet. Of als ze genezen, hebben ze vreselijke contracturen – vel dat zo is samengetrokken dat de hand of de voet helemaal onbruikbaar is. Die probeer ik weer te laten functioneren.»

HUMO U werkt hier altijd samen met onder anderen orthodontisten en logopedisten, omdat een schisispatiënt meestal ook gebits- en spraakproblemen heeft. Zo’n aanpak is in Indonesië niet haalbaar.

Roche «Juist omdat we elk jaar terugkeren, kunnen we de operatie wel in stappen uitvoeren: eerst sluiten we de lip, daarna het verhemelte. We hoeven niet te denken: ‘We moeten alles in één keer doen en we zullen er maar het beste van maken.’ Oké, voor een orthodontist hebben de mensen ginder geen geld, maar nadat het verhemelte gesloten is, krijgen ze wel oefeningen mee om hun kind zo goed mogelijk te leren spreken.»

HUMO Waarom is het spreken soms zo moeilijk voor hen?

Roche «Dat heeft verschillende oorzaken. Om te kunnen spreken hebben we een gesloten verhemelte nodig. Voor heel veel spraakklanken moet je de tong tegen het verhemelte kunnen klakken. Als dat niet gesloten is, produceer je automatisch een heel nasale klank. Bovendien heb je aan de achterkant van het verhemelte kringspieren die de opening van de neus naar de keel afsluiten bij bepaalde klanken. Bij de patiëntjes zijn die spieren ook gespleten. Zelfs wanneer we ze operatief hebben gehecht, functioneren ze niet altijd optimaal. In dat geval moeten kinderen logopedisch geholpen worden. Maar de begeleiding in zo’n land is natuurlijk niet te vergelijken met die in ons land.»

HUMO Voor een perfectionist als u moet dat storend zijn.

Roche «Helemaal niet. Hier is het uitgangspunt dat we streven naar het zo perfect mogelijke, maar in de ontwikkelingslanden zijn mensen daar nog niet aan toe. Ze proberen te overleven, een beetje zoals dieren in de natuur. Ik heb daar al meegemaakt dat een pasgeboren kind met een lipafwijking gewoon over de schutting werd gegooid, waarna het door nonnen werd gevonden. In het begin vond ik dat vreselijk, maar naarmate je langer in zo’n land bent, kun je die ouders ergens wel begrijpen. Ze zijn vaak heel arm, en een kind met een misvorming zien zij als een soort vloek. Het kan niet goed eten – je hebt daar geen speciale flessen voor baby’s die door zo’n lip niet aan de borst kunnen drinken – en als het niet drinkt, sterft het. Voor die ouders is het heel moeilijk hun kind toch te proberen voeden. Vergelijk het met een pasgeboren dier in een kudde dat niet direct opstaat om mee te lopen, en dat wordt achtergelaten en sterft.

»Het is heel dubbel, maar je gaat in die omstandigheden anders over zulke dingen denken. Daar denk ik niet: het moet allemaal perfect zijn. Ik doe alles wat ik kan, maar ik ben al blij als het kind kan eten en er zo uitziet dat het anderen niet opvalt.»

'Ik heb al in landen gewerkt waar pasgeboren kinderen met een lipafwijking gewoon over de schutting werden gegooid.'

HUMO U bent met de organisatie Operation Smile ook al mee geweest naar Afrika.

Roche «Daar werk ik met chirurgen die net als ik in schisis gespecialiseerd zijn. Zo heb je er niet veel, omdat de aandoening hier niet zo vaak voorkomt – in zowel Nederland als België wordt er maar één op de duizend kinderen mee geboren. Niet iedereen is geïnteresseerd in die pathologie.»

HUMO Waarom u wel?

Roche «Ik hou erg van de logica van de operatie. Ik vind het elke keer weer boeiend om bij een misvormd mondje naar de anatomische delen te zoeken: die zijn wel allemaal aanwezig, alleen zitten ze op de verkeerde plaats. Dan moet je op het gezicht precies aftekenen wat waar moet komen, daarna moet je beginnen te snijden en losmaken en de anatomie herstellen. Je krijgt het nooit helemaal zoals de natuur het bedoeld heeft, maar ik vind het zalig om toch zo dicht mogelijk in de buurt te komen.»

HUMO U sprak net over de verantwoordelijkheid die talent met zich meebrengt, zoals de jezuïeten die ter harte nemen. Maar u komt uit het protestantse Nederland, wie gaf u die instelling mee?

