Nicholas Christakis. Beeld Evan Mann
Nicholas Christakis.Beeld Evan Mann

InterviewNicholas Christakis

Nicholas Christakis, de man die de nieuwe roaring twenties voorspelt: ‘Nog even geduld, tot 2024’

Hij is de man die voorspelt dat we een nieuwe roaring twenties zullen beleven. Arts en socioloog Nicholas Christakis schreef de eerste degelijke terugblik op de pandemie.

Nicholas Christakis haalde vorige week de wereldpers, met zijn voorspelling dat we – net zoals in de 20ste eeuw – een nieuwe roaring twenties tegemoet gaan. In The Guardian zei hij dat we zoiets gewoonlijk zien na een pandemie. Mensen gaan opnieuw volop op zoek naar sociaal contact. ‘Wat we zullen zien, is een omkering van de trends die noodgedwongen plaatsvonden tijdens de coronacrisis,’ voorspelt hij. ‘Mensen zullen minder religieus worden, veel investeren in hun sociaal leven, meer geld uitgeven en seksueel losbandiger worden.’

Christakis, arts en socioloog aan de Yale University in de Verenigde Staten, schreef met ‘Apollo’s Arrow’ de eerste grondige terugblik op en reconstructie van de pandemie die in 2020 over de wereld rolde. In een Skype-gesprek verschaft hij graag nog wat extra tekst en uitleg.

– Welke cruciale fout hebben we gemaakt?

NICHOLAS CHRISTAKIS «Westerse landen dachten veel te provincialistisch toen ze zagen wat er in China gebeurde. Ze dachten allicht: wat in China gebeurt, blijft in China. Terwijl je op 24 januari al kon weten dat er iets ernstigs aan de hand was. Ik volgde dat nieuws op de voet, onder meer via contact met Chinese collega’s. Toen China besloot om 940 miljoen mensen onder huisarrest te plaatsen, hadden we ons moeten voorbereiden op het ergste. Waarom dachten we dat China dat deed? Voor de lol? Nee, zij wisten dat het virus ernstig genoeg was om die maatregel te nemen.»

– Hadden Europese landen het virus ook vrijwel helemaal kunnen uitroeien, zoals China, maar ook democratieën zoals Nieuw-Zeeland en Australië dat deden?

CHRISTAKIS «De meeste van die landen zijn eilanden, dus het is moeilijk om de vergelijking te maken met Europa. Al deden bijvoorbeeld Griekenland en Duitsland het tijdens de eerste golf behoorlijk goed. Het was geen kwestie van uitroeien, denk ik. Zero covid hoefde niet noodzakelijk het doel te zijn. Het was een kwestie van de dodentol beperken. Wat ik merkwaardig vond, is hoe onnatuurlijk we zo’n virus en al die maatregelen vonden. Terwijl dit soort epidemieën gewoon bij de mensheid hoort. Dit was misschien nieuw voor ons, maar niet voor onze soort. Van de Bijbel tot Shakespeare: de pest en andere plagen hebben er altijd al bij gehoord.»

– Waarom zagen we het dan niet aankomen?

CHRISTAKIS «Als pest één van de ridders van de Apocalyps is, dan is ontkenning zijn schildknaap – zoals Sancho Panza dat was van Don Quichote. Mensen willen geen onprettige waarheid geloven, ze leven liever in leugens en ontkenning. Het is op zulke momenten dat de rol van leiderschap duidelijk wordt: leiders moeten de waarheid onder ogen durven te zien. Dit soort tijden vraagt om maturiteit en gedeelde opoffering. Gewoon voortdoen zoals je bezig was, is haast kinderlijk. En dan hebben we nog geluk gehad. Er is maar 1 procent van de mensen die besmet raakten, overleden. Dat had evengoed 20 of 30 procent kunnen zijn. Een nieuwe pest, zoals die in de late middeleeuwen.»

– Kinderen blijven gelukkig gespaard.

CHRISTAKIS «Maar voor hetzelfde geld was dat niet zo geweest. Beeld je in dat het een nieuw soort polio was geweest. Of een nieuwe zware griep. Hier hebben kinderen geluk gehad.»

– Bestaat er al een consensus over de rol van kinderen bij de verspreiding van het virus?

CHRISTAKIS «Er is veel debat, over veel aspecten van die vraag. Maar het extreme geloof dat kinderen dit virus niet helpen verspreiden, kunnen we uitsluiten. Dat doen ze wel. Ze lopen iets minder kans om het te krijgen en als ze het krijgen, worden ze minder zwaar ziek, maar ze verspreiden het wel degelijk – weliswaar minder dan volwassenen.»

– Hoe komt dat?

CHRISTAKIS «Dat weten we nog niet precies. Eén van de redenen zou weleens vrij schattig van aard kunnen zijn: kinderen zijn kleiner dan volwassenen. Dus als een kind hoest, geraakt het virus niet tot bij ons. Omgekeerd wel, als volwassenen hoesten, valt er virus op de kinderen. Ook het immuunsysteem van kinderen zou een rol kunnen spelen, maar daar wordt nog veel onderzoek naar gedaan.»

