null Beeld

Nederlands koppel laat in Praagse kliniek embryo inplanten bij Belgische draagmoeder

Draagmoederschap 2.0? Het Nederlandse koppel Kim en Paul verwacht een kindje, al is Kim niet zwanger.

kim bos

'In blijde verwachting van een Europese baby'

Ze zaten met z’n vieren in de woonkamer en hielden elkaars handen vast: Paul en Kim Zoontjens en hun aanstaande draagmoeder Nadia en haar man. In de keuken pruttelde de boerenkool op het vuur en in de koelkast stond de Jip en Janneke-champagne klaar. De telefoon lag op het bijzettafeltje. Toen de dokter belde, volgens afspraak stipt om 18 uur, zette Nadia de speaker aan. Die avond hoorden ze het verlossende nieuws: Nadia was in verwachting van het kind van Kim (36) en Paul (38).

Het koppel leerde elkaar drie jaar geleden kennen tijdens een open podium. Paul had net gespeeld met zijn band. Kim, lerares Engels op een middelbare school, was voor een optreden van vrienden gekomen. In de backstageruimte raakten ze aan de praat. Al tijdens de tweede date komt Pauls kinderwens ter sprake. Kim heeft al een 8-jarige dochter uit een eerdere relatie.

Kim «Shit, dit wordt een dealbreaker, dacht ik.»

Paul «Anders ben je op een gegeven moment 50, kijk je terug en denk je dat er iets mist in je leven. Je kunt dus beter van in het begin open zijn. Maar toen vertelde Kim haar verhaal.»

Tijdens Kims bevalling trad een complicatie op waardoor haar baarmoeder moest worden verwijderd. Op die tweede date schoven Kim en Paul het onderwerp snel terzijde.

Paul «Maar het bleef in mijn hoofd zitten. Na een halfjaar heb ik gezegd: ‘Ik moet even een week of twee…»

Kim «…even pauze.»

Zelf wil Kim graag een groter gezin. De optie van een draagmoeder was in hun prille relatie al ter sprake gekomen.

Kim «Adoptie ook, maar vooral Paul was stellig: ik wil mezelf erin herkennen.»

De ‘sleutel’ werd aangereikt door Pauls vader.

Paul «Mijn vader zei: ‘Je moet er gewoon vol voor gaan, tot je 40 bent. Als het niet lukt, kijk je dan wel hoe je verder wilt.’ Dat klink hard, maar het gaf rust.»

De eerste concrete stap volgde kort daarna: een bezoek aan het universitair ziekenhuis van Amsterdam (VUmc), het enige ziekenhuis in Nederland dat meewerkt aan ‘hoogtechnologisch draagmoederschap’. Dat betekent dat een vrouw een baby draagt die genetisch niet van haar is: de eicellen van de wensmoeder worden in het laboratorium bevrucht met het zaad van de wensvader. Het embryo wordt bij de draagmoeder ingeplant. Kim heeft geschikte eicellen, en ook het zaad van Paul bleek in orde.

Kim«Maar daarna werd het moeilijk.»

VUmc heeft strenge protocollen. Een draagmoeder moet een ‘voltooid gezin’ hebben, zegt Roel Schats, hoofd voortplantingsgeneeskunde bij VUmc. ‘Dat betekent dat ze zelf geen kinderwens meer heeft.’ Eerdere bevallingen moeten vlot zijn verlopen – als een vrouw een keizersnede heeft gehad, valt ze al af. De potentiële draagmoeder moet jonger dan 45 zijn en ze moet uit je kennissenkring komen. Volgens de Nederlandse wet mag een draagmoeder zich niet publiekelijk aanbieden.

Kim en Paul stuurden vijf vrouwen in hun omgeving een handgeschreven brief.

Kim «Plots had ik een angstvisioen. Wat als er twee zouden toehappen? Daarom verzonden we de brieven één voor één. Ik heb het vrij indirect gevraagd: zou je ervoor openstaan om erover na te denken?

»Om uiteenlopende redenen wilden ze alle vijf niet: bang om zich aan het ongeboren kind te hechten, geen zin in een zwangerschap, ingrijpende ervaringen met eerdere bevallingen. Maar ze voelden zich wel vereerd.»

Roel Schats «Tot 2006 was er in Nederland geen ziekenhuis dat zich met hoogtechnologisch draagmoederschap bezig wilde houden. Maar in dat jaar begonnen we er hier mee.»

VUmc begeleidt draagouders en wensouders psychologisch, en organiseert de bevruchting, als er een medische noodzaak is bij de wensmoeder. Sinds 2006 hebben ze ongeveer tweehonderd wensouders op het spreekuur gehad.

Kim en Paul hadden nog maar kort nagedacht over andere kandidaten toen ze iets hoorden van de Vlaamse Nadia. In praatgroepen op Facebook had het stel al contact met andere wensouders, en via via maakten ze kennis met de toen 44-jarige Nadia. Ze heeft drie eigen kinderen en is al één keer eerder draagmoeder geweest. Zij werkt niet mee aan dit artikel omdat zij weleens onbegrip heeft ervaren. Kim en Paul gingen al snel bij Nadia op bezoek.

Kim «Het was meteen gezellig. We hadden na die eerste ontmoeting dagelijks contact.»