Roche «Mijn ouders. Ze waren allebei musicus. Mijn vader was tot aan zijn pensioen solocellist in het Rotterdams Philharmonisch Orkest en mijn moeder was violiste. Hij is een Fransman en hij had een beurs gewonnen om aan het Amsterdamse conservatorium te studeren. Daar heeft hij mijn moeder leren kennen. Ze zijn allebei keiharde werkers: ‘Waar een wil is, is een weg’ was het motto thuis. En ik denk echt dat je alles kunt bereiken wat je wilt als je iets echt graag wilt en je je daarop focust – als je tenminste niet met erge tegenslagen te maken krijgt, zoals een zware ziekte.»

HUMO U wilde geen muziek spelen.

Roche «Ik hou enorm van muziek en ik heb ook wel even viool gespeeld, maar ik had helemaal geen zin om daar moeite voor te doen. Toen ik 10 was, wist ik al dat ik arts wou worden. Ik probeerde alles te weten te komen over hoe de natuur werkt en hoe het menselijk lichaam in elkaar zit. Ik weet nog hoe graag ik altijd naar onze huisarts ging. Ik ben in een dorp opgegroeid en we hadden een huisarts die nog alles zelf deed en een eigen microscoop had. Als hij mijn urine moest onderzoeken, mocht ik hem helpen om die te centrifugeren. Daarna mocht ik het plasje onder de microscoop bekijken en leerde hij me hoe ik de cellen kon onderscheiden. Ik vond dat mateloos boeiend. Sindsdien heb ik altijd heel bewust naar mijn doel toegewerkt.

»In het vijfde middelbaar zat ik al in de collegebank geneeskundelessen mee te volgen om te weten hoe die waren. Het leek me vreselijk om aan een studie te beginnen waar ik zo naar had verlangd en dan ontgoocheld te worden. Dat wilde ik per se voorkomen. Maar die colleges hebben mijn interesse alleen maar versterkt.»

HUMO U komt in ‘Topdokters’ ook heel doelgericht en rationeel over. U begint elke operatie met een checklist en vraagt iedere aanwezige in de operatiezaal hardop te zeggen wat zijn taak is.

Roche «Ja, zoals een piloot doet vlak vóór hij opstijgt. Die wil ook niet dat hij onderweg voor verrassingen komt te staan.

»Een chirurg moet logisch kunnen denken, zeker tijdens het opereren. De anatomie van het gezicht ken ik ook door en door. Tijdens elke operatie wil ik me het gezicht dat ik maak, voortdurend driedimensioneel kunnen voorstellen om het mooist mogelijke resultaat te bereiken. Ik hou van esthetiek, van schoonheid en kunst.»

HUMO U gebruikt een ouderwetse inktpen om uit te tekenen hoe je het gezicht zult maken.

Roche «Ik heb alle stiften geprobeerd, maar niets is zo precies als een inktpen. Als ik een gespleten lip herstel, moet het lippenrood van de twee kanten perfect aansluiten, want één millimeter verschil tussen de linker en rechter liplijn bij een baby wordt een verschil van een paar millimeter als het kind groter wordt, en dat kun je van tien meter afstand zien. Daarom prik ik met de punt van de pen aan beide zijden een kleine stip in de liprand, een soort tijdelijke tatoeage. Tijdens de operatie zorg ik er dan voor dat die twee puntjes perfect op elkaar aansluiten.»


Beetje botox

HUMO Chirurgen zijn doeners, zeggen ze.

Roche «Dat klopt. Toen ik geneeskunde studeerde, wist ik al heel snel dat ik met mijn handen problemen wilde oplossen, dat ik wou snijden. Als kind was ik al graag met mijn handen bezig. Ik maakte ook lange tijd al mijn kleren zelf. Voor de recital van de balletschool waar mijn dochter danst, heb ik onlangs nog bijna alle kostuums gemaakt.»

HUMO Wanneer hebt u dáár nog tijd voor?

Roche «’s Nachts (lacht). Iets creëren, iets onder mijn handen zien ontstaan, ontspant mij. Ik volg wel altijd een patroon. Zonder de logica lukt het niet.»

'Ik hou ervan geprikkeld te worden en naar onbekende werelden gelokt te worden.'

HUMO U houdt van schoonheid. Houdt u uw eigen schoonheid ook intact? U doet soms facelifts en andere correcties, en u werkt ook met botox, dus u zit bij de bron.

Roche «Dat is waar. Als mijn oogleden als gordijnen voor mijn ogen hangen, zal ik zeker ingrijpen, zoals ik bij mijn moeder al heb gedaan. En een prikje botox zet ik ook weleens bij mezelf. Soms kijk ik in de spiegel en denk ik een seconde: ‘En als ik nu eens…’ Maar neen.

