Nog een hittegolf: voor uw gezondheid is de aanhoudende warmte geen goed nieuws

U had het zelf misschien al aan uw hartslag, huid of haperende hersenen gemerkt: ook voor uw gezondheid is de aanhoudende hitte geen goed nieuws.

'Er zullen meer mensen sterven, en niet alleen kleine kinderen en ouderen'

HUMO Er wordt ons – ook door een zeer gehydrateerd ogende Frank Deboosere – voortdurend aangeraden om vooral voldoende water te drinken. Waarom is dat zo belangrijk?

Bart Bautmans (Agentschap Zorg en Gezondheid) «We hebben vocht nodig om ons af te koelen. Door zweet te verdampen koelen we de huid af, en dus ook ons lichaam. En daarvoor hebben we veel vocht nodig. We bestaan ook voor het grootste gedeelte uit water, en alles in ons lichaam functioneert met water.»

HUMO Veel mensen voelen zich vermoeid, lusteloos en zelfs slaperig door de warmte. Hoe komt dat?

Bautmans «’s Nachts slaap je slechter, en de hersenen raken vervolgens een tikje ontregeld: ons beoordelingsvermogen wordt aangetast, we komen wat minder scherp uit de hoek, we zijn minder alert en kunnen ons moeilijker concentreren.

»Alles begint met het hart. Dat krijgt het signaal dat het sneller moet pompen, omdat de kleinste bloedvaten in de huid verwijden, zodat er meer bloed door kan stromen. Doordat er meer bloed door de haarvaatjes stroomt, verdampen we vocht op de huid, zodat het bloed kan worden afgekoeld. En dat gaat je hele systeem rond. Het verklaart ook waarom je handen en je voeten wat dikker kunnen worden, want daar vindt zeer veel afkoeling plaats. Je nieren moeten tegelijk harder werken, omdat ze vocht proberen op te houden. Eigenlijk is ons hele systeem van slag.»

HUMO We worden ook prikkelbaar en onrustig van de hitte.

Bautmans «Dat komt door die minder goede nachtrust: we worden vaker wakker en slapen minder snel weer in. Maar de warme nachten hebben ook een invloed op het immuunsysteem en het hormonaal systeem, waardoor we ons anders voelen.»

HUMO De hitte kan ook huiduitslag met jeukende blaasjes en verkleuring veroorzaken.

Bautmans «De huid kan uitdrogen, waardoor ze gevoeliger wordt. De hoornlaag, de buitenste laag van de huid, wordt een beetje dikker, en dat kan voor een opstoot van puistjes en mee-eters zorgen. En omdat we zoveel zweten, kunnen de poriën verstopt raken. Daarom is het belangrijk om je huid goed in te smeren met zonnecrème. Als je verbrandt door de zon, werkt je huid niet meer goed en kan ze jou niet meer voldoende afkoelen.»

HUMO We kunnen ook last krijgen van hittekramp. Wat is dat precies?

Bautmans «Dat zijn spierkrampen in de buik, de armen en de benen. Omdat we veel vocht kwijtraken, verhogen de concentraties van bepaalde stoffen in ons lichaam, met mogelijk vervelende gevolgen. Daarnaast verliezen we via ons zweet zouten en elektrolyten, stoffen die we nodig hebben voor het vlotte verloop van allerlei processen in ons lichaam. Elektrolyten zijn bijvoorbeeld belangrijk voor onze spieren. Als je zware inspanningen verricht in deze hitte, moet je je zouten op tijd aanvullen met sportdranken die zouten bevatten.»

HUMO Te veel drinken is blijkbaar ook niet goed. Dan kan je bloed verdunnen, wat niet goed is voor het hart.

Bautmans «Klopt. Je hart zal dan namelijk sneller moeten pompen. Je moet gewoon op je urine letten. Als die donker begint te kleuren, heb je te weinig gedronken. Als je te veel drinkt, en daarvoor moet je toch echt je best doen, zul je het merken aan het aantal keren dat je naar het toilet moet lopen.»

HUMO Nog een graadje erger is hitte-uitputting. Wat is er dan aan de hand?

Bautmans «Dat wil zeggen dat je lichaam de warmte simpelweg niet meer aankan. Bij zeer hoge temperaturen kan het daarom geen kwaad om bij heel kleine kinderen af en toe de koorts te meten. Vanaf een lichaamstemperatuur van 40 graden moet je voor afkoeling zorgen. Boven die temperatuur vallen er namelijk allerlei processen in het lichaam stil. Dat is het grote probleem in Spanje en Portugal, waar ze temperaturen van 45 graden en meer noteren. Onze lichaamstemperatuur bedraagt 37 à 38 graden. Wanneer de thermometer buiten richting 50 graden gaat, is het niet simpel om je lichaamstemperatuur naar beneden te krijgen.

