null Beeld

Nick Cave, rouw en ongefilterd: de dood van een zoon, de nood van een vader

Het verhaal is bekend: Nick Cave moest een zoon afstaan en probeert dat verlies te verwerken in een nieuwe plaat en een documentaire. Onze man over de dubbele uppercut ‘One More Time with Feeling’ en ‘Skeleton Tree’, een onvrijwillige masterclass in rouwverwerking.


Lees hier de bespreking van 'Skeleton Tree' »

Eén van de meesterwerken uit de Engelse literatuur is een episch gedicht van John Milton, ‘Paradise Lost’. Je kunt die titel op vele manieren interpreteren: in de eerste, Bijbelse betekenis gaat het over de zondeval en de hel, maar je kunt er ook het verlies van onschuld in zien, of zelfs het verpesten van het milieu en het verkrachten van Moeder Aarde. In het geval van Nick Cave is ‘paradise lost’ even meedogenloos als simpel: een getalenteerd, welgesteld, beroemd en, ondanks zijn reputatie van somberman, gelukkig artiest moet vaststellen dat ook hij niet wordt gespaard door het noodlot. Nadat hij zelf jarenlang en ettelijke keren als junkie werd gespaard, na een dozijn overdosissen, moet hij alsnog de rekening vereffenen door zijn zoon af te staan.

undefined

Bob Dylan zong in ‘Highway 61 Revisited’: ‘God said to Abraham: ‘Kill me a son’ / Abe said: ‘Where do you want this killing done?’ / God said: ‘On Highway 61’. Vervang de namen en de locatie door Brighton en Cave, en je hebt de tragedie die Nick vorig jaar overkwam: één van zijn vier kinderen, Arthur, de helft van de door hem en z’n vrouw Susie verafgode tweeling, stortte onder invloed van een bad trip van de klippen aan de Zuid-Engelse kust. Een kleine waarschuwing aan jonge lezers die denken dat drugs cool zijn: Arthur Cave viel van een klip na het roken van cannabis en het nemen van een lsd-tablet. Hij raakte gedesoriënteerd en dacht dat hij kon vliegen. Arthur was 15. Ik ken de Ovingdean Gap waar hij viel, niet ver van Brighton. Daar is alles correct beveiligd, je kunt er niet per ongeluk vallen.

Toen Cave zich liet filmen voor de semiserieuze en semigestileerde en in scène gezette documentaire ‘20.000 Days on Earth’, waarin de tweeling Arthur en Earl trouwens even te zien is in een grappige en aandoenlijke scène, wees niets erop dat hij een jaar later stof en reden te over zou hebben voor alweer een nieuwe documentaire – één waarin geen ruimte zou zijn voor ironie, sarcasme, zelfmythologisering of dubbele bodems. Ook cynisch (natuurlijk zijn het noodlot en de dood cynici – noblesse oblige) is dat uitgerekend op het moment dat Cave het inktzwart dat we van hem kennen aanlengt met levenslustige tinten – op zijn twee recente concerten in Brussel was hij zeer vaak zeer grappig – er iets gebeurt dat hem het lachen wellicht definitief doet vergaan. Alsof het noodlot hem berispt en corrigeert omdat hij afweek van zijn parcours.

Anderzijds kan het ook de duivel zijn, ‘the devil who comes collecting, ‘cause nothing is for free’. Alsof die tegen de artiest, wiens oeuvre bulkt van een ongezonde belangstelling voor murder ballads en alles wat rot, kolkt en fermenteert, zegt: ‘O, jij dacht dat doem, dood en verderf zo interessant zijn? Wel, hier is een écht bot om op te kluiven.’

undefined

null Beeld


Nick Cave in 'One More Time with Feeling': 'Er zijn catastrofen van zulke omvang dat je simpelweg een ander mens wordt.

‘De mens wil enkel veranderen in een betere versie van zichzelf. Maar er zijn catastrofen van zulke omvang dat je simpelweg een ander mens wordt,’ zegt Cave in ‘One More Time with Feeling’. Niet de rockster, niet de gerespecteerde en verafgode levende legende is hier aan het woord, maar wel, zoals hij het zelf gewild oubollig verwoordt, ‘Your old man’ – je vader, de ouwe zak. Die vader, toevallig artiest, wilde eerst gewoon het ontstaansproces van de zoveelste plaat laten vastleggen. Het wachten, en hoe dat de creativiteit fnuikt (‘I can feel this slipping away. My mojo is going. It’s getting cold’). Het tergend traag schaven aan een song. De wrijvingen en misverstanden in de studio. Nick die geconcentreerd luistert of een take voldoet. Het belang van de DFA-fader (‘it Does Fuck All’). Hoe elke muzikant z’n eigen taal heeft, wat voor spraakverwarring kan zorgen.

