null Beeld

Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa over seks, erotiek en politiek

Zonder seks geen goede roman. Dat schreef Mario Vargas Llosa in ‘De eeuwigdurende orgie’ (1975), zijn mooie studie over Madame Bovary. In zijn eigen boeken heeft de Peruaanse Nobelprijswinnaar keer op keer de daad bij het woord gevoegd. Ook in zijn nieuwe roman ‘Voor uw liefde’ zit weer een stevige portie seks en erotiek. ‘Stabiele samenlevingen zijn geen vruchtbare bodem voor grote, creatieve projecten.’

In het eerste hoofdstuk van ‘Voor uw liefde’ lezen we hoe een keurig getrouwde vrouw uit de bourgeoisie door de avondklok de straat niet meer op kan en gedwongen is de nacht door te brengen bij de vriendin bij wie ze op bezoek is. Dat heeft onvermoede gevolgen, die Vargas Llosa (81) met een voyeuristisch oog voor detail voor het voetlicht brengt: ze ontdekken de vrouwenliefde.

undefined

'Ik hoop dat de dood als een verrassing zal komen'

Mario Vargas Llosa «Dat was de eerste scène die me te binnen schoot. Ik wilde een roman schrijven over de onzekerheid, de chaos en de terreur die Peru in hun greep hielden tijdens de laatste maanden van de dictatuur van Alberto Fujimori. In 2000 kwam daar een einde aan toen Fujimori het land uit vluchtte door zogenaamd naar een congres in Japan te gaan en vervolgens per fax berichtte dat hij het voor gezien hield. (Vette lach) Er zijn veel krankzinnige dingen gebeurd in de geschiedenis van Latijns-Amerika, maar dat was een primeur!»

- Fujimori wordt alleen maar genoemd in ‘Voor uw liefde’. Zijn rechterhand Vladimiro Montesinos, het beruchte hoofd van de Peruaanse inlichtingendienst, voert u wel op als personage.

Vargas Llosa «Montesinos liet critici van het regime martelen en vermoorden. Maar hij had nog een ander wapen: de schandaalpers, die door hem werd gefinancierd om tegenstanders vals te beschuldigen en door het slijk te halen. Dat vond ik een interessant thema.»

- In 2015, toen u deze roman nog aan het schrijven was, werd bekend dat u een relatie heeft met Isabel Preysler, de eerste vrouw van Julio Iglesias. De roddelbladen zijn daarop gesprongen. Hoe beschermt u zich tegen die ongewenste aandacht?

Vargas Llosa (terughoudend) «De sensatiepers is een plaag van deze tijd. Alles is vermaak geworden. Zelfs de serieuze kranten doen daaraan mee.»

- Wanneer schreef u uw eerste erotische teksten?

Vargas Llosa «Toen ik een jaar of 15 was, in Lima. Mijn vader had me naar de militaire kostschool Leoncio Prado gestuurd (waar Vargas Llosa zijn eerste roman ‘De stad en de honden’ zou situeren, red.). Hij vond mijn grote belangstelling voor literatuur maar niks en wilde dat ik een echte man werd. Het tegendeel gebeurde: op Leoncio Prado werd ik bijna een beroepsschrijver! In ruil voor sigaretten schreef ik liefdesbrieven waarmee schoolkameraden konden scoren bij de meisjes. En er was veel vraag naar de erotische romannetjes die ik op papier zette, ook weer om sigaretten te verdienen.»

- Volgens Javier Marías zijn erotische scènes van de moeilijkste om te schrijven, omdat de gemeenplaatsen op de loer liggen. Bent u dat met hem eens?

Vargas Llosa «Ja, helemaal. Erotische scènes zijn al snel clichématig. Maar in een roman die echt iets zegt over het leven en over de menselijke ervaring, staat erotiek nooit los van de rest van het leven. Erotiek wordt vaak exclusief vereenzelvigd met seks. Misschien is dat de reden waarom seksscènes niet zelden een onwerkelijke indruk maken.»

- Maar staat seks in ‘Voor uw liefde’ niet los van de werkelijkheid? Is seks in uw roman niet een vlucht of een ontkenning van de werkelijkheid, net zoals eerder in ‘Lof van de stiefmoeder’?

Vargas Llosa «In ‘Lof van de stiefmoeder’ is dat inderdaad het geval, maar in ‘Voor uw liefde’ is seks in een politieke context ingebed. De extreme omstandigheden waarin het land verkeerde, stimuleerden de ontdekking van nieuwe vormen van seks bij de twee vrouwen en bij minstens één van hun echtgenoten.»

- Dat doet me denken aan een theorie over de roman die u jaren geleden opperde. U stelde dat de beste romans worden geschreven in landen die aan de rand van de afgrond staan, zoals in Rusland in de 19de eeuw en in de landen van Latijns-Amerika in de tweede helft van de 20ste eeuw. Worden in dergelijke samenlevingen ook de grenzen van de erotiek verlegd?