Volgens Kim en Paul is Nadia’s drijfveer vooral het helpen van andere mensen, en gaat het haar niet per se om de sensatie van het zwanger zijn.

Kim «Haar man zegt: ‘Ik snap er niets van, maar zij heeft die drang nu eenmaal.’»

Het is voor Nadia wel belangrijk dat ze contact met haar houden na de geboorte.

KIm «We willen haar zien als een soort veredelde tante.»


Verboden

Uit onderzoeken naar draagmoederschap blijkt volgens advocaat Wilma Eusman dat de betrokkenen over het algemeen geen spijt krijgen.

Wilma Eusman «Als dat wel gebeurt, is het meestal omdat er geen contact meer met de wensouders is. Ze hebben toch een jaar lang aan zo’n project gewerkt.»

Eusman heeft in de voorbije jaren honderden cliënten gehad. Aan iedere geboorte met een draagmoeder komt een advocaat te pas. De vrouw die het kind baart, is automatisch de juridische moeder, genetisch materiaal speelt (in Nederland) een ondergeschikte rol. Daarom moet de wensmoeder het kind adopteren – alleen dan is ze gemachtigd om beslissingen te nemen voor het kind. De wensvader kan zich vaak vrij snel na de geboorte als juridische ouder laten registreren. Echtgenoten van draagmoeders moeten eerst afstand doen van het vaderschap.

Kim «Razend enthousiast mailden we naar het VUmc: ‘We hebben iemand gevonden in België!’»

De volgende dag al volgde een domper: de draagmoeder moet Nederlands zijn, dat is het protocol.

Kim «Maar we wilden Nadia niet laten glippen.»

In Nederland of België zijn er geen ziekenhuizen die zo’n behandeling uitvoeren, maar in Praag is er wel een fertiliteitskliniek die dat doet.

Kim «Daarover deden goeie verhalen de ronde.»

Mensen zoeken regelmatig hun toevlucht in het buitenland – voor de hele procedure of een deel daarvan.

In Nederland is commercieel draagmoederschap verboden, maar onder meer in Canada en Amerika is het gebruikelijk om via bureaus een draagmoeder te vinden, weten Eusman en Schats. Ook de bevruchtingsprocedure staat daar goed aangeschreven.

Schats «Maar alles bij elkaar is het er wel heel duur: ongeveer 100.000 euro.»

14 september 2017. Kim is net begonnen met hormooninjecties om de groei van eitjes te stimuleren. Nadia heeft vanochtend een echo gehad om te kijken of haar baarmoederslijmvlies dik genoeg is.

Bijna gooit een futiliteit nog roet in het eten.

Kim «Van de kliniek in Praag moesten we een gezondheidsverklaring hebben, maar onze huisarts wilde geen handtekening zetten. Ze was bang dat er iets mis zou gaan en dat zij verantwoordelijk zou zijn.»

Een andere huisarts gaf de verklaring uiteindelijk wel.


Crowdfunding

Omdat het nog ongeboren kind een Belgische moeder heeft, moet er na de geboorte nog een juridische strijd geleverd worden waarvan de uitkomst onzeker is. Advocaat Eusman verwacht vooralsnog geen moeilijkheden.

Kim «Maar het doemscenario is dat het een dure slepende procedure wordt waarbij de kinderbescherming dwars gaat liggen.»

Aan de eettafel pakt Paul zijn plakboek erbij. Daarin staat zowat alles wat er is gebeurd in foto’s, teksten en tekeningen. Voor ‘Bea’. Zo noemen ze haar (of hem) voorlopig, naar de vriendelijke contactpersoon in de Praagse kliniek.

Kim «In de week dat Nadia en ik daar waren, leefden we van euforie naar teleurstelling. Ze hebben toen eenentwintig eicellen weggehaald en daar hebben ze vijftien embryo’s van kunnen maken. Maar de volgende dag waren er nog maar elf over, een dag later acht. Op de dag van de terugplaatsing was er nog maar één over!»

Paul (wijst in zijn plakboek) «Deze.»

Bea is zestien weken oud en zo groot als een avocado, zien we op hun app.

Kim (tegen Paul) «Vanaf morgen kunnen we die app niet meer gebruiken, dan moeten we ervoor gaan betalen.»

Paul (lacht)«Het heeft allemaal al genoeg gekost.»

De behandelingen in Praag worden niet door de verzekeraar vergoed. Kosten: 7.000 euro. Daarbij zitten de verblijfskosten en de reiskosten niet inbegrepen. De juridische procedure zal in het beste geval enkele duizenden euro’s kosten. Kim en Paul hielden daarom het afgelopen najaar een inzameling via doneeractie.nl. De teller staat op bijna 9.000 euro. Geschonken door familie, vrienden en kennissen, maar ook wildvreemden die hun verhaal hoorden.

Paul «We voelen ons ongemakkelijk bij de actie, maar we hebben het geld echt nodig.»

Willen ze bij de bevalling zijn?

Kim «Natuurlijk: het is ons kind. Wij zijn als het ware samen de man en Nadia is de vrouw. Maar Nadia’s vorige twee bevallingen gingen heel snel. Het is dus de vraag of we het halen.»

© NRC Handelsblad

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234