»Ik heb geen problemen met ouder worden. Ik hoop alleen dat mijn lichaam me niet in de steek laat. Ik heb veel collega’s die een nekhernia of een schouderblessure hebben van uren na elkaar te opereren, en zelf heb ik al een ontstoken schoudergewricht gehad. Dat ik lichamelijk niet meer hetzelfde kan als toen ik 20 was en over vijf jaar misschien geen operaties van langer dan drie uur meer zal kunnen volhouden, vind ik lastig.»

HUMO U moet altijd even bezinnen na een operatie.

Roche «Zeker na een complexe ingreep of een operatie die niet helemaal verloopt zoals gepland. In één van de afleveringen van ‘Topdokters’ moet ik een bovenlip reconstrueren, maar het gat dat de oncoloog heeft gemaakt om de tumor te kunnen wegnemen, is veel groter dan ik had verwacht, en ik moet op het laatste moment mijn plan bijstellen. Dat is zó intens. Tijdens de operatie wil ik ook de hele tijd zelf controleren of het goed gaat met de patiënt, of de bloeddruk niet stijgt of daalt.

»Je kunt het vergelijken met topsport: ik moet daar echt van bekomen. Mijn vader had dat ook als hij thuiskwam van een concert. Dan zat hij zo vol adrenaline, dat hij onmogelijk meteen kon gaan slapen. Na een operatie zonder ik me dus altijd even af.»

HUMO Met een krentenbol van Albert Heijn.

Roche «Vaak wel, ja. Lekker Hollands, hè.»

HUMO Was naar België komen ook iets wat u per se wilde?

Roche «Niet helemaal. Ik heb in Nederland twee jaar naar een opleidingsplaats gezocht, maar toen had je daar nog een cultuur van vriendjespolitiek. Een neuroloog die mijn ouders kenden en die in het UZ Gent werkte, heeft voor mij hier een sollicitatiegesprek geregeld. Na mijn opleiding vroegen ze of ik wilde blijven, en toen heb ik gezegd dat ik dat alleen wilde als ik een nieuwe afdeling mocht beginnen die iets zou toevoegen aan de dienst. En daarna ben ik me gaan specialiseren in kinderchirurgie en aangezichtschirurgie.»

HUMO U koos voor een academische carrière terwijl u in deze hoogdagen van de plastische chirurgie ook voor het makkelijke geld had kunnen kiezen.

Roche «Ja, maar dat zou me veel te weinig voldoening hebben gegeven. Ik moet er niet aan denken elke dag hetzelfde te doen. Ik wil gedwongen worden te blijven nadenken en een beroep te doen op mijn creativiteit.»

HUMO U bent al heel lang in België, maar u bent nog steeds heel direct, op zijn Hollands.

Roche «Ouders en patiënten schrikken hier soms wel van mij, maar zo ben ik nu eenmaal. Als ik mijn kinderen vraag wat ze willen eten en ze antwoorden: ‘Mij is het gelijk’, dan word ik heel zenuwachtig. ‘Doe niet zo Belgisch en zeg duidelijk wat je wilt,’ antwoord ik dan (lacht).»

HUMO Waarom koos u ervoor zich op kinderen te concentreren?

Roche «Omdat het contact zo spontaan is.»

HUMO U neemt hen ook serieus. Als ouders binnenkomen met de vraag om de flaporen van hun kind te corrigeren, vraagt u het kind zelf of het dat wel wil.

Roche «Natuurlijk. Dat kind moet de pijn verdragen en wordt misschien misselijk van de narcose. Soms komen er ook ouders met een kind van amper 5 jaar oud met flapoortjes. Die opereer ik sowieso niet. Je moet zo weinig mogelijk littekens maken als een kind nog groeit.»

'Als de ouders een operatie willen en het kind niet, dan doe ik het niet. Het is het kind dat de pijn moet verdragen en misselijk is van de narcose'

HUMO En als u een kind vraagt of het de operatie zelf wil en het zegt ‘neen’?

Roche «Dan luister ik naar het kind. Zeker als het gaat om een operatie die niet medisch noodzakelijk is. De ouders zijn dan misschien kwaad, maar dan is dat maar zo. Meestal begrijpen ze het wel, hoor.»


John Travolta

HUMO U bent één van de vier chirurgen die samen de eerste en tot nu toe enige gezichtstransplantatie in België hebben uitgevoerd.

Roche «Vier chirurgen en een team van vijfenzestig mensen – de voorbereiding heeft meer dan drie jaar geduurd. Heel bijzonder was dat, heel zeldzaam ook. Sinds de allereerste gezichtstransplantatie, in Frankrijk in 2005, zijn er wereldwijd maar 38 uitgevoerd. Er is voor alles een gebrek aan donoren, maar een gezicht doneren is voor een familie natuurlijk extra beladen.»