Vargas Llosa «De ideale omstandigheden voor het ontstaan van grote literatuur is wanneer de werkelijkheid onbegrijpelijk en chaotisch lijkt te zijn geworden, wanneer de mensen de grond waarop ze lopen niet meer vertrouwen. De morele parameters worden dan elastischer. In samenlevingen waarin niets zeker meer lijkt te zijn en alles lijkt te veranderen, wordt erotiek een soort compensatie, een soort genoegdoening voor wat de werkelijkheid niet meer kan geven. Stabiele samenlevingen daarentegen zijn geen vruchtbare bodem voor grote creatieve projecten, en ook niet voor het verkennen van de grenzen van de erotiek. Ik zeg dat wel met enige aarzeling, want bewijzen heb ik niet.»

undefined


CATALAANS VERZINSEL

- Een paar weken geleden gingen in Barcelona voor het eerst de tegenstanders van onafhankelijkheid voor Catalonië massaal de straat op. U was daarbij en hield een vlammende toespraak.

Vargas Llosa «Na een intensieve campagne van zo’n drie jaar heb ik in 1990 de Peruaanse presidentsverkiezingen verloren van Fujimori. Ik wist toen zeker dat ik nooit meer op een podium zou klimmen om een politieke toespraak te houden. Dat ik het nu toch heb gedaan, is door mijn grote liefde voor Catalonië. Eind jaren 60 en begin jaren 70 woonde ik vijf jaar lang in Barcelona. Dat was nog in de tijd van de Franco-dictatuur, die toen op zijn laatste benen liep. Er werd enorm veel over politiek gesproken, maar ik ben toen nooit een Catalaan tegengekomen die voor de onafhankelijkheid was. Niet onder de communisten, niet onder de socialisten en niet onder de conservatieven.

»Na de dood van Franco kreeg Catalonië een autonomie die het nooit eerder had gehad. In het onderwijs is daar slim gebruik van gemaakt. Daarin heeft het Catalaans het Spaans verdrongen en wordt de geschiedenis verdraaid. Het Catalaanse nationalisme is een creatie, gebaseerd op een valse voorstelling van het heden (Catalonië werd niet bezet, zoals wordt beweerd, red.) en van de geschiedenis. Catalonië is vroeger nooit onafhankelijk geweest, niet één dag. Spanje kende verschillende koninkrijken – Castilië, Navarra, Aragón – maar Catalonië zelf is nooit een apart koninkrijk geweest.

»Als het Catalaanse nationalisme een gewelddadig karakter krijgt, dan bestaat het gevaar dat het Spaanse nationalisme weer oplaait en gaan we misschien terug naar de verschrikkelijke jaren 30 van de vorige eeuw. Toch geloof ik niet dat er een burgeroorlog komt, want Spanje zit nu stevig verankerd in Europa en is een veel welvarender land met een grote middenklasse, die voor stabiliteit zorgt.»

- Wat vindt u van het standpunt van de Spaanse regering tegenover dat onafhankelijkheidsstreven?

Vargas Llosa «De regering heeft zich eerst heel terughoudend opgesteld, maar dat was naïef. Minstens de helft van de Catalanen wilde Spaans blijven, maar de Spaanse regering heeft lange tijd geen solidariteit met hen laten zien. Nu trekken bedrijven massaal weg uit Catalonië en dat is een ramp voor de economie. In Quebec zijn destijds ook veel bedrijven vertrokken. 30 procent daarvan is niet meer teruggekeerd toen duidelijk werd dat Quebec niet onafhankelijk zou worden.»

undefined


DOOD ALS VERRASSING

- Wat is het verschil tussen schrijven op je 80ste en schrijven op je 30ste?

Vargas Llosa «Het positieve is dat je op je 80ste met veel meer ervaring schrijft. Minder positief is dat je tijd veel beperkter is. Als ik nu aan een nieuw boek begin, word ik bevangen door de grote twijfel of ik nog wel tijd zal hebben om het af te maken. Toen ik jong was, kwam die gedachte nooit in me op. Maar ik geloof dat je je het best kunt weren tegen de dood of tegen de gedachte daaraan, door te blijven werken aan projecten waar je plezier in hebt.

»Ideaal zou zijn dat de dood als een verrassing komt, terwijl ik nog intens aan het leven ben. En ik leef het meest intens als ik schrijf. Net als voor Flaubert is schrijven voor mij een manier van leven. Ja, ik hoop dat de dood me zal verrassen.»

null Beeld

© De Volkskrant

undefined

undefined

undefined

undefined

Mario Vargas Llosa, ‘Voor uw liefde’, Meulenhoff

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234