»Op dat moment riskeer je een hitteslag. De symptomen daarvan zijn misselijkheid, een rode en droge huid, kortademigheid, een snelle hartslag en verwardheid. Je kunt ook het bewustzijn verliezen. Als je zo iemand niet snel helpt, zal die overlijden.»

HUMO Komt zo’n hitteslag vaak voor?

Bautmans «Als je hoort dat kinderen overleden zijn omdat ze in een extreem warme auto achtergelaten zijn, zijn ze gestorven aan een hitteslag. Een halfuur of een uur in de auto kan al fataal zijn.»

HUMO Er kan ook meer ozon in de lucht zitten. Hoe schadelijk is die?

Bautmans «Men heeft het vaak over piekconcentraties, maar bij ozon gaat het vooral om de gemiddelde waarde waaraan je gedurende acht uur wordt blootgesteld. Vanaf 100 microgram per kubieke meter lucht – en met deze warme dagen gaan we daar geregeld boven – kunnen kleine kinderen en mensen met luchtwegaandoeningen ontstekingsreacties aan de luchtwegen krijgen. Vanaf 160 microgram per kubieke meter kunnen ook bij gezonde volwassenen ontstekingsreacties voorkomen, zoals een droge hoest of een vermindering van de longfunctie. Bij hoge concentraties voelen zelfs getrainde sporters het effect op hun longen en zal de ozon in de lucht een negatieve invloed op hun prestaties hebben.

»We raden dan ook aan om geen te zware inspanningen te doen tussen 12 en 20 uur, de periode waarin de ozonconcentraties oplopen. Bij die hoge waarden zien we ook een hoger sterftecijfer, en niet alleen bij kleine kinderen en ouderen. We waarschuwen niet voor niets om bij hoge ozonwaarden op te letten met zware inspanningen. Het is ook beter om binnen de koelte op te zoeken, want daar zijn de ozonwaarden veel lager dan buiten.»

HUMO Wie medicatie neemt, moet ook uitkijken bij dit weer.

Bautmans «Bètablokkers, medicatie voor het hart, kunnen de uitzetting van de bloedvaatjes doen verminderen. Dat betekent dat het lichaam minder goed kan afkoelen. Antidepressiva kunnen er dan weer voor zorgen dat je minder zweet. Medicijnen kunnen dus ingrijpen op chemische processen die het lichaam hard nodig heeft als het heel warm is. Het is daarom geen slecht idee om met je arts te bekijken of hij de dosis van bepaalde geneesmiddelen moet aanpassen.»

HUMO Mensen met obesitas hebben meer last van de warmte. Waarom is dat?

Bautmans «Simpel: de afkoeling gebeurt vooral via de huid, en zwaarlijvige mensen hebben in verhouding minder huidoppervlakte om een grotere lichaamsmassa af te koelen.»

HUMO Een hittegolf leidt telkens tot een stijging van het aantal overlijdens. Waaraan sterft men dan?

Bautmans «Het gaat meestal om mensen die al een zware aandoening hadden. Een arts zal niet meteen kunnen zeggen dat iemand aan de hitte is gestorven. Maar als hij of zij aan bijvoorbeeld een hartkwaal sterft, is dat vaak omdat de hitte er geen goed aan heeft gedaan.»

HUMO Uit onderzoek blijkt dat de oversterfte vooral te maken heeft met de temperatuur ’s nachts. Als die te hoog blijft, kan het lichaam niet voldoende recupereren.

Bautmans «Normaal is het in de zomer ’s nachts rond de 16 graden. Nu noteren we 20 graden, en dat is inderdaad een heel belangrijke factor. Het lichaam slaagt er niet meer in zich aan te passen aan de hitte, en dat kan zwakkeren fataal worden.

»Er bestaat overigens niet zoiets als een maximumtemperatuur voor het lichaam. Dat hangt af van persoon tot persoon. Er wonen mensen in de Sahara van wie de lichaamsprocessen op die extreme temperaturen zijn afgestemd. De mens kan zich in principe zeer goed aanpassen aan de hitte. Bij de eerste warmte vonden wij 27 graden héél warm, maar nu voelt dat al bijna frisjes aan.»

HUMO Alcohol drinken is ook een slecht idee bij deze warmte.

Bautmans «Alcohol heeft net als koffie een vochtafdrijvend effect, terwijl we juist veel vocht nodig hebben. Alcohol doet ook de bloedvaten uitzetten – daarom voelen we ons licht in het hoofd na een paar glazen alcohol. Maar omdat het lichaam wil afkoelen, zijn onze kleine bloedvaten al verwijd. Het uitzetten door de alcohol komt daarbovenop, en dat is natuurlijk niet goed. Opletten met alcohol is dus de boodschap.»

HUMO Schol!

Meer info: www.warmedagen.be

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234