Niña Weijers over haar grootste angst: 'Zolang de dreiging van een nucleaire oorlog of een klimaatramp niet acuut is, zullen we bezig blijven met ons eigen kleine bestaan'

Worden schrijvers ook bang als ze naar de wereld van vandaag kijken, of halen ze hun hart op als nooit tevoren? Moeten ze ons gemoed verlichten met hun romans of zout in alle wonden strooien? Veel antwoorden zijn te vinden op de boekenbeurs, maar de meest verhelderende staan uiteraard in Humo. ‘Literatuur die de lezende mens wil laten vergeten in welke wereld hij leeft, dat noem ik verbale methadon.’ Vandaag: Niña Weijers.

De Nederlandse schrijfster van romanparels als ‘De consequenties’ en ‘Kamers, antikamers’ gelooft niet dat onze grootste angsten voortkomen uit het doldraaien van de wereld.

Niña Weijers «Echt grote angsten zijn vaak klein en banaal van aard. Tenminste, als je niet in een land woont dat in oorlog is of elk moment onder de zeespiegel kan verdwijnen. De angst om door de mand te vallen, om niet geliefd te zijn of gezien te worden, om je geliefde met een ander in bed te betrappen... Uiteindelijk zijn de meeste mensen toch het meest bezig met hun eigen kleine bestaan, en met de verlangens die ze koesteren. Zolang de dreiging van een nucleaire oorlog of een klimaatramp niet acuut is, zullen we daarmee doorgaan, vermoed ik. En zelfs daarna ook nog.»

HUMO Kijkt u als schrijver liever naar de kleine levens om u heen dan naar de grote wereldproblemen?

Weijers «Je gaat vaak op zoek naar angst, schaamte en pijn, omdat daar de frictie te vinden is. En zonder frictie is er geen verhaal. Ik vind het ook niet per definitie de taak van de schrijver om de vinger aan de pols van zijn tijd te houden. Er zijn veel manieren waarop de politieke of maatschappelijke werkelijkheid in de fictie kan binnensijpelen. Net zoals engagement op eindeloos veel manieren kan bestaan. Bij goede boeken gebeurt het vanzelf dat ze iets zeggen over de wereld waarin we leven. Als een schrijver te veel maatschappelijke verantwoordelijkheid gaat voelen, bestaat er een goede kans dat haar of zijn boeken vertalingen van een ideologie worden. Dat lijkt me voor de literatuur geen goede zaak.»

HUMO Bent u zelf een liefhebber van ontsnappingsliteratuur? Begrijpt u dat mensen willen vergeten in welke wereld ze leven?

Weijers «In elke tijd hebben mensen nood aan ontsnapping, dus er zal altijd ontsnappingsvoer geschreven worden. Zelf lees ik liever boeken die me meer verbinden met de wereld, die me er meer over doen begrijpen.»

HUMO Gelooft u dat de tijd de toon van uw boeken mee bepaalt? Zou u in andere tijden opgewektere boeken schrijven?

Weijers «Absoluut niet. Dat andere tijden vrolijker waren, vind ik niet zo vanzelfsprekend. Ik had niet in welke verleden tijd dan ook willen leven en schrijven, en al helemaal niet als vrouw.»


Peter Verhelst ‘godverdomme’

Bekend werd hij met avontuurlijk proza als ‘Tongkat’, ‘Zwerm’ en ‘Memoires van een luipaard’, maar zijn plaats in de Vlaamse canon zal Peter Verhelst verdienen met zijn gedichten. Daarnaast is hij regisseur bij het NTGent. Net zoals zijn literaire productie is zijn angst groot en veelomvattend.

Peter Verhelst «Mijn grote angst is of er nog een toekomst is tout court. De wereld zoals we die kennen, lijkt in elkaar te stuiken. Alles staat op de helling, klimatologisch, economisch en sociaal. Er zijn ongelofelijke omwentelingen bezig, en er komen er nog meer op ons af. Als er al geen oorlogen van komen. En waar ik helemaal bang van word: de politieke leiders weten er werkelijk níéts op te verzinnen. Alle specialisten zijn het erover eens dat we nú anders moeten gaan leven. En wat doen de machthebbers? Ze sussen ons in slaap. En zichzelf erbij, verblind door hun eigen, euh, debiliteit – sorry, ik heb er geen ander woord voor.»

HUMO Voel ik daar een roman opborrelen?

Verhelst «Als schrijver red je het niet meer met een waarschuwend vingertje achter een allegorische vertelling. Er lijkt een omgekeerde ethische revolutie aan de gang te zijn. De waarden van de Franse Revolutie – vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid – gaan op de schop, samen met de elementairste mensenrechten. Een egoïstisch leger neemt de strategische communicatiekanalen over en verkondigt de ideologie van de witte suprematie. Wie zwak is, wordt uitgesloten. Het debat gaat niet langer om wat ons verbindt met de anderen, maar om wat ons van hen onderscheidt. En het belangrijkste is niet dat wij goed af zijn, maar dat de anderen slecht af zijn. Daar gaat mijn nieuwe dichtbundel ‘Zon’ over, die eind deze maand uitkomt.»

HUMO De staat van de wereld vatten in gedichten, dat lijkt een heikele en tegelijk ambitieuze klus.

Verhelst «Ik vind poëzie zeer geschikt om die nieuwe dominante ideologie te doorprikken. Ter voorbereiding heb ik stapels politieke studies en interviews met toonaangevende politici gelezen. Wat zéggen die rechtse en extreemrechtse populisten eigenlijk? En hoe? Bijvoorbeeld over Mawda, de Iraaks-Koerdische peuter die vorig jaar is gestorven door een politiekogel, afgevuurd op een bestelwagen met vluchtelingen aan boord. Als je de uitspraken van sommige politici isoleert, krijg je haast politieke gedichten, die de strategische bedoelingen van die uitspraken blootleggen. Men doet alsof men uit naam van het volk spreekt. Men doet alsof men de mensen begrijpt en met hen inzit. Men doet alsof men de waarheid spreekt. Alles is berekening.»

HUMO Zit er ook nog poëzie in die gedichten?

Verhelst (lacht) «Dat vind ik wel. Ik vind ze in zekere zin zelfs aangrijpend.»

HUMO Voelde u zich beter nadat u ze geschreven had, of slechter?

Verhelst «O, ik zal er de wereld andermaal niet mee veranderen, maar het is tenminste een luide godverdomme.

»Naast schrijver ben ik ook een gewone burger, en sommige dingen doe ik als geëngageerde burger. Onder het motto: als de staat niet doet wat hij moet doen, moet de burger het heft in handen nemen. Hoe klein en onbetekenend hij zich ook voelt.»

De Boekenbeurs vindt nog plaats van woensdag 6 november tot maandag 11 november in Antwerp Expo. Info en tickets: www.boekenbeurs.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234