– U verdedigt in uw boek de beslissing om overal ter wereld de scholen maximaal open te houden.

CHRISTAKIS «Natuurlijk. Als het mogelijk is, moeten we de scholen openhouden. De vraag is altijd tegen welke prijs. Het is heel slecht als kinderen geen onderwijs kunnen krijgen, maar het is ook heel erg als ze geen ouders of grootouders meer hebben. Dat zijn moeilijke beslissingen, zoals ook de vraag vanaf welke leeftijd je best een mondmasker draagt een moeilijke afweging is. Van een kind van 3 kun je dat niet verwachten, maar zodra ze wat ouder zijn, moet het misschien wel kunnen.»

– Wat denkt u van kruisimmuniteit? Er circuleert een hypothese dat kinderen misschien immuun zijn voor Sars-CoV-2 dankzij recente besmetting met een ander coronavirus, een verkoudheid dus.

CHRISTAKIS «Een aantal studies lijkt erop te wijzen dat die kruisimmuniteit in lichte mate voorkomt, maar ik denk niet dat die echt substantieel zal zijn. Maar als het een rol speelt, dan inderdaad alleen of vooral bij kinderen.»

‘The Great Gatsby’ toont de roaring twenties van de vorige eeuw. Op die van deze eeuw is het nog wachten tot 2024, zegt Christakis. Beeld Warner Bros
‘The Great Gatsby’ toont de roaring twenties van de vorige eeuw. Op die van deze eeuw is het nog wachten tot 2024, zegt Christakis.Beeld Warner Bros

– Volgens u, zoals volgens de meeste experts, is een korte harde lockdown beter dan een zachte en langgerekte. Heeft Europa te snel gelost na de eerste lockdown?

CHRISTAKIS «Wat duidelijk niet werkt, zijn halfslachtige maatregelen. Die wijzen op incompetentie. Ik denk dat we vandaag, ook met vaccins, nog altijd agressief moeten zijn. De vaccins zijn er, maar het zal nog maanden duren voor de vaccinatie rond is. Ook met vaccins moeten we streng blijven om levens te redden.»

– Zoals Anthony Fauci, ex-adviseur van Donald Trump, zei: ‘Als je er bijna bent, you have to double down, dan moet je extra hard doorduwen.’

CHRISTAKIS «Precies. Net omdat het vaccin er is, moeten we alles op alles zetten om nieuwe doden te vermijden.»

– Ik heb mij weleens afgevraagd of het geen idee is om me te laten besmetten op een moment dat er veel plaats is in het ziekenhuis. Omdat het vaccin toch nog maanden op zich zal laten wachten. Slaat dat ergens op, die gedachte?

CHRISTAKIS «Ik heb wel meer mensen gehoord die zo dachten: let’s get it over with, dan zijn we ervan af. Maar geloof me, het is geen goed idee. Als u ziek wordt, riskeert u te sterven. Ook jonge mensen lopen grote risico’s. Nonchalant zijn of jezelf bewust laten besmetten, is dus dom, zou ik zeggen.»

– Worden de vaccins een wondermiddel dat ons bevrijdt?

CHRISTAKIS «Ik ben hoopvol. Normaal moet bij een virus met deze intrinsieke besmettelijkheid ongeveer 66 procent van de bevolking immuun zijn voor je groepsimmuniteit hebt. Misschien ligt de drempel zelfs een beetje lager, op pakweg 50 procent. Het zal wellicht tot eind 2021 duren voor we dat niveau overal bereikt hebben. Dat is dan het einde van de eerste fase van de pandemie.»

– De eerste fase?

CHRISTAKIS «Ja, daarna moeten we nog herstellen van de economische, sociale en psychologische schok. Heel wat mensen zullen invalide worden, door schade aan hun hart of nieren bijvoorbeeld. Tot 2024 zijn we daar nog volop mee bezig en het virus zal dan ook nog niet verdwenen zijn. Vergeet niet dat het vaccin 95 procent beschermt, geen 100.»

– Zal het ooit muteren in een gewone verkoudheid?

CHRISTAKIS «Dat is zeker een mogelijkheid, al kunnen we daar niet zeker van zijn. Dit virus zal wellicht altijd bij ons blijven, maar te zijner tijd wordt het minder gevaarlijk, dan hebben mens en virus als het ware een wapenstilstand bereikt.»

– En dan de roaring twenties?

CHRISTAKIS «Zeker, dat is mijn voorspelling. Maar nog even geduld dus.»

– Tot slot: u bent dokter en socioloog. Dat is een rare combinatie.

CHRISTAKIS «Voor mij niet. Geneeskunde is een sociale wetenschap. Je kunt geen dokter zijn en niet van de mensheid houden. Dat schreef ik ook in mijn vorige boek, ‘Het goede in de mens’, waarin ik op zoek ga naar de evolutionaire wortels van ons gedrag.»

– Is voor dit boek al een Nederlandse vertaling gepland?

CHRISTAKIS «Nee, wel in zeven andere talen. Voorstellen zijn welkom.»

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234