'Nieuwsfeeds en tijdslijnen zijn eigenlijk gokmachines.' Hoe sociale media u verslaafd gemaakt hebben

Kent u dat gevoel? Er passeert niet meteen iets interessants in uw Facebookfeed, waarna u nog maar wat verder scrolt? En nóg verder? Volgens Tristan Harris, voormalig product philosopher bij Google en oprichter van de beweging Time Well Spent, ligt de schuld niet bij uzelf. ‘Aan de andere kant van het scherm zitten 300 mensen wier taak het is ervoor te zorgen dat u zo lang mogelijk blijft plakken.’

'Aan de andere kant van het scherm zitten 300 mensen wier taak het is ervoor te zorgen dat u zo lang mogelijk blijft plakken'

Op mijn scherm zie ik de veelgevraagde spreker in een appartement in Berlijn. Met zijn beweging Time Well Spent wil hij ervoor zorgen dat we minder tijd op het internet verliezen. Harris liet ons zelf via de website Calendly een moment in zijn agenda inplannen en hield exact dertig minuten vrij voor een skypegesprek met Humo. Officieel woont hij in San Francisco, maar daar probeert hij zo weinig mogelijk te zijn. ‘Omdat je er in een bubbel zit. Ik leef zo nomadisch mogelijk. Dat verruimt je blik.’

HUMO U begint uw lezingen steevast met de melding dat er een slotmachine in onze broekzak zit. Wanneer bent u smartphones op die manier gaan bekijken?

Tristan Harris «In 2010 had ik een diner met de hoofdontwerper van Firefox. We praatten over nieuwsfeeds en beseften dat je die met slotmachines kunt vergelijken. Telkens wanneer je aan de hendel van een slotmachine trekt, zijn er twee opties: of je wordt beloond of je wordt niet beloond. Dus blijf je proberen. Dat is verschrikkelijk verslavend. Op Facebook, Instagram of een nieuwssite blijf je scrollen tot je iets tegenkomt dat je als een beloning ervaart. Zoals: ‘Wat een leuke video!’ Of: ‘Oh yeah, die vriend gaat trouwen!’ En vervolgens doe je weer verder. Ondertussen passeren allerlei zaken die je eigenlijk niet interesseren en verlies je veel tijd. Tinder werkt ook zo: soms heb je een match, soms niet, maar al die tijd blijf je maar swipen. E-mail? Idem dito. Je refresht je mail in de hoop dat er een nieuwe, interessante mail is bijgekomen, terwijl je twee minuten eerder ook al gerefresht had.»

'We moeten ons afvragen of al die technologie ons vooruit­helpt'

HUMO Heel herkenbaar, al had ik bij mijn eerste iPhone of in de beginjaren van Facebook nog niet dat gevoel. Hoe is het zover kunnen komen?

Harris «Bij Facebook zochten ze naar wat werkte om mensen langer op hun platform te houden en ze ontdekten: dat gebeurt als we de feed eindeloos maken. De enige echte competitie draait uiteindelijk om: hoe vergroten we het gebruik op ons platform? Of je nu Facebook, Netflix, YouTube of een nieuwssite bent: je wilt je gebruikers zo lang mogelijk bij je houden. Dus zoek je als bedrijf naar technieken en designs die daarvoor zorgen. Voor de ene is dat de nieuwsfeed langer maken, voor de andere is dat ervoor zorgen dat meteen een nieuwe video na de vorige start. Maar als de ene het wel doet en jij niet, dan verlies je de competitie en sterf je uit. Het is alsof je een bedrijf zou hebben dat vitamines op de markt brengt en op een dag begint één van je concurrenten suiker toe te voegen, waardoor ze lekkerder worden en iedereen ze gaat eten. Wat doe je dan? Ook suiker toevoegen natuurlijk, zelfs al wil je dat eigenlijk niet.»

HUMO Het is dus niet mijn schuld als ik weer eens anderhalf uur op het toilet heb gezeten, omdat er inspirerende beelden op Instagram of Pinterest bléven passeren?

Harris «Neen! We zijn ondertussen onze vrijheid verloren om zelf te beslissen wat we als volgende actie ondernemen. Facebook, YouTube en alle anderen zorgen ervoor dat je aan de slotmachine blijft trekken. Veel mensen denken: ‘Ik ben verantwoordelijk voor wat ik doe.’ Maar dat klopt niet. Facebook stuurt je bijvoorbeeld een e-mail waarin staat dat je op een foto te zien bent. Tja, natuurlijk ga je dan kijken, want je wilt weten in welke foto. Voor je het weet ben je weer twintig minuten verder. Dat is geen vrije keuze! Je vergeet ook dat aan de andere kant van het scherm 300 mensen zitten van wie de jobomschrijving is: zorg ervoor dat de gebruikers zo lang mogelijk bezig blijven.»