Maar algauw ontspoort de documentaire in een mijmering over verval, lotsbestemming en rouwverwerking. Ook al is er hier en daar nog plaats voor een paar grapjes, je ziet dat Cave z’n best moet doen om lichtheid te zoeken aan de einder van zijn rouw. Ik zal de grapjes niet verklappen. Eén ervan gaat over de baard van Jim Sclavunos. ‘Fuck continuity,’ zegt die. Fuck continuity. Het zou het motto van deze film én het leitmotiv van het leven kunnen zijn. De artiest is een hoek omgegaan en daar omvergeblazen, zodat hij onherkenbaar is voor zichzelf. Nick vertelt hoe bij de bakker iedereen extra vriendelijk naar hem kijkt. Dat ontroert hem, maar de rockster die voorheen enkel bewonderende blikken kreeg, ziet de deernis en het medelijden in de ogen van omstaanders en vraagt zich ook af: ‘When did I become an object of pity?’

undefined

null Beeld


Nick Cave met Bad Seed Warren Ellis: het moet niet makkelijk zijn als de spilfiguur van je groep plots de vader van een dood kind wordt.

Inappropriate Movie Night

Er zijn wel meer rocksterren die een kind moesten afgeven – Robert Plant en Eric Clapton, om er twee te noemen – maar Cave levert levert méér dan zomaar een song voor een verloren kind. Hij komt met een cd, ‘Skeleton Tree’, en een film, ‘One More Time with Feeling’, en beiden zijn opgezet alsof zelfs dat niet volstaat: vol pathos, bigger than life, in 3D nog wel, maar toch niet pompeus. En die filmtitel, tegelijk zwaar sarcastisch en passend: de uitdrukking ‘one more time with feeling’ werd vaak gebezigd als een actrice of een zanger een scène of een take zielloos had gespeeld of ingezongen – alsof je de dood van je kind ánders dan met gevoel zou kunnen bezingen.

Ik heb de twins drie keer ontmoet, al is dat een groot woord: ze waren pas vier, zes en negen jaar oud. Ik herinner me hen spelend rond de kerstboom in Londen (gekleed in 19de-eeuws aandoende kostuumpjes), ik herinner me hoe Nick hen op uitstap nam. Op YouTube vind je ook een aandoenlijk filmpje van hoe hij in Brighton in de regen met de tweeling vergeefs zoekt naar het juiste straatje om de wandeldijk te bereiken. Het werd vanop de eerste verdieping gefilmd door een vrouwelijke fan, en op de achtergrond hoor je haar vriend zeggen: ‘Nu zijn we officieel stalkers.’

Tijdens ons laatste interview vertelde Nick me over Inappropriate Movie Night – hoe hij met zijn jongens, om opvoedkundige reden, wekelijks naar een Ongepaste Film keek – horror, geweld, drugs, oorlog. Om hen aan het idee te laten wennen dat niet alles op deze planeet veilig is en niet iedereen een vriend. De krijtrotsen zijn niet veilig. De dealer is geen vriend. Maar er bestond nog geen film over dealers en krijtrotsen.

De meest ongemakkelijke en ongemakkelijk makende scène vond ik die waarin Susie een schilderij toont dat Arthur maakte toen hij 5 jaar oud was. Daarin is de windmolen te zien vlakbij de klip waar hij tien jaar later naar beneden zou vallen. Bovendien, zegt Susie drie keer, heeft dat schilderijtje een zwarte lijst. Eigenlijk vertelt het zilveren hangertje om haar nek het hele verhaal: het is een letter A.

Gedenk ook even de Bad Seeds – het moet niet makkelijk zijn als de onoverwinnelijk en ongenaakbaar lijkende spilfiguur van je groep, met wie je dertig jaar lang stinkende kleed-kamers en ander lief en leed hebt gedeeld, plots de vader van een dood kind wordt. Voor de documentairemakers was het nog lastiger: die zouden eerst een ‘gewone ongewone’ film over Nick Cave maken, tot zijn zoon verongelukte en elk woord en elk beeld van deze zwart-witfilm een extra rouwrandje kreeg.

‘One More Time with Feeling’ presteert het om tegelijk rauw en gesublimeerd te zijn. Aan het eind mompelt Nick: ‘Al wat ik hier elegant probeer te formuleren, geeft me toch het gevoel alsof het bullshit is, waarmee ik Arthur een slechte dienst bewijs.’ Toch is dit een transcendentale, haast religieuze film. Een monumentje met als soundtrack een requiem. Maar ook een epos met één grote lacune: op geen enkel moment hint Cave op een mogelijke link tussen zijn drugverleden en het druggebruik van zijn zoon. Of naar het hoe en waarom van deze tragedie. Zelf zou ik de dealer die mijn zoon die lsd had verkocht allang tot pulp hebben geslagen.

Bob Dylan zei ooit, toen iemand de lof van ‘Blood on the Tracks’ zong en meldde hoe mooi hij die plaat wel vond, dat hij zelf voor een plaat over een bittere echtscheiding nooit het woord ‘mooi’ zou gebruiken. Dat geldt natuurlijk ook voor ‘Skeleton Tree’. Plaat en documentaire zijn een onvrijwillige masterclass in rouwverwerking. Nick laat zich door het noodlot niet monddood maken, maar door over zijn tragedie te zingen, dwingt hij ons luisteraars in de positie van voyeurs. En genieten van andermans leed is, hoe geraffineerd of indrukwekkend het ook werd verwoord en verklankt, ongemakkelijk en misplaatst. Niettemin: mooie film, mooie plaat. Mooi en verpletterend. In 3D. Visueel en emotioneel.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234