Nick Cave praat voor het eerst na de dood van zijn zoon: rouw, wanhoop en liefde

Op 13 oktober is het zover: dan mogen we Nick Cave en zijn Bad Seeds nog eens verwelkomen in het Antwerpse Sportpaleis. Het is hun eerste tournee sinds Caves zoon Arthur na een val van een rots overleed, tijdens de opnames van de plaat ‘Skeleton Tree’ in 2015. Dat die gebeurtenis hard aankwam, zagen we al in de studiodocumentaire ‘One More Time with Feeling’, maar nu vertelt de zanger er voor het eerst zelf over.

'We hebben Arthur een plaats tussen de sterren gegeven'

Helemaal leeg, op enkele technici en ander personeel na, is het Merlyn Theatre – een zaal in het hart van het Malthouse-theatercomplex in Melbourne – een imposante structuur. Rondom lopen donkere ijzeren balkons en grauwe muren. Het enige lichtpuntje is het witte hemd van de man in het midden van de zaal: Nick Cave (59), die zijn band The Bad Seeds met horten en stoten door materiaal uit ‘Skeleton Tree’ gidst.

Het is dag twee van de repetities, slechts één week voor het eerste concert van Caves tournee door Australië. Het doornemen van de nieuwe nummers is een delicate aangelegenheid. Niet alleen speelt de band voor het eerst in twee jaar samen, en moeten de leden dus opnieuw aan elkaar wennen; ‘Skeleton Tree’ is ook heel wat minder rock-’n-roll dan het gros van hun oudere werk, waardoor de groep een subtielere sfeer op de planken moet brengen. De belangrijkste reden is echter dat Cave en zijn collega’s nummers als ‘Girl in Amber’, ‘Skeleton Tree’, ‘Jesus Alone’ en ‘Distant Sky’ voor het eerst uitvoeren sinds de tragedie waarmee de zanger te maken kreeg tijdens de opnames van de plaat in juli 2015. Zijn 15 jaar oude zoon Arthur overleed toen na een val van een rots in de buurt van zijn huis in het Engelse Brighton.

Cave mijdt sindsdien de media, wat gezien de omstandigheden niet verwonderlijk is. De enige commentaar op het drama kreeg het grote publiek in september vorig jaar, toen de documentaire ‘One More Time with Feeling’ van regisseur Andrew Dominik wereldwijd vertoond werd de dag voor de release van ‘Skeleton Tree’. De film, die nadien ook in enkele bioscopen uitkwam, moest oorspronkelijk een vlieg-op-de-muurverslag van de opnames worden, maar kreeg een veel diepere dimensie toen de camera’s na het ongeluk bleven draaien. Ook Caves vrouw Susie Bick en hun andere zoon, Earl, komen erin voor.

'De tweelingbroer van Arthur, Earl, liet dit briefje achter op de fatale rots'

Vandaag geeft Cave zijn eerste interview in twee jaar. Hij wil het graag hebben over wat hij, zijn gezin en zijn trouwe bandleden doormaakten in de nasleep van de tragedie, en hoe hij zich door het rouwproces worstelde door zich op zijn werk te storten – vooral dan het schrijven van soundtracks voor film en tv met zijn vriend en Bad Seeds-collega Warren Ellis. Ook de vele positieve reacties op de film en de plaat boden troost.

Nick Cave «Oorspronkelijk zouden we gewoon een film maken om de nieuwe plaat te promoten, meer niet. We speelden de songs voor de camera, en de mensen zouden dat zien in de cinema en meteen naar de platenwinkel rennen. Maar toen verongelukte Arthur en werd alles anders. Het enige waar ik me op dat moment aan kon vastklampen, was mijn werk, dat hoe dan ook moest doorgaan.»

Cave kende de regisseur al langer: samen met Ellis schreef hij ooit de soundtrack voor Dominiks film ‘The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford’ (2007), waarin hij zelfs een bijrol speelde. Maar na het ongeluk aarzelde hij om door te gaan met de documentaire.

Cave «Andrew stemde ermee in om de film af te maken, op voorwaarde dat de dood van Arthur ter sprake mocht komen. Hij vond dat het resultaat betekenisloos zou zijn als we de dood van mijn zoon uit de weg gingen. Ik had er uiteraard heel gemengde gevoelens over, maar ging akkoord met zijn voorstel. Ergens vertrouwde ik er gewoon op dat Andrew geen misbruik zou maken van de situatie. Hij is tenslotte een vriend.»

Cave zit met een kop thee in de kleedkamer tijdens een middagpauze tussen de repetities. In september wordt hij 60, maar de zanger is zijn pezige, jeugdige look nog niet kwijt. Over zijn goed geconserveerde trekken zweeft een lichtjes dreigende blik, maar hij is goedgehumeurd.

Cave «Ik zag wat de mensen over de documentaire schreven op sociale media, hoe de film voor sommige mensen iets heel dieps aanboorde, hoeveel mensen óók een dierbare hadden verloren en hetzelfde rouwproces doormaakten. Dat was een heel krachtig gevoel, en uiteindelijk deed het bij Susie en mij iets kenteren en voelden we ons niet langer de hele tijd ontroostbaar.

»Het voelde alsof we allemaal samen iets moois voor Arthur hadden gedaan, alsof we de herinnering aan hem een plek hadden gegeven tussen de sterren.»


Brighton en Parijs

‘Skeleton Tree’, de zestiende studioplaat van Nick Cave And The Bad Seeds, ontstond tijdens een periode van achttien maanden die eind 2014 begon. Het grootste deel werd opgenomen tijdens een aantal sessies in Brighton. Het is één van Caves mooiste creaties. De trage, gedeconstrueerde nummers, die door hem en Ellis met veel zorg werden gecomponeerd, gaan over de vertrouwde thema’s liefde en wanhoop, met teksten die hij ter plaatse verzon en waar nodig later aanvulde.

'Skeleton Tree' weigerde te worden opgesmukt of bijgeschaafd. Daarom klinkt de plaat zoals ze klinkt'

Wat je op ‘Skeleton Tree’ hoort, komt grotendeels uit die opnamesessies in Brighton, al was dat niet het oorspronkelijke plan voor de plaat. De bedoeling was dat The Bad Seeds (Cave, Ellis, drummer Thomas Wydler, bassist Martyn P. Casey, multi-instrumentalist Jim Sclavunos en gitarist George Vjestica) de kale opnames later verder zouden uitwerken in een studio in Parijs, maar die sessies, die plaatsvonden na de dood van Arthur, werden een ramp, en dus bleven de songs zoals ze waren.

Cave «Die studio in Parijs bleek voor mij geen goed idee, en ik hoop nooit meer zoiets te moeten doen. Het was slechts een paar maanden na Arthurs dood. Het was te vroeg. Maar het leek me op dat moment heel belangrijk. Het leven moet doorgaan, dacht ik. Het was krankzinnig. Gruwelijk. Ik was een wrak. Iederéén, eigenlijk. Het was een heel moeilijke periode. Een groot deel van wat we probeerden, werkte gewoon niet. We probeerden de songs opnieuw op te nemen; ze in de juiste maat te krijgen, de juiste toonaard, wat dan ook. Maar zowat alles wat we deden, klonk slecht. Het was alsof de plaat zelf, in haar ruwe vorm, regelrecht weigerde te worden opgesmukt of bijgeschaafd. Daardoor klinkt ze zoals ze klinkt.»


Leonard Cohen

Cave groeide op in de stad Wangaratta, in het zuidoosten van de Australische staat Victoria. Als koorknaap in de plaatselijke kerk werd hij al vroeg ondergedompeld in religieuze kunst, wat later een belangrijke rol zou gaan spelen in zijn teksten, die vol zitten met beelden uit het Oude en Nieuwe Testament. Maar er was nog een andere ontdekking die hem diep beïnvloedde, en die hij vandaag nog steeds meedraagt: Leonard Cohen.

Cave «Leonard heeft op ons allen een enorme impact gehad. Hij was degene die in zekere zin het doek wegtrok en ons dingen toonde die niemand anders ooit had durven te onthullen. De zus van mijn beste vriend had zijn plaat ‘Songs of Love and Hate’ gekocht en we luisterden er opnieuw en opnieuw naar, nacht na nacht, in een schuurtje achterin, op haar platenspeler. Onze jonge, onschuldige zieltjes werden geperverteerd, ons leven voorgoed veranderd door naar die donkere, sinistere, gewijde muziek te luisteren. Eigenlijk had die plaat verboden moeten worden.

»Cohens dood is verschrikkelijk. Het kwam ook op zo’n waanzinnig moment, met Donald Trump die net verkozen was en zo. Ik denk dat het voor veel mensen voelde als de laatste fucking druppel. Het raakte je zo persoonlijk.»

Caves veelzijdige carrière nam een hoge vlucht sinds hij eind jaren 70 van zich liet horen met de postpunkbands The Boys Next Door en The Birthday Party. Toen hij in 1983 The Bad Seeds oprichtte en een jaar later ‘From Her to Eternity’ uitbracht, bestreek de band (in een wisselende bezetting) het hele spectrum van blues en punk tot country, folk, rock, jazz en popballads, op platen als ‘Tender Prey’ (1988), ‘The Boatman’s Call’ (1997) en ‘Dig, Lazarus, Dig!!!’ (2008).

Op de nieuwe plaat en op voorganger ‘Push the Sky Away’ (2013) sloeg Cave met zijn muziek en teksten nog maar eens een nieuwe weg in, ditmaal naar elegante, fragiele soundscapes en weg van de lugubere verhalen uit zijn jongere jaren.

Cave «Met ‘Push the Sky Away’ veranderde het geluid van de band ingrijpend: plots waren The Bad Seeds niet langer een rockgroep waarin de gitaar centraal stond. En ‘Skeleton Tree’ voelt als een grote sprong in nog een andere richting. Warren en ik waren dolblij toen ze tot plaat van het jaar werd verkozen op een website gewijd aan obscure elektronische muziek.»


Telepathische band

Die muzikale ommezwaai heeft verschillende oorzaken, maar de belangrijkste is de samenwerking van de zanger met de multigetalenteerde Ellis, die in de jaren 90 in Melbourne het anarchistische postrocktrio The Dirty Three oprichtte en in 1995 als violist toetrad tot The Bad Seeds. Sindsdien zijn de twee artiesten onafscheidelijk en hebben ze een enorm oeuvre voortgebracht, niet alleen voor The Bad Seeds en hun rock-nevenproject Grinderman, maar ook voor theater en film.

Vorig jaar werkte het duo zes soundtracks af, waaronder die voor de recent uitgebrachte Amerikaanse thriller ‘Wind River’ en die voor de gedramatiseerde documentairereeks ‘Mars’.

Cave doet ietwat geringschattend over zijn eigen bijdrage aan het compositieproces.

Cave «Meestal zit ik gewoon in de studio te kijken hoe Warren zijn geniale ding doet, en vervolgens sprenkel ik er wat pianoriedeltjes over.

»Ook bij The Bad Seeds is Warren steeds belangrijker geworden. Aanvankelijk was hij gewoon de violist, maar we hebben door de jaren een soort van telepathische band opgebouwd waarbij we muzikaal inspiratie bij elkaar vinden. Ik denk niet dat één van ons weet hoe dat komt. We hebben een manier van songschrijven ontwikkeld die gebaseerd lijkt te zijn op grandioze muzikale misverstanden; op botsende, tegenstrijdige ideeën waar dan iets moois uit bloeit.

»En we werken ook gewoon de héle tijd samen. Warren heeft me enorm geholpen als songschrijver. Als je alleen maar in je eigen hoofd blijft ronddwalen, raak je onvermijdelijk opgebrand. Dat zie je voortdurend: mensen die helemaal door hun voorraad ideeën heen raken.»

Ellis, een opvallende verschijning die er op en naast het podium een beetje uitziet als een slechterik uit een verhaal van Dickens, klinkt net zo lovend over zijn vakbroeder.

Warren Ellis «Het is organisch gegroeid uit ons verlangen om samen muziek te maken. Toen we elkaar leerden kennen, vonden we het fijn om samen te spelen, maar toen we soundtracks begonnen te schrijven, zoals die voor ‘The Proposition’ (2005), werd pas echt duidelijk dat we de dingen graag zo ver mogelijk doordrijven, en elkaar stimuleren om onbekende wateren op te zoeken. Het is moeilijker om daar je weg te vinden als je alleen bent. Nick heeft me doen groeien als muzikant, hij heeft een grote invloed op me gehad, zowel persoonlijk als muzikaal.»


'We zijn niet langer een rockgroep waarin de gitaar centraal staat'

Duidelijk is ook dat Cave, bewust of niet, gegroeid is als songwriter, en vooral als tekstschrijver. Zoals bij veel artiesten is het net door dit soort koerswijzigingen dat hij nog steeds relevant en succesvol is. Hij moet echter toegeven dat het met de jaren steeds moeilijker wordt.

Cave «Ik ben een tekstschrijver. Dat is wat ik van nature doe. Maar het is moeilijk om songteksten te schrijven die waarachtig zijn, of tenminste authentiek. Het blijft een uitdaging. Steeds meer, zou ik zelfs durven te stellen. De woorden lijken steeds hogere eisen te stellen naarmate je ouder wordt. Je beseft dat een ondermaatse tekst, of een tekst die niet helemaal geloofwaardig is, je voor de rest van je leven zal blijven dwarszitten. Dat leidt tot een hoop onzekerheid. Je werk wordt je maatstaf. Niet wat je in het verleden hebt verwezenlijkt, maar je laatste nummer. Zo zou het niet moeten zijn, maar het is niet anders. En hoe meer songs je schrijft, hoe groter de druk wordt. De muziek zelf, daarentegen, het opnemen en repeteren en live spelen: daar geniet ik gewoon van.»


Verpletterend

Na de lunch bestijgen Cave en zijn collega’s (onder wie zanger-keyboardspeler Conway Savage en keyboardspeler Larry Mullins) opnieuw het geïmproviseerde podium. Ze proberen nog maar eens om de songs uit ‘Skeleton Tree’ een iets toegankelijker groepsgevoel te geven. Bij één nummer zijn er verschillende pogingen nodig om de sfeer precies goed te krijgen.

‘Distant Sky’ is het voorlaatste nummer van de plaat en speelt een belangrijke rol in de film van Dominik. De plechtige, hymneachtige toon wordt nog versterkt door de stem van de Deense sopraan Else Torp: ‘Let us go now, my darling companion / Set out for the distant skies / See the sun, see it rising / See it rising, rising in your eyes.’ Wanneer Cave antwoordt met: ‘They told us our gods would outlive us, but they lied,’ wordt de emotie haast tastbaar. Op de plaat en in de film maakt dit nummer, meer dan alle andere op ‘Skeleton Tree’, een verpletterende indruk in de context van Caves verlies.

De zanger beaamt dat sommige teksten na de dood van zijn zoon werden geschreven, maar voegt eraan toe dat het weinig zin heeft om te proberen uit te pluizen wat nu precies wanneer ontstond.

Cave «De waarheid is dat er op de hele plaat geen enkele noot en geen enkele letter staat die niet werd beïnvloed door Arthurs dood. Ik werd dan ook omringd en ondersteund door een groep muzikanten die de moed en de opmerkzaamheid hadden om de schoonheid daarvan te zien, hoe ongepolijst en confronterend ze ook is.»

Na Australië krijgt de rest van de wereld eindelijk die rauwe schoonheid te zien, horen en – ongetwijfeld – voelen. Cave voert zijn troepen aan op een tournee door Europa die hem op 13 oktober naar het Antwerpse Sportpaleis zal brengen. ‘Ik kijk ernaar uit,’ zegt hij. ‘We willen van onze concerten altijd een stap vooruit maken, een uitdaging. Maar ‘Skeleton Tree’ live spelen is toch nog iets anders. We moeten onze basisaanpak bijstellen. Al blijft de bedoeling natuurlijk dezelfde als altijd: iedereen omverspelen.’

Nick Cave And The Bad Seeds spelen op 13 oktober in het Sportpaleis, Antwerpen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234