Shitty keuzes

HUMO U stelt voor dat er bij het openen van Facebook een pop-upbericht verschijnt: ‘U hebt vandaag al 47 minuten en 33 seconden op Facebook gezeten.’ Of wanneer we onze mail refreshen: ‘U hebt anderhalve minuut geleden ook al uw mail gerefresht.’

Harris «Ja, al voelt dat natuurlijk erg negatief aan, wat niet zo hoeft te zijn. Stel je voor: je hebt op een avond met iemand afgesproken om te gaan eten en die persoon belt een halfuur op voorhand af. Wat ga je dan doen? Wellicht zal je Facebook openen en beginnen te scrollen. Een uur later heb je een paar artikels gelezen en foto’s van vrienden gezien, maar je voelt je slecht omdat je eigenlijk níéts gedaan hebt. Het zou niet goed aanvoelen als Facebook op dat moment zou zeggen: ‘Ga je nu echt blíjven scrollen?’ We zouden ons moeten afvragen wat Facebook op dat moment voor ons kan betekenen. Ze zouden bijvoorbeeld alle vrienden kunnen tonen die op dat moment in de buurt zijn en nog niets te doen hebben. Of alle vrienden die wel zin hebben om iets te gaan eten, samen naar de bioscoop willen of samen willen gaan sporten. Facebook en ook andere sociale media zouden veel meer kunnen doen om ons leven zinvoller te maken.»

HUMO Denkt u dat dat ook zal gebeuren?

Harris «Pas wanneer de gebruikers wakker worden en erom vragen. Tot dan is het voor die platformen geen prioriteit. Nu doen wij wat de technologie ons laat doen. Terwijl het andersom zou moeten zijn: wat willen wij dat de technologie voor ons doet? Dat moeten wij – gebruikers én overheden – aan die bedrijven duidelijk maken.»

HUMO Moeten de platformen die dat wél doen een label krijgen, zoals het ‘biolabel’ in de voeding?

Harris «Jazeker. Vóór bio op de markt kwam, dachten we niet na over ons eten. We kochten wat in de supermarkt lag. Door bio gingen we erover praten en nadenken. We wilden weten wie ons voedsel maakte, wat erin zat, wat het met ons lichaam en met de planeet deed... Technologie doet ook van alles met ons, maar we vragen ons niet af of het ons leven wel vooruithelpt. Wel liggen we wakker van onze privacy, maar of Facebook nu weinig of veel data over mij heeft, dat verandert nauwelijks iets aan hoe ik leef; het heeft geen directe impact. Terwijl de manier waarop Facebook de berichten in zijn nieuwsfeed schikt een veel grotere en directere impact op mijn leven heeft.»

HUMO Ik heb de indruk dat veel mensen niets anders willen. Als ze morgen niet langer foto’s van hun kinderen zouden kunnen posten, en vervolgens het aantal likes tellen, dan zouden ze erg ongelukkig zijn.

Harris «Maar we hoeven de mensen helemaal niets te ontnemen, we moeten ze alleen laten nadenken over wát ze doen en waaróm ze het doen. Stel je voor dat Facebook me toont hoeveel uur ik elke week bij hen heb doorgebracht en dat ik vervolgens zou kunnen aangeven wat ik goed en wat ik geen goed bestede tijd vond, dan zou ik antwoorden: ik was blij toen ik ontdekte dat die ene vriend in de stad was en dat een andere vriend verloofd was en ik moest glimlachen toen die persoon de foto van mijn kinderen likete, maar al de rest vond ik maar niets en was verloren tijd. Facebook zou vervolgens kunnen vragen: wat wil je volgende maand wel en wat wil je niet meer zien?»

HUMO Of dat we zouden kunnen zeggen: ik wil wel nog mijn e-mail-app op mijn smartphone maar ik wil niet langer het bolletje zien waarin staat hoeveel nieuwe mails ik heb, want dat zorgt ervoor dat ik die open wanneer ik er eigenlijk geen tijd voor heb?

Harris «Voilà. Nu heb je alleen maar de keuze tussen: wel of geen e-mail, wel of geen Facebook, wel of geen Twitter. Dat is een nogal shitty keuze. (Haalt zijn iPhone tevoorschijn) Er moet dringend een debat op gang komen. Er moet een zekere vrijheid komen in je controle over e-mail, Facebook, YouTube... Het kan niet alles of niets zijn.»

HUMO Luisteren die bedrijven naar u?

Harris «Ik heb een paar jaar in vast dienstverband bij Google gewerkt en daarvoor gepleit. Men is het dan in principe altijd met mij eens, maar op commercieel vlak is het geen prioriteit. Voor sommige bedrijven – waaronder Google – is het nochtans niet in strijd met hun businessmodel. Ze zouden perfect in Chrome, hun browser, een timer kunnen installeren waarmee je kunt beslissen hoeveel tijd per dag je op Facebook wilt spenderen, maar waarom zouden ze daar werk van maken? Ze voelen die noodzaak niet. Ze zullen er pas werk van maken als er een beweging op gang komt die hen daartoe dwingt.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234