HUMO Gaat het goed met de patiënt?

Roche «Heel goed. Hij had veel functionele problemen, hij kon niet slikken en sprak slecht. Dat is na de operatie allemaal hersteld. Maar alle details moeten uit de media blijven, vooral voor de familie van de donor – dat is wettelijk zo geregeld.»

HUMO U schreef over de operatie uw proefschrift met de titel ‘Face Off’, naar de film met John Travolta.

Roche «Dat mag toch, de mensen een beetje prikkelen? (lacht) Ik hou er zelf ook van geprikkeld te worden en naar onbekende werelden gelokt te worden. Zo ben ik vijf jaar geleden mee gaan kitesurfen met collega-chirurgen. Ik kan er nog steeds niets van, maar ik blijf het proberen.»

HUMO Ik zag op uw enkels boven uw zwarte naaldhakken ook een tatoeage.

Roche «Dat is een cadeau van een vriend van mij, Rinus Souisa, een tatoeëerder met wie ik ook samenwerk. Hij is een bekend gezicht in de tattoowereld. Nadat hij zelf met medische tatoeages was begonnen op vraag van klanten, werkt hij nu op vraag van een chirurg ook littekens weg en helpt hij mensen met wijnvlekken. Hij heeft zijn tattooshop intussen verkocht en heeft zich gespecialiseerd in medische tatoeages. Hij is echt geweldig, hij heeft zijn kennis zelfs verder verdiept bij de Maori in Nieuw-Zeeland.

»Mijn tattoo is een ontwerp van hem. Ik wilde een beeld waarin mijn beroep verwerkt zit – vandaar het mes – er moest een hart in voorkomen omdat ik erg vanuit mijn buik leef, en mijn sterrenbeeld moest er ook in – ik ben een Leeuw.»

HUMO Leeuwen staan graag in de schijnwerpers.

Roche «Dat zeggen ze, ja.»

HUMO U durft wel de touwtjes in handen te nemen, als ik u bezig zie met uw team.

Roche «Ja, dat durf ik. Collega Dimitri Aerden zegt dat ook in het programma: alle chirurgen hebben lef.»

HUMO U bent hier op de afdeling de enige vrouwelijke chirurg tussen vijf mannen en zes mannelijke assistenten.

Roche «Dat is soms niet makkelijk. Je kan nog zo hard roepen dat mannen en vrouwen gelijk zijn, maar biologisch blijft er een verschil. Ik merk ook hier toch elke keer weer dat mannen niet beseffen hoe moeilijk het is om als vrouw te balanceren tussen je carrière en de zorg voor de kinderen en het huishouden – want dat komt als vanzelfsprekend vooral op de schouders van de vrouw terecht.

»Ik ben het ook helemaal eens met Ilse Degreef, die vorig jaar in ‘Topdokters’ zei dat je in het academisch milieu nergens raakt als je je als vrouw afwachtend opstelt. Mannen vragen zich nooit af: ‘Zal ik het wel kunnen?’ Een vrouw denkt dat wel, niet alleen omdat ze vaak meer aan zelfreflectie doet, maar ook omdat ze haar werk met al die andere taken combineert. Daardoor weet ze niet altijd zeker of ze alles nog wel goed genoeg kan doen. Als je geen tienduizend dingen tegelijk doet, zoals de meeste mannen, hoef je je die vraag niet te stellen.»

HUMO U geeft ook les, u begeleidt studenten en u voedt uw kinderen alleen op in co-ouderschap.

Roche «Ze zeggen hier soms: ‘Knap, hoor, hoe jij dat allemaal doet.’ Maar twee dagen later zijn ze het wel weer vergeten (lacht).»

HUMO U bent een heel mooie vrouw. Zorgt dat in een mannenbastion voor dubbelzinnige situaties?

Roche «Ik heb nog nooit iets gemerkt van vrouwonvriendelijk gedrag. Natuurlijk hoor ik de mannen onder elkaar weleens een typisch mannelijke opmerking maken, en ik zie in de assistentenkamer weleens een poster of een screensaver waarvan ik denk: ‘Oké!’ Maar mannen zijn mannen, hè: ze zitten met dat testosteron. Als je je daar druk over gaat maken, maak je het jezelf onnodig moeilijk.»

HUMO Is uw schoonheid een voordeel?

Roche «Goh... Je valt wel sneller op, denk ik. Je blijft mensen sneller bij. Maar is dat een voordeel? Het gaat uiteindelijk maar om één ding: of je daarbij brains en lef hebt, of